I SA/Wa 421/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Joanna Skiba, sędzia WSA Anna Falkiewicz-Kluj, asesor WSA Mateusz Rogala (spr.), , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 2 sierpnia 2022 r. sprawy ze skargi B. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] grudnia 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej oddala skargę. Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie decyzją z dnia 9 grudnia 2020 r. nr KOC/6046/Op/20 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie, działając m.in. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm.), utrzymało w mocy decyzję Prezydenta m.st. Warszawy z dnia 23 października 2020 r. nr OPS.RŚ.5102.17618.2020 odmawiającą przyznania B. B. pomocy finansowej w postaci specjalnego zasiłku celowego. W uzasadnieniu decyzji organ stwierdził, że B. B. wnioskiem z dnia 1 października 2020 r. zwróciła się do Ośrodka Pomocy Społecznej Dzielnicy [...] o przyznanie pomocy finansowej w wysokości [...] zł z przeznaczeniem na zakup leków i kosztów leczenia. Prezydent m.st. Warszawy decyzją z dnia 23 października 2020 r. odmówił stronie przyznania pomocy finansowej w postaci specjalnego zasiłku celowego, podnosząc, że dochód wnioskodawczyni przekracza kryterium dochodowego określone w art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2020 r., poz. 1876 ze zm.), a w jej sytuacji nie zachodzi "szczególnie uzasadniony przypadek", o którym mowa w art. 41 tej ustawy. W odwołaniu od powyższej decyzji B. B. podniosła, że jej sytuacja zdrowotna i finansowa jest bardzo ciężka, dlatego nie opłaciła jeszcze faktur za leki. Wyjaśniła, że nie może przeprowadzić się do mniejszego lokalu, ponieważ jest on źle wyremontowany. W dalszej części uzasadnienia swojego rozstrzygnięcia organ odwoławczy powołał się na przepisy ustawy o pomocy społecznej i stwierdził, że celem pomocy społecznej nie jest wyręczanie strony w zaspokajaniu jej wszelkich potrzeb życiowych, lecz jedynie wspieranie w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwienie życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. Każda osoba ma obowiązek pełnego wykorzystania własnych uprawnień, zasobów i możliwości w celu pokonania trudnej sytuacji życiowej, a jeżeli nie wykonuje takiego obowiązku, nie występuje podstawowa przesłanka udzielenia pomocy społecznej. Przyznanie pomocy w formie zasiłku celowego następuje w ramach uznania administracyjnego. W rozpoznawanej sprawie dochód wnioskodawczyni przekracza kryterium dochodowe określone w art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, co uniemożliwiło przyznania stronie zasiłku celowego na podstawie art. 39 ust. 1 i 2 tej ustawy. Z uwagi na powyższe organ I instancji rozpoznał wniosek z uwzględnieniem art. 41 ustawy o pomocy społecznej tj. rozważył, czy sytuacja wnioskodawczyni stanowi "przypadek szczególnie uzasadniony" w rozumieniu tego przepisu, dający podstawę do przyznania specjalnego zasiłku celowego. Organ odwoławczy zaakceptował stanowisko organu I instancji, który po dokonaniu analizy sprawy, w tym szczególności ustaleń wywiadu środowiskowego uznał, że w przypadku wnioskodawczyni, nie zachodzi taki szczególnie uzasadniony przypadek uprawniający do wsparcia ze strony pomocy społecznej. Strona osiąga dochód znacznie wyższy od kryterium dochodowego, a zarazem nie powołuje się na nadzwyczajne zdarzenia, które uzasadniałyby przyznanie jej szczególnej formy pomocy. W ocenie organu, sytuacja zdrowotna i finansowa wnioskodawczyni jest trudna, jednak nie pozostaje ona bez pomocy społecznej, bowiem otrzymuje niemalże stałą pomocą finansową z OPS Dzielnicy [...]. Strona ma możliwość zredukowania stałych kosztów związanych z opłatami za lokal mieszkalny, co pozwoliłoby jej na zaspokajanie potrzeb we własnym zakresie. B. B. wniosła na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, podnosząc, że organ nie podjął wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu strony. Podniosła, że nie chce przeprowadzić się do źle wyremontowanego mieszkania. Powołała się na rosnące koszty leczenia. Przedstawiła następnie szereg zarzutów związanych z remontem mieszkania, do którego zaproponowano jej przeprowadzkę. Stwierdziła, że jej zły stan zdrowia spowodowany jest przez gminę, która karze ją za odmowę przeprowadzki. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. W piśmie procesowym z dnia 25 lipca 2022 r. ustanowiony z urzędu pełnomocnik skarżącej powołał argumenty związane ze złym stanem zdrowia skarżącej, podnosząc, że w jego ocenie w sprawie wystąpił szczególnie uzasadniony przypadek. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2019 r., poz. 2167 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego tego artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, sądy administracyjne dokonują kontroli aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej jedynie pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów odnoszących się do słuszności rozstrzygnięcia. Sąd, rozpoznając niniejszą sprawę, nie jest zatem uprawniony do oceny, czy kontrolowana decyzja w przedmiocie odmowy przyznania specjalnego zasiłku celowego jest zgodna z oczekiwaniami i życzeniami skarżącej, bada jedynie, czy decyzja ta została wydana zgodnie z prawem. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, badając zaskarżoną decyzję pod względem wskazywanego wyżej kryterium legalności, stwierdza, że nie narusza ona przepisów prawa materialnego i procesowego. W rozpoznawanej sprawie skarżąca wnosiła o przyznanie jej zasiłku celowego w wysokości [...] zł z przeznaczeniem na zakup leków i zwrot kosztów leczenia. Jak stanowi art. 39 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej, w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Warunkiem niezbędnym dla przyznania tego świadczenia jest nieprzekraczanie przez wnioskodawcę kryterium dochodowego określonego w art. 8 ust. 1 ustawy. W myśl bowiem tego przepisu, w brzmieniu obowiązującym w dniu wydania zaskarżonej decyzji, prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, art. 41, art. 53a i art. 91, przysługuje osobie samotnie gospodarującej (a taką osobą jest skarżąca), której dochód nie przekracza kwoty [...] zł. Nie jest sporne w sprawie, że dochód skarżącej wynosi [...] zł, a więc znacznie przekracza kryterium dochodowe. Z tej przyczyny rozpatrujące niniejszą sprawę organy zasadnie przyjęły, że w związku z przekroczeniem kryterium dochodowego brak jest podstawy do przyznanie skarżącej zasiłku celowego na podstawie art. 39 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej. Ustawodawca przewidział jednak w art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej możliwość przyznania specjalnego zasiłku celowego osobom, które przekroczyły kryterium dochodowe. Zgodnie z tym przepisem, w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Użyty w art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej zwrot "może być przyznany", świadczy o tym, że przyznanie specjalnego zasiłku celowego oparte jest na uznaniu administracyjnym. Organ, biorąc pod uwagę określone w ustawie o pomocy społecznej zasady udzielania tej pomocy, ma więc swobodę w podjęciu decyzji zarówno co do przyznania takiej pomocy, jak i jej wysokości. W rozpoznawanej sprawie organ zbadał, czy w stosunku do skarżącej wystąpiła przesłanka "szczególnie uzasadnionego przypadku", a uznawszy, że przesłanka ta nie wystąpiła, odmówił przyznania specjalnego zasiłku celowego. Zdaniem Sądu, z tą oceną należy się zgodzić. Jak podkreśla się w orzecznictwie sądów administracyjnych, "szczególnie uzasadniony przypadek", o którym mowa w art. 41 ustawy o pomocy społecznej, to taka sytuacja życiowa osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że tak drastyczne, tak dotkliwe w skutkach i ingerujące w plany życiowe zdarzenia nie należą do zdarzeń codziennych ani nawet do zdarzeń nadzwyczajnych (tak m.in. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 12 maja 2011 r., sygn. akt I OSK 164/11, to oraz dalej powoływane orzeczenia są dostępne w internetowej bazie orzeczeń sądów administracyjnych). Musi być to przypadek na tyle charakterystyczny i odbiegający od sytuacji innych osób znajdujących się w trudnym położeniu, że uzasadnia przyznanie pomocy z uwagi na nadzwyczajność zdarzenia, które wystąpiło i jest na tyle dotkliwe w skutkach, że dana osoba sobie z nim nie poradzi, nawet przy uwzględnieniu możliwości ludzkiej zapobiegliwości (por. wyrok NSA z dnia 7 sierpnia 2019 r., sygn. akt I OSK 4406/18). Nie budzi wątpliwości, że skarżąca znajduje się w trudnej sytuacji zarówno materialnej, jak i zdrowotnej. Jednak ta sytuacja nie może zostać uznana za wyjątkową i uniemożlwiającą jej podjęcie działań w celu poprawy warunków życiowych. Należy zauważyć, że zgodnie z art. 4 ustawy o pomocy społecznej, osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej, zaś brak takiego współdziałania może stanowić przesłankę odmowy przyznania pomocy (art. 11 ust. 2 ustawy). W niniejszej sprawie jednym z zasadniczych powodów trudności finansowych skarżącej, jest okoliczność, że zamieszkuje ona w mieszkaniu o powierzchni wynoszącej ponad [...] m2, a w konsekwencji musi opłacać czynsz znacznie przekraczający jej możliwości finansowe w wysokości [...] zł. Organ podejmował próby rozwiązania tej sytuacji, proponując stronie przeniesienia do mniejszego mieszkania, w którym czynsz wynosiłby mniej niż połowę aktualnie przez nią uiszczanego (około [...] zł miesięcznie). Skarżąca odmówiła jednak zmiany mieszkania, gdyż w jej ocenie nie spełnia ono obowiązujących standardów związanych m.in. z wykończeniem podłóg i umieszczeniem kaloryferów. W ocenie Sądu, powyższe świadczy o tym, że skarżąca nie podjęła wystarczających kroków aby, we współpracy z ośrodkiem pomocy społecznej, poprawić swoją sytuację materialną. Jak ponadto wskazał w uzasadnieniu swojej decyzji organ I instancji, w związku ze znacznym zapotrzebowaniem na środki finansowe przyznawane w ramach pomocy społecznej, konieczne jest racjonalne gospodarowanie funduszami znajdującymi się w dyspozycji ośrodka pomocy społecznej. Podsumowując, skoro skarżąca dysponuje stałym źródłem dochodu, a ponadto ma możliwość istotnego zredukowania swoich miesięcznych wydatków, przenosząc się do mniejszego lokalu, czego jednak nie czyni, to uniemożliwia organowi udzielenie jej skutecznej pomocy w celu zapewnienia godnych warunków życia. Natomiast powoływany przez pełnomocnika stan zdrowia skarżącej nie ma w tym kontekście decydującego znaczenia przy ocenie wystąpienia w sprawie szczególnie uzasadnionego przypadku. Schorzenia skarżącej nie uniemożliwiają jej bowiem podjęcia działań w celu poprawy własnej sytuacji życiowej. Sąd podzielił zatem ocenę rozpatrujących sprawę organów, że przypadek skarżącej nie może zostać uznany za szczególnie uzasadniony, co uniemożliwiało przyznanie jej specjalnego zasiłku celowego na podstawie art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej. Biorąc powyższe pod uwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.), orzekł jak w sentencji.