I SA/Wa 430/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Chaciński Sędziowie: WSA Maria Tarnowska WSA Emilia Lewandowska (spr.) Protokolant Ewa Szymańska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 czerwca 2010 r. sprawy ze skargi J.D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] stycznia 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności alimentacyjnych 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wójta Gminy D. z dnia [...] listopada 2009 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S., po rozpoznaniu odwołania J. D., decyzją z dnia [...] stycznia 2010 r., nr [...] utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy D. z dnia [...] listopada 2009 r., nr [...], mocą której odmówiono umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych w wysokości [...] zł, świadczeń alimentacyjnych w wysokości [...] zł i należności likwidatora funduszu alimentacyjnego w wysokości [...] zł na syna M. wraz ustawowymi odsetkami. W uzasadnieniu decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. wskazało, że J. D. podaniem z dnia 20 lipca 2009 r. zwrócił się do Wójta Gminy D. o umorzenie zaległości z tytułu wypłaconych za niego alimentów na rzecz dzieci, tj. K. D. i M. D. Wójt Gminy D. decyzją z dnia [...] września 2009 r., nr [...] odmówił umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych w wysokości [...] zł, świadczeń alimentacyjnych w wysokości [...] zł i należności likwidatora funduszu alimentacyjnego w wysokości [...] zł na syna M. wraz ustawowymi odsetkami. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. decyzją z dnia [...] października 2009 r., nr [...] uchyliło w całości powyższą decyzję z dnia [...] września 2009 r. i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, po uprzednim przeprowadzeniu uzupełniającego postępowania wyjaśniającego, Wójt Gminy D. decyzją z dnia [...] listopada 2009 r. odmówił umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych, świadczeń alimentacyjnych i należności likwidatora funduszu alimentacyjnego na syna M. wraz ustawowymi odsetkami, podnosząc w uzasadnieniu rozstrzygnięcia, że J. D. nie spełnia wymogów określonych w art. 30 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009 r., Nr 1, poz. 7 ze zm.). Odwołanie od powyższej decyzji złożył J. D. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. rozpoznając sprawę wskazało, że zasady i tryb postępowania w sprawach przyznawania i wypłacania świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz działania podejmowane wobec dłużników alimentacyjnych reguluje ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Organ odwoławczy przytoczył treść art. 30 ust. 1 powołanej ustawy i podkreślił, że określona w tym przepisie instytucja umorzenia ma zastosowanie do różnych należności wynikłych z określonych stanów prawnych. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. zaznaczyło, że w jego ocenie organ pierwszej instancji podejmując decyzję z dnia [...] listopada 2009 r. dokonał niewłaściwej interpretacji przepisów prawa regulujących kwestię zasad umarzania należności dłużnika alimentacyjnego. W sposób nieuzasadniony wyegzekwowane przez komornika kwoty pomniejszył o koszty i opłaty egzekucyjne, które pobrał komornik zgodnie z przepisami ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji (Dz. U. z 2006 r., Nr 167, poz. 1191 ze zm.). Organ drugiej instancji podkreślił, że z treści art. 30 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów wynika, iż za podstawę ustalenia, czy skuteczna egzekucja wobec dłużnika nie jest niższa niż wysokość zasądzonych alimentów należy przyjąć faktyczną kwotę, która została pobrana przez komornika z dochodu dłużnika alimentacyjnego. Opłaty egzekucyjne i ewentualne koszty, które potrąca komornik z wyegzekwowanej kwoty tytułem świadczeń alimentacyjnych mają natomiast wpływ na wysokość należności, do której zwrotu zobowiązany jest dłużnik alimentacyjny. Organ odwoławczy dokonał ponownej oceny zgromadzonego materiału dowodowego i ustalił, że na mocy wyroku Sądu Rejonowego w S. III Wydział Rodzinny i Nieletnich z dnia [...] lutego 2003 r., sygn. akt [...] J. D. został zobowiązany do alimentacji na rzecz syna M. D po [...] zł miesięcznie, natomiast na rzecz córki K. D. po [...] zł miesięcznie. Z przedłożonej przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w S. karty rozliczeniowej w sprawie [...], w której wierzycielem była K. D. wynika, że egzekucja rozpoczęła się od 11 kwietnia 2005 r. i zakończyła 10 września 2009 r., a egzekwowane kwoty wahały się w wysokości od [...] zł do [...] zł. W okresie ostatnich 3 lat kwoty te wynosiły od [...] zł jednorazowo, a ponadto w okresie styczeń – marzec 2007 r. miała miejsce przerwa w egzekucji należności. Z karty rozliczeniowej w sprawie [...], w której wierzycielem jest G. D. – przedstawiciel ustawowy M. D. wynika, że egzekucja rozpoczęła się 11 kwietnia 2005 r. i trwa nadal. Wyegzekwowane kwoty wahają się w wysokości od [...] zł. W okresie ostatnich 3 lat kwoty te wynosiły od [...] zł do [...] zł jednorazowo, a ponadto w okresie styczeń – sierpień 2008 r. miała miejsce przerwa w egzekucji świadczeń. Aktualnie na odwołującym się ciążą należności alