I SA/Wa 413/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Gabriela Nowak (spr.) Sędziowie NSA Anna Lech asesor WSA Mirosław Gdesz Protokolant Piotr Kabała po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 grudnia 2005 r. sprawy ze skargi T. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] grudnia 2004 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia 1. uchyla zaskarżoną decyzję, oraz decyzję Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w P. z dnia [...] listopada 2004r., nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. I SA/WA 413/05 UZASADNIENIE Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. decyzją z dnia [...] grudnia 2004 roku nr [...], po rozpatrzeniu odwołania T. B. od decyzji nr [...] z dnia [...] listopada 2004 r. wydanej z upoważnienia Prezydenta Miasta P. przez Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w P. w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia z pomocy społecznej, zaskarżoną decyzję utrzymało w mocy. W toku postępowania administracyjnego ustalono, iż Sąd Rejonowy w P. Wydział Rodzinny i Nieletnich w sprawie [...] postanowił ograniczyć I. A. władzę rodzicielską nad małoletnim S. B. urodzonym [...].10.1989 roku i umieścić małoletniego w rodzinie zastępczej u babci I. B. Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w P. decyzją z dnia [...] maja 2004 roku przyznał pomoc pieniężną na częściowe pokrycie kosztów utrzymania umieszczonego w rodzinie zastępczej u I. B. małoletniego S. B. od m-ca 01.05.2004r. do 31.07.2006r. w wys. [...] zł. miesięcznie (słownie: [...]) tj. 40% podstawy pomniejszonej o kwotę odpowiadającą 50% dochodu dziecka. I. B. zmarła [...] lipca 2004 roku. Sąd Rejonowy w P. III Wydział Rodzinny i Nieletnich w sprawie [...] postanowieniem z dnia [...] września 2004 roku zmienił formę ograniczenia władzy rodzicielskiej I. A. nad jej małoletnim synem S. B. ur. [...] października 1989r. poprzez umieszczenie go w rodzinie zastępczej u dziadka T. B. zam. P. ul. [...], zmieniając prawomocne postanowienie Sądu Rejonowego w P. z dnia [...] stycznia 1997r. w sprawie [...],- Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w P. decyzją z dnia [...].11.2004 roku przyznał pomoc pieniężną na częściowe pokrycie kosztów utrzymania umieszczonej w rodzinie zastępczej u T. B. małoletniego S. B: 1) od dnia 08.10.2004r. do 31.10.2004r. w wys. [...]zl. (słownie: [...]), 2) od m-ca 01.11.2004r. do 31.07.2006r. w wys. [...]zł. (słownie: [...]) tj. 40% podstawy pomniejszonej o kwotę odpowiadającą 50% dochodu dziecka, Postępowanie w niniejszej sprawie zostało wszczęte z urzędu przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w P. , po stwierdzeniu w drodze wizytacji w dniu 8 września 2004 r., iż I. B., stanowiąca rodzinę zastępczą dla dziecka: S. B., zmarła w dniu [...] lipca 2004 r. Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w P. decyzją z dnia [...].11.2004 roku nr [...] postanowił : 1. uznać pomoc pieniężną wypłacaną z tytułu rodziny zastępczej w okresie od dnia 01.08.2004r. do 30.09.2004r. w wys. [...]zł miesięcznie (słownie: [...]) jako świadczenia nienależnie pobrane i żądać zwrotu na łączną kwotę [...]zł., 2. potrącać w okresie od dnia 01.12.2004r. do 30.11.2005r. kwotę [...] zł. miesięcznie (słownie: [...]), 3. .w m-cu grudniu 2005r. potrącić kwotę [...] zł. (słownie: [...]) tj. z bieżących wypłat świadczeń pieniężnych potrącić łącznie kwotę [...]zł. W uzasadnieniu Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w P. wskazał, że rodzinę zastępczą dla S. stanowiła do dnia [...] lipca2004 roku wyłącznie