I SA/Wa 417/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Elżbieta Lenart, Sędziowie sędzia WSA Joanna Skiba (spr.), sędzia WSA Przemysław Żmich, Protokolant specjalista Dorota Kwiatkowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 września 2019 r. sprawy ze skargi E. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] stycznia 2019 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta [...] z dnia [...] października 2018 r. nr [...]. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] stycznia 2018 r., nr [...], po rozpatrzeniu odwołania E. K., utrzymało w mocy decyzję Prezydenta [...] z dnia [...] października 2018 r. nr [...], uznającą świadczenie wychowawcze wypłacone za okres od dnia [...] grudnia 2017 r. do dnia [...] września 2018 r.: na córkę N. L. w łącznej kwocie 2 500 zł oraz na syna S. L. w łącznej kwocie 2 500 zł za świadczenia nienależnie pobrane oraz zobowiązującą do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń w łącznej kwocie 5 000 zł wraz z odsetkami ustawowymi. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że skarżąca decyzją Prezydenta [...] z dnia [...] października 2018 r. nr [...] otrzymała prawo do świadczenia wychowawczego w wysokości po 500 zł miesięcznie na córkę N. L. raz na syna S. L. na okres od [...] października 2017 r. do [...] września 2018 r., odmówiono jednak prawa do świadczenia wychowawczego na syna A. L. Decyzja ta została utrzymana w mocy decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławcze w [...] z dnia [...] grudnia 2017 r. W związku z otrzymaniem protokołu ugody sporządzonej przed Sądem Rejonowym dla [...] w dniu [...] listopada 2017 r. sygn. akt [...], organ z urzędu wszczął postępowanie w sprawie uprawnienia do świadczenia wychowawczego przyznanego ww. decyzją z [...] grudnia 2017 r., a następnie wydał opisaną wyżej decyzję z dnia [...] października 2018 r. Nie zgadzając się z tym rozstrzygnięciem, E. K. złożyła odwołanie. Rozpatrując odwołanie Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło, że nie może ono zostać uwzględnione. W uzasadnieniu zajętego stanowiska organ odwoławczy przywołał treść art. 25 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (z 2018 r. Dz. U. poz. 2134, ze zm.). Następnie omówił pojęcie nienależnie pobranego świadczenia, wskazując, że przy rozpatrywaniu wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na okres od [...] października 2017 r. do [...] września 2018 r. organ nie miał świadomości, że przed Sądem Rejonowym dla [...] w dniu [...] listopada 2017 r. doszło do zawarcia ugody, na mocy której E. K. i P. L. ustalili opiekę naprzemienną sprawowaną nad wspólnymi dziećmi. O fakcie zawarcia takiej ugody skarżąca nie powiadomiła organu, dowiedział się o niej dopiero z akt innej sprawy administracyjnej. Ma to istotne znaczenie, gdyż zgodnie z art. 5 ust. 2a ustawy, w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, kwotę świadczenia wychowawczego ustala się każdemu z rodziców w wysokości połowy kwoty przysługującego za dany miesiąc świadczenia wychowawczego. Prawidłowo zatem organ I instancji stwierdził, że skoro nad S. i N. L. sprawowana jest od [...] listopada 2013 r. opieka naprzemienna, to świadczenie wychowawcze E. K. winno być od grudnia 2017 r. do końca okresu świadczeniowego przyznane w wysokości po 250 zł, a nie jak wynika z decyzji – po 500 zł. W konsekwencji Kolegium stwierdziło, że sprawie zachodzi przesłanka nienależnie pobranych świadczeń określona w przepisie art. 25 ust. 2 pkt. 1 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci, gdyż świadczenia wychowawcze za okres od [...] grudnia 2017 r. do [...] września 2018 r. zostały wypłacone w wyższej wysokości, mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do tego świadczenia albo wstrzymania wypłaty świadczenia wychowawczego. W konsekwencji Kolegium podzieliło stanowisko organu I instancji. W końcowej części uzasadnienia organ odniósł się do okoliczności podnoszonej przez skarżącą, że środki pochodzące z wypłaty świadczeń wychowawczych wpływają na rachunek bankowy, którym dysponują wspólnie rodzice N. i S., stwierdzając że nie ma to wpływu na prawidłowość zaskarżonej decyzji. Na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] stycznia 2019 r. