I SA/Wa 403/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Gabriela Nowak Sędziowie: WSA Marta Kołtun-Kulik (spr.) WSA Dariusz Pirogowicz Protokolant starszy sekretarz sądowy Katarzyna Krynicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 sierpnia 2011 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] grudnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] grudnia 2010 r., nr [...], Minister Skarbu Państwa utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] września 2010 r., nr [...] umarzającą postępowanie w sprawie potwierdzenia J. S. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez jego matkę – J. S., poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, nieruchomości położonej w Z., woj. [...] w związku wojną rozpoczętą w 1939 r. Decyzja Ministra Skarbu Państwa została wydana w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i prawne. Pismem z dnia 1 marca 1993 r. (data wpływu do organu – 4 marca 1993 r.), skierowanym do Urzędu Rejonowego w O., J. S. wskazał, że jest osobą uprawnioną do przyznania rekompensaty z tytułu pozostawienia przez jego matkę nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. W piśmie tym wystąpił jednocześnie z zapytaniem czy organ będzie dokonywał przeszacowania operatu mienia zabużańskiego, czy też należy tego dokonać samodzielnie. Pismem z dnia 9 marca 1993 r. Urząd Rejonowy w O. poinformował J. S., iż w chwili obecnej nie dysponuje wolnymi nieruchomościami mogącymi stać się przedmiotem ekwiwalentu na podstawie obowiązujących przepisów. Ponadto organ wskazał, że do czasu wejścia w życie nowych regulacji prawych w przedmiocie rekompensat za mienie zabużańskie brak jest możliwości realizacji uprawnień w tym zakresie. W konsekwencji, nie zalecił zainteresowanemu sporządzania wyceny pozostawionego majątku, ani też aktualizacji operatów szacunkowych już sporządzonych. Jednocześnie, organ poinformował J. S., iż jego wniosek został zarejestrowany w aktach sprawy pod nr [...] (wcześniejsze oznaczenie w aktach pod nr [...] z uwagi na fakt, iż z wnioskiem o realizację swoich uprawnień J. S. występował już w okresie wcześniejszym). Ponadto organ wskazał, iż po ukazaniu się stosownych regulacji prawnych przystąpi on z urzędu do realizacji wniosku, o czym powiadomi zainteresowanego odrębnym pismem. Z kopii orzeczenia Państwowego Urzędu Repatriacyjnego z dnia [...] października1947 r. nr [...] (nieczytelne) [...] wynika, że J. S. pozostawiła w Z., województwo [...] parcelę o powierzchni [...] m2, dom mieszkalny, drewniany, kryty blachą o wymiarach [...] m, posiadający [...] pokoje, 1 kuchnię i sień, [...] podpiwniczony. Z kopii postanowienia Sądu Rejonowego w O. z dnia [...] lipca 1984 r. sygn. akt [...] wynika, że spadek po J. S. zmarłej w dniu [...] stycznia1984 r., ostatnio stale zamieszkałej w O. na podstawie ustawy nabyli mąż K. S. w 1/3 części i dzieci: D. K. i J. S. po 1/3 części. Z kopii zaświadczenia Starostwa Powiatowego w [...] z dnia [...] maja 1945 r. wynika, że K. S. uzyskał zezwolenie na sprowadzenie do O. swojej rodziny, tj. żony J. S., córki D. K. i syna J. S. Z oświadczenia D. K. z dnia 21 lutego 1990 r., z podpisem poświadczonym notarialnie, wynika że przelewa ona swoje uprawnienia przysługujące jej z art. 88 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości z tytułu pozostawionego poza granicami kraju (przez matkę J. S.) na swojego brata J. S. Z kolei z pisma D. K. z dnia 22 lipca 1996 r., skierowanego do Urzędu Rejonowego w O. wynika, iż D. K. odwołuje swoje oświadczenie o zrzeczeniu się na rzecz swojego brata J. S. uprawnień do roszczenia z tytułu rekompensaty za mienie pozostawione na wschodzie przez matkę J. S. oraz domaga się prawa do rekompensaty w swoim imieniu. Z kopii operatu szacunkowego nieruchomości położonej poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w Z., województwo [...] z dnia 20 marca 2001 r., sporządzonego przez W. M. - rzeczoznawcę majątkowego, posiadającego uprawnienia nr [...] wynika, że wartość ww. nieruchomości wynosi [...] zł. Z pisma Starostwa Powiatowego w [...] z dnia [...] lipca 2001 r., nr [...], skierowanego do Urzędu Miasta O. wynika, iż J. S. złożył w Starostwie Powiatowym w [...] wniosek o zarejestrowanie go jako osobę posiadającą uprawnienia do realizacji rekompensaty za mienie zabużańskie. Z pisma tego wynika także, iż wniosek ten został złożony w związku ze zmianą miejsca zamieszkania przez J. S. Z pisma Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2010 r., nr [...], skierowanego do J. S. i D. K. wynika, że Wojewoda [...] otrzymał od Prezydenta Miasta O. wniosek J. S. z dnia 1 marca 1993 r. wskazujący, iż jest on osobą uprawnioną do przyznania rekompensaty za nieruchomość pozostawioną przez J. S. w Z., województwo [...]