I. B. Po jej śmierci T. B. wystąpił do Sądu i od dnia 8 października 2004r. stanowi rodzinę zastępczą i przysługuje mu z tego tytułu pomoc pieniężna. Mając na uwadze powyższe należy przyjąć, że świadczenie pobrane za m-cu sierpniu i wrześniu 2004r. w łącznej wysokości [...] zł. jest świadczeniem nienależnie pobranym tj. uzyskanym na podstawie przedstawienia nieprawdziwych informacji lub nie poinformowania o zmianie sytuacji materialnej lub osobistej i podlegają zwrotowi od osoby lub rodziny korzystającej ze świadczeń z pomocy społecznej niezależnie od dochodu rodziny, w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Odwołanie od powyższej decyzji do Samorządowego Kolegium Odwoławczego wniósł T. B. W uzasadnieniu podnosił, że dziecko faktycznie zostało umieszczone w rodzinie zastępczej w dniu [...].01.1997 roku. Choć formalnie jego żona była ustanowiona rodziną zastępczą, to faktycznie cały czas obydwoje razem opiekowali się wnukiem i stanowili dla niego rodzinę. Po śmierci żony w dalszym ciągu opiekował się wnukiem i łożył na jego utrzymanie. W sierpniu za pieniądze otrzymane z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w P. kupił dla wnuka książki i przybory szkolne oraz odzież. Podkreślał, że faktycznie wnuk wszedł do rodziny zastępczej [...] stycznia 1997 roku i nigdy tej rodziny nie opuścił, zmienił się tylko opiekun. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji podniosło, że z chwilą śmierci I. B. ustało także pełnienie przez nią funkcji rodziny zastępczej, a tym samym wygasło prawo do przedmiotowego świadczenia, przyznawanego na podstawie art. 78 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. Zgodnie z tym przepisem, pomoc pieniężna przysługuje jedynie rodzinie zastępczej, którą określa w orzeczeniu sąd (art. 72 ust. 6 tejże ustawy). Funkcja rodziny zastępczej nie rozciąga się tym samym na innych członków rodziny osób wskazanych przez sąd. T. B. przyznano, na jego wniosek, prawo do pomocy pieniężnej wypłacanej rodzinom zastępczym, począwszy od dnia [...] października, a więc faktycznego umieszczenia w rodzinie zastępczej dziecka w wykonaniu orzeczenia sądu opiekuńczego. Stanowi o tym przepis § 17 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 września 2001 r. w sprawie rodzin zastępczych (Dz.U. nr 120 z 2001 r. poz. 1284). Pobranie w tej sytuacji przez skarżącego świadczeń w miesiącach sierpień i wrzesień br. , tj. kiedy nie był jeszcze rodziną zastępczą, jest bezpodstawne i stanowi podstawę do uznania ich za świadczenia nienależnie pobrane, które zgodnie z art. 98 powołanej ustawy o pomocy społecznej podlegają zwrotowi. Skargę na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego wniósł T. B. Wskazywał, że wspólnie z żoną opiekował się wnukiem. Podnosił, że jego żona zachorowała w 2003 roku i zmarła [...] lipca 2004 roku. Rodzina była wizytowana przez pracowników Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej. Nikt go nie poinformował, a on sam nie wiedział, że musi złożyć do Sądu wniosek o ustanowienie go rodziną zastępczą. Ponadto, po śmierci żony był w szoku. Podtrzymał argumentację przedstawioną w odwołaniu. Podkreślał, że cały czas opiekował się wnukiem i łożył na jego utrzymanie. W sierpniu złożył wniosek do Sądu o ustanowienie go rodziną zastępczą i następnego dnia zgłosił się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w P., aby poinformować Ośrodek o zaistniałej sytuacji. Tam dowiedział się, że pracownicy Ośrodka przyjdą do niego na wywiad i wtedy wszystko zostanie ustalone. W ciągu 2 tygodni otrzymał z Sądu zawiadomienie o terminie rozprawy. Z adnotacji na wezwaniu wynikało, że takie samo pismo zostało skierowane do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w P. Nie jest prawdą, że do Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w P. o śmierci jego żony dowiedział się w dniu 8 września w drodze wizytacji, gdyż on sam informował o tym w sierpniu pracowników Ośrodka. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wnosiło o oddalenie skargi. W uzasadnieniu wskazało, że podmiotem prawa, określonego przez art. 78 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2004 r. nr 64, poz. 593, z późno zm.) była małżonka skarżącego - I. B., która zmarła w dniu [...] lipca 2004r. Istotnym w sprawie jest fakt, iż Sąd Rejonowy w P. w swym postanowieniu z dnia [...] stycznia 1997 r. sygn. akt [...] funkcję rodziny zastępczej powierzył wyłącznie małżonce T. B., dlatego tylko ona była uprawniona do korzystania z przedmiotowego prawa, które wygasło z chwilą jej śmierci. Nie można przy tym się zgodzić z twierdzeniami skarżącego o równym traktowaniu przez wskazany przepis art. 78 ustawy z dnia 12 marca o pomocy społecznej obydwojga małżonków, z których tylko jedno stanowi rodzinę zastępczą dla dziecka. Jak podniesiono w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Kolegium Odwoławczego, funkcja rodziny zastępczej nie rozciąga się automatycznie na innych członków rodziny osób wyznaczonych przez sąd. Wynika z tego, iż T. B. nie mógł korzystać z praw przyznanych rodzinie zastępczej zarówno za życia swej żony jak i po jej śmierci, a tym samym i pobierać przedmiotowego świadczenia z pomocy społecznej. Uzyskał to prawo dopiero z chwilą faktycznego umieszczenia dziecka w stanowionej przez niego rodzinie zastępczej w wykonaniu orzeczenia sądu opiekuńczego - postanowienia z dnia [...] września 2004 r. Sądu Rejonowego w P. III Wydziału Rodziny i Nieletnich sygn. akt. [...]. Stanowi o tym przepis § 17 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 września 2001 r. w sprawie rodzin zastępczych (Dz. U. nr 120 z 2001 r. , poz. 1284), który jasno odwołuje się do wykonania (prawomocnego) orzeczenia sądu, jako momentu od którego wypłaca się pomoc pieniężną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest do zbadania, czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik postępowania. Skarga jest uzasadniona, gdyż zarówno zaskarżona decyzja jak i poprzedzająca ją decyzja Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w P. z dnia [...] listopada 2004 r. naruszają prawo w stopniu uzasadniającym ich uchylenie. Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w P. decyzją z dnia [...].11.2004 roku nr [...] postanowił uznać pomoc pieniężną wypłacaną z tytułu rodziny zastępczej w okresie od dnia 01.08.2004r. do 30.09.2004r. w wys. [...] zł miesięcznie (słownie: [...]) jako świadczenia nienależnie pobrane i żądać zwrotu na łączną kwotę [...]zł. Stosownie do art. 6 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2004 r. nr 64, poz. 593, z późno zm.) 6) pkt 16 świadczenie nienależnie pobrane to świadczenie pieniężne uzyskane na podstawie przedstawionych nieprawdziwych informacji lub niepoinformowania o zmianie sytuacji materialnej lub osobistej. Organ administracji publicznej nie wykazał, aby taka sytuacja w przedmiotowej sprawie miała miejsce. Z akt postępowania administracyjnego nie wynika, aby T. B. przedstawił Miejskiemu Ośrodkowi Pomocy Społecznej w P. nieprawdziwe informacje lub też niepoinformował Ośrodka o zmianie sytuacji osobistej. Żona T. B. zmarła [...] lipca 2004 roku. Już w sierpniu T. B. złożył wniosek o ustanowienie go rodziną zastępczą i poinformował o zgodnie żony Ośrodek w P. Pracownicy Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w P. wizytowali rodzinę zastępczą ustanowią dla małoletniego S. B. i byli na bieżąco informowani o chorobie I. B., a następnie o jej śmierci. Zachowanie T. B. nie wypełnia dyspozycji art. 6 pkt. 16 ustawy o pomocy społecznej, to znaczy nie wskazuje na to, aby pobrał świadczenie nienależne, gdyż ze zgromadzonego materiału dowodowego nie wynika, aby pobrał świadczenie pieniężne na skutek niepoinformowania Ośrodka o zmianie sytuacji. Organ administracji publicznej wskazał, że świadczenie powinno zgodnie z art. 98 ustawy z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej zostać zwrócone oraz, że organ I instancji znając sytuację T. B. kwotę zwrotu słusznie rozłożył na raty, potrącając je w oparciu o art. 104 cytowanej ustawy. Stosownie do art. 104 pkt 4 ustawy o pomocy społecznej " w przypadkach szczególnych, zwłaszcza jeżeli żądanie zwrotu wydatków na udzielone świadczenie w całości lub w części stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłoby skutki udzielanej pomocy, właściwy organ na wniosek pracownika socjalnego lub osoby zainteresowanej może odstąpić od żądania takiego zwrotu." Sytuacja T. B. jak wskazuje sam organ do takich należy. T. B. będąc w trudnej sytuacji materialnej sam wychowuje wnuka. Jednakże mimo tego organ administracji publicznej zaniechał rozważenia sytuacji materialnej skarżącego i małoletniego S. B. pod kątem zastosowania pkt 4 art. 104 ustawy o pomocy społecznej. Skoro organ stanął na stanowisku, że wypłacone T. B. świadczenie jako nienależne powinno zostać zwrócone powinien rozważyć w tej szczególnej sytuacji zastosowanie art. 104 pkt 4 ustawy o pomocy społecznej czego zaniechał. Ponadto należałoby zwrócić uwagę na jeszcze jedną okoliczność. Postanowieniem z dnia [...] stycznia 1997 roku Sąd Rejonowy w P. ograniczył I. A. władzę rodzicielską nad małoletnim synem S. i umieścił małoletniego w rodzinie zastępczej u babci. Postanowieniem z dnia [...] września 2004 roku Sąd Rejonowy zmienił jedynie formę ograniczenia władzy rodzicielskiej I. A. poprzez umieszczenie małoletniego w rodzinie zastępczej u dziadka. Dziecko faktycznie w rodzinie zastępczej umieszczone było od 1997 roku. Zmianie uległa jedynie forma rodziny zastępczej z uwagi na śmierć babci małoletniego. Stosownie do § 10 Rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 18 października 2004 roku w sprawie rodzin zastępczych ( Dz.U. Nr 4.233.poz 2344) pomoc pieniężną, o której mowa w art. 78 ust. 3 i 4 ustawy, przyznaje się za okres pobytu dziecka "1) w rodzinie zastępczej spokrewnionej z dzieckiem, rodzinie zastępczej niespokrewnionej z dzieckiem oraz zawodowej niespokrewnionej z dzieckiem wielodzietnej i specjalistycznej rodzinie zastępczej, począwszy od dnia ustanowienia rodziny zastępczej,....." Dla małoletniego S. B. ustanowiona została rodzina zastępcza w 1997 roku z powodu ograniczenia nad nim władzy rodzicielskiej matce I. A. Postanowieniem z dnia [...] września 2004 roku Sąd Rejonowy zmienił formę już orzeczonego ograniczenia władzy rodzicielskiej poprzez zmianę osoby pełniącej obowiązki rodziny zastępczej. Sytuacja skarżącego i małoletniego S. B. jest szczególna i wymagała od organu administracji publicznej szczególnej wnikliwości w jej badaniu i rozważenia wszelkich okoliczności, czego organ nie wypełnił naruszając art. 7, 77 kpa. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c oraz art. 152 ustawy z 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.