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego złożyła E. K. W skardze podniosła zarzuty naruszenia następujących przepisów prawa: - art. 7 i 77 ust. 1 kpa poprzez niepodjęcie wszelkich niezbędnych czynności oraz nie zebranie i nie rozpatrzenie materiału dowodowego; - art. 80 kpa poprzez niedokonanie oceny w oparciu o całokształt materiału dowodowego; - art. 8 i 9 kpa poprzez przeprowadzenie postępowania w sposób naruszający zaufanie obywateli do organów władzy państwowej; -art. 107 ust. 3 kpa poprzez niewskazanie w uzasadnieniu zaskrzonej decyzji faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej; -art. 138 ust. 1 pkt 1 kpa poprzez utrzymanie w mocy wadliwej decyzji organu I instancji; - art. 25 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci poprzez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że zwrot świadczenia nienależnego nie jest uzależniony od przypisania cech związanych ze stanem świadomości( woli). Z uwagi na zgłoszone zarzuty wniosła o uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sąd administracyjny zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - p.p.s.a. (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302, z późn. zm.) sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej stosownie do przepisu art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 2107, z późn. zm.). Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Jednocześnie opierając się o art. 134 § 1 ustawy p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną. W ramach tak określonej kognicji Sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu administracyjnego nie naruszono przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, obowiązujących na dzień wydania decyzji. Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów, Sąd doszedł do przekonania, że wniesiona w niniejszej sprawie skarga zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest decyzja SKO, którą orzeczono, że świadczenie wychowawcze otrzymane przez skarżącą na córkę N. L. i syna S. L. w okresie od [...] grudnia 2017 r. do [...] września 2018 r. w łącznej kwocie 5000 zł jest świadczeniem nienależnie pobranym oraz zobowiązano do jego zwrotu łącznie z odsetkami ustawowymi. Materialnoprawną podstawę decyzji organu stanowiły przepisy ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci ( Dz. U. z 2018 r. , poz. 2134 ze zm.). Zgodnie z art. 4 ust. 2 tej ustawy świadczenie wychowawcze przysługuje matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka. Zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy świadczenie wychowawcze przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, w wysokości 500 zł miesięcznie na dziecko w rodzinie. Stosownie do art. 5 ust. 3 ustawy( w brzmieniu obowiązującym na moment wydania zaskarżonej decyzji) świadczenie wychowawcze przysługuje na pierwsze dziecko osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 800zł. Stosownie natomiast do treści z art. 25 ust. 1 powołanej ustawy osoba, która pobrała nienależnie świadczenie wychowawcze, jest obowiązana do jego zwrotu. Za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze uważa się, zgodnie z art. 25 ust. 2 (w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania decyzji): 1) świadczenie wychowawcze wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczenia wychowawczego albo wstrzymanie wypłaty świadczenia wychowawczego, jeżeli osoba pobierająca to świadczenie była pouczona o braku prawa do jego pobierania; 1a) świadczenie wychowawcze wypłacone w związku z zastosowaniem przepisów o utracie i uzyskaniu dochodu - po ustaleniu, że wystąpiły okoliczności, o których mowa w art. 7 ust. 3a; 2) świadczenie wychowawcze przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą to świadczenie; 3) świadczenie wychowawcze wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 16 ust. 6, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń na rodzinę w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenie wychowawcze; 4) świadczenie wychowawcze przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenie wychowawcze przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia wychowawczego; 5) świadczenie wychowawcze wypłacone osobie innej niż osoba, która została wskazana w decyzji przyznającej świadczenie wychowawcze, z przyczyn niezależnych od organu, który wydał tę decyzję. W art. 25 ust. 3 ustawy wskazano, że od kwot nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego, o którym mowa w ust. 2 pkt 1-3 i 5, naliczane są odsetki ustawowe za opóźnienie. Uznanie świadczenia za nienależnie pobrane wymaga zatem zaistnienia dwóch przesłanek: po pierwsze - świadczenie zostało przyznane lub też wypłacone; po drugie – zaistniała jedna z okoliczności wskazanych w ustawie, w przedmiotowej sprawie miało to być: "świadczenie wychowawcze wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczenia wychowawczego albo wstrzymanie wypłaty świadczenia wychowawczego, jeżeli osoba pobierająca to świadczenie była pouczona o braku prawa do jego pobierania". Pierwsza z tych przesłanek w sposób niebudzący żadnych wątpliwości zaistniała, bowiem świadczenie było przyznane i wypłacane. W ocenie organów zachodzi także druga z nich, wymieniona w aktualnie już nie obowiązującym art. 25 ust. 2 pkt 1 ww. ustawy. Zdaniem sądu z takim stanowiskiem nie można się zgodzić. Treść przywołanych powyżej przepisów nie nastręcza nadmiernych wątpliwości, ponieważ wynika z nich jasno, że za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze uważa się między innymi świadczenie wychowawcze wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczenia wychowawczego albo wstrzymanie wypłaty świadczenia wychowawczego, jeżeli osoba pobierająca to świadczenie była pouczona o braku prawa do jego pobierania. Wskazanym w zaskarżonej decyzji powodem podjęcia rozstrzygnięcia było stwierdzenie, że na mocy ugody zawartej [...] listopada 2017 r. przed Sądem Rejonowym dla [...], ustanowiono dla skarżącej i jej byłego męża opiekę naprzemienną nad małoletnimi dziećmi. Organ przyjął zatem, że zawarcie – przed wypłacaniem przedmiotowych świadczeń - ugody ustalającej opiekę naprzemienną sprawowaną przez oboje rodziców dzieci, powoduje, że te świadczenia zostały wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie albo wstrzymanie prawa do świadczenia. W wyniku kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji stwierdzić należało, że organ zastosował błędną wykładnię art. 25 ust. 2 pkt 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, gdyż wyżej ustalona okoliczność nie stanowi okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie albo wstrzymanie świadczenia – ale jedynie wpływa na wysokość przyznanego świadczenia, które powinno być przyznane skarżącej na każde dziecko w kwocie po 250 zł- a nie w kwocie po 500 zł. Zgodnie bowiem z art. 5 ust. 2a ustawy w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, kwotę świadczenia wychowawczego ustala się każdemu z rodziców w wysokości połowy kwoty przysługującego za dany miesiąc świadczenia wychowawczego. Sytuacja skarżącej nie obejmuje zatem dyspozycji wyżej wymienionego przepisu (art. 25 ust. 2 pkt 1 ww. ustawy), a organ ma obowiązek zastosować przepis adekwatny do zaistniałego stanu faktycznego. W tym miejscu należy zauważyć, że ustawa o pomocy państwa w wychowaniu dzieci zawiera szerokie spektrum instrumentów prawnych pozwalających uchylać lub zmieniać ostateczne decyzje przyznające świadczenie wychowawcze, takie instrumenty zawarte są również w kpa. Jednak możliwość zastosowania odpowiedniego instrumentu prawnego musi być powiązana z właściwą oceną stanu faktycznego sprawy. W konsekwencji powyższego, skargę należało uwzględnić i zgodnie z art. 145 §1 pkt 1 lit.a p.p.s.a., uchylić zaskarżoną decyzję oraz na podstawie art. 135 ppsa decyzję organu I instancji. Nie ulega bowiem wątpliwości, że naruszenie wymienionego wyżej przepisu dotyczyło podstawy rozstrzygnięcia, a zatem miało istotny wpływ na wynik sprawy. Ponownie rozstrzygając sprawę organ winien uwzględnić zawartą w niniejszym wyroku ocenę prawną. W ramach ponownie prowadzonego postępowania organ pierwszej instancji przeprowadzi ponowną analizę akt administracyjnych, którymi dysponuje i następnie podejmie rozstrzygnięcie stosownie do poczynionych ustaleń.