. W konsekwencji organ zażądał od stron postępowania stosownych dokumentów w sprawie. Jednocześnie pismem z dnia 23 lipca 2010 r., nr [...] Wojewoda [...] zawiadomił Wojewodę [...], że toczy się przed nim postępowanie o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez J. S. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, położonej w miejscowości Z., woj. [...]. Pismem z dnia 6 sierpnia 2010 r. [...] Urząd Wojewódzki poinformował [...] Urząd Wojewódzki, iż z rejestru osób uprawnionych do rekompensaty jak i wydanych decyzji i zaświadczeń, otrzymanych od Starosty [...] wynika, iż na nieruchomość położoną w miejscowości Z., woj. [...] prawo do rekompensaty zostało potwierdzone na rzecz J. S., zamieszkałego w B., ul. [...] (udział w 1/2 części) i D. K. zamieszkałej w O., ul. [...] (udział w 1/2 części). Z kolei z informacji uzyskanej z Banku Gospodarstwa Krajowego wynika, że osoby te zrealizowały przysługujące im prawo do rekompensaty. W aktach sprawy znajdują się dwie kopie powyższego zaświadczenia Starosty [...] z dnia [...] sierpnia 2001 r. nr [...]. Jak wynika z jego treści wartość nieruchomości pozostawionych ustalona została w oparciu o operat szacunkowy z dnia 20 marca 2001 r. oraz orzeczenie Państwowego Urzędu Repatriacyjnego z dnia [...] października 1947 r. na kwotę [...] zł. Na przedmiotowym zaświadczeniu widnieją adnotacje, dokonane w trybie art. 18 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418 ze zm.), potwierdzające zrealizowanie przez D. K. i J. S. prawa do rekompensaty w formie wypłaty świadczenia pieniężnego w wysokości [...] zł (1/2 z kwoty [...] zł stanowiącej 20 % wartości pozostawionej nieruchomości). W oparciu o powyższe ustalenia faktyczne Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] września 2010 r. nr [...], na podstawie przepisu art. 105 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, umorzył postępowanie w sprawie potwierdzenia J. S. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez matkę – J. S., poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, nieruchomości położonej w Z., woj. [...] jako bezprzedmiotowe. Organ pierwszej instancji wskazał, że z uwagi na fakt, iż sprawa potwierdzenia prawa do rekompensaty za mienie pozostawione w Z. została już rozstrzygnięta przez Starostę [...] stosownym zaświadczeniem, Wojewoda [...] nie ma podstaw prawnych do ponownego merytorycznego rozpoznania sprawy. Od powyższej decyzji J. S. wniósł do Ministra Skarbu Państwa odwołanie z dnia 22 września 2010 r., kwestionując decyzję organu wojewódzkiego i podnosząc, iż rozstrzygnięcie Wojewody [...] jest dla niego krzywdzące. Pismem z dnia 26 października 2010 r. organ drugiej instancji zawiadomił J. S., w oparciu o przepis art. 10 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, o zebraniu materiału dowodowego w sprawie, możliwości zapoznania się z nim, zgłoszenia żądań oraz wypowiedzenia w terminie 7 dni od dnia otrzymania zawiadomienia. Pismem z dnia 5 listopada 2010 r., skierowanym do organu drugiej instancji, J. S. wskazał, że ma on prawo do znajomości akt w dotyczącym go postępowaniu, złożył wniosek o przysłanie mu kserokopii akt, a żądanie przyjazdu do W. w ciągu 7 dni uznał za poniżające go jako obywatela. W przypadku nieuwzględnienia przez organ jego wniosku poprosił o pouczenie o możliwości odwołania od dalszych decyzji organu. Decyzją z dnia [...] grudnia 2010 r., nr [...] Minister Skarbu Państwa utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia Minister wskazał, iż z akt sprawy wynika że strony po wydaniu zaświadczenia nie składały ponownych wniosków o przyznanie prawa do rekompensaty. Potwierdza to jednocześnie wniesione w sprawie odwołanie, w którym Pan J. S. oświadczył, iż przedmiotowe postępowanie jest dla niego zaskoczeniem, wnosząc jednocześnie o doręczenie mu wniosku wszczynającego to postępowanie. W opinii organu odwoławczego zaistniała sytuacja wynikła z faktu, iż J. S. wniosek w tej samej przedmiotowo sprawie (tj. ekwiwalentu za nieruchomości pozostawione przez matkę na byłych terytoriach Rzeczypospolitej Polskiej w Z.) wniósł zarówno do Urzędu Miasta O. jak również, po zmianie swojego miejsca zamieszkania, do Starostwa Powiatowego w [...]. Minister wskazał, że w stanie prawnym obowiązującym w chwili wydawania zaświadczenia przez Starostę [...] miał zastosowanie przepis art. 212 ust. 5 ustawy o gospodarce nieruchomościami, zgodnie z którym w razie śmierci właściciela nieruchomości pozostawionych za granicą uprawnienia wynikające z ust. 1 tego przepisu przysługują łącznie wszystkim jego spadkobiercom lub jednemu z nich, wskazanemu przez osoby uprawnione. Oznacza, to iż Starosta wydając zaświadczenie potwierdził prawo wszystkim żyjącym spadkobiercom właścicielki nieruchomości pozostawionej, tj. również D. K., mimo tego, że nie składała ona odrębnego wniosku do Starostwa Powiatowego w [...]. Zgodnie z w/w przepisem ekwiwalent przysługiwał bowiem wszystkim spadkobiercom łącznie, wystarczyło więc złożenie wniosku przez jednego z nich. Minister podniósł, że w aspekcie materialnym sprawa zakończyła się potwierdzeniem prawa do ekwiwalentu. Proceduralnie jednak w obrocie prawnym istniały nadal pisma - wnioski strony złożone w Urzędzie Miasta O., które z racji zmiany stanu prawnego - w wyniku wejścia w życie ustawy zabużańskiej z dnia 8 lipca 2005 r. - przekazane zostały do Wojewody [...], a co do których również w formie proceduralnej przewidzianej w kodeksie postępowania administracyjnego należało się odnieść. Minister wskazał, że rozpatrując sprawę organ pierwszej instancji był zobowiązany wziąć pod uwagę fakt wydania ww. zaświadczenia z dnia [...] sierpnia 2001 r. oraz fakt realizacji potwierdzonego w nim uprawnienia poprzez wypłatę środków z Funduszu Rekompensacyjnego. Od decyzji Ministra Skarbu Państwa J. S. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W skardze oraz pismach procesowych, złożonych do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po wniesieniu skargi, skarżący zarzucił "zatajanie przez organy administracji państwowej postępowania, w którym był stroną". Skarżący, przedstawił swoje stanowisko co do prowadzonego postępowania administracyjnego oraz zarzucił organowi drugiej instancji uniemożliwienie mu zapoznania się z dokumentami poprzez uzależnienie zaznajomienia się z nimi wyłącznie przez osobiste stawiennictwo w ministerstwie. Jednocześnie skarżący wyraził swoje niezadowolenie, iż wysokość otrzymanej rekompensaty wynosiła tylko 20 % wartości pozostawionego mienia, a nie 100 %. W konsekwencji J. S. wniósł o uznanie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny, że postępowanie Wojewody [...] podjęte w sprawie było prowadzone z naruszeniem przepisów prawa. W odpowiedzi na skargę organ administracji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji. Pismem z dna 27 czerwca 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, przesłał J. S. kserokopie akt postępowania administracyjnego, zgodnie z jego wnioskiem sprecyzowanym w piśmie z dnia 28 maja 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji orzekając w sprawie nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi. Zdaniem Sądu zarzuty skargi są chybione i nie mogły być uwzględnione. W myśl art. 105 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego organ wydaje decyzję o umorzeniu postępowania, gdy postępowanie to z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe. W zaskarżonej decyzji Minister Skarbu Państwa, a wcześniej Wojewoda [...], powołali się na przesłankę bezprzedmiotowości postępowania, wskazując iż na skutek wydania przez Starostę [...] zaświadczenia z dnia [...] sierpnia 2001 r. oraz fakt realizacji potwierdzonego w nim uprawnienia - dokonanej na podstawie obowiązującej ustawy zabużańskiej z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej - poprzez wypłatę środków z Funduszu Rekompensacyjnego, przestała istnieć sprawa administracyjna, w konsekwencji zaistniały podstawy do umorzenia postępowania w tym zakresie. Przystępując do oceny zasadności przytoczonego stanowiska organów administracji i tym samym legalności zaskarżonej decyzji z punktu widzenia wystąpienia w sprawie przesłanki bezprzedmiotowości postępowania, należy w pierwszej kolejności podkreślić, iż bezprzedmiotowość postępowania rozumiana jest jako brak przedmiotu postępowania. Tym przedmiotem jest zaś konkretna sprawa, w której organ administracji publicznej jest władny i jednocześnie zobowiązany rozstrzygnąć na podstawie przepisów prawa materialnego o uprawnieniach lub obowiązkach indywidualnego podmiotu. Słusznie więc, biorąc pod uwagę stan faktyczny sprawy, organy administracji podjęły rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego wobec powzięcia wiadomości, iż uprawnienie J. S. zostało już zrealizowane. W tym zakresie decyzja organów administracji zyskuje aprobatę Sądu. Ustosunkowując się zaś do zarzutu skarżącego o braku wiedzy o toczącym się postępowaniu oraz o braku możliwości wypowiedzenia się w sprawie, Sąd zauważa, iż organ pierwszej instancji powziął próbę poinformowania strony o toczącym się postępowaniu, czego wyrazem jest pismo z dnia 23 lipca 2010 r., a następnie doręczył skarżącemu decyzję Wojewody [...] z dnia [...] września 2010 r. nr [...] i J. S. skorzystał z przysługującego mu prawa odwołania. Ponadto, zważyć należy, że skarżący miał zapewnione uczestnictwo w postępowaniu przed organem drugiej instancji, poprzez możliwość zapoznanie się z aktami sprawy oraz wypowiedzenia się w sprawie, o czym organ zawiadomił skarżącego w trybie przepisu art. 10 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego. Przepis ten stanowi, że stronie należy umożliwić wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszenie żądań. Akta administracyjne były skarżącemu udostępnione w siedzibie organu, z prawa tego strona jednak nie skorzystała. Sąd zwraca uwagę, że niemożność osobistego stawiennictwa przez J. S. nie wykluczała możliwości ustanowienia przez stronę pełnomocnika, celem zapoznania się aktami sprawy. Ponadto należy wskazać, że w postępowaniu zakończonym decyzją z dnia [...] września 2010 r. organ nie zbierał nowych dowodów i materiałów, od tych które omówione były w decyzji organu pierwszej instancji. Co istotne jednak w sprawie, nawet gdyby skarżący zapoznał się ze zgromadzonym materiałem dowodowym, to skarżącemu pozostałoby jedynie ustosunkowanie się do dokumentów przekazywanych organowi przez stronę w latach wcześniejszych, pism informacyjnych od innych organów kierowanych do organu pierwszej instancji oraz oświadczenia siostry pana J. S. – D. K., które było dla organu wiążące. Innych dokumentów w aktach nie było. Ponadto Sąd zauważa, że zarzut naruszenia przepisu art. 10 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego przez niezawiadomienie strony o zebraniu materiału dowodowego i możliwości składania wniosków może odnieść skutek wówczas, gdy strona wykaże, że zarzucane uchybienie uniemożliwiło jej dokonanie konkretnych czynności procesowych (wyrok NSA z dnia 18 maja 2006 r., II OSK 831/05, ONSAiWSA 2006/6/157; OSP 2007, nr 3, poz. 26). Strona powinna wykazać, że brak takiego zawiadomienia jej przed wydaniem decyzji uniemożliwił jej dokonanie w danym postępowaniu konkretnej czynności procesowej (np. zgłoszenia wniosków dowodowych z zeznań świadków, dokumentów). Tak też Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 1 lutego 2011 r., sygn. akt II OSK 1098/10. J. S. nie wykazał, nawet w skardze, pomimo iż na tym etapie postępowania zapoznał się z aktami postępowania administracyjnego, aby między nieskutecznym zawiadomieniem go przez organ pierwszej instancji (przed wydaniem decyzji), a treścią decyzji administracyjnej zachodził jakikolwiek związek przyczynowy. Nie wykazał także, aby związek ten zachodził na etapie postępowania pomiędzy zawiadomieniem go przez organ drugiej instancji - uznanym przez skarżącego jako nieskuteczne (przed wydaniem decyzji), a treścią zaskarżonej decyzji Ministra Skarbu Państwa. Nie można zatem postawić organom zarzutu, by rozstrzygając sprawę dopuściły się one naruszenia przepisów prawa. Organy w sposób wyczerpujący zgromadziły i rozpatrzyły cały materiał dowodowy, a ustalone okoliczności faktyczne sprawy znajdują potwierdzenie w aktach administracyjnych sprawy. Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie przepisu art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku. ----------------------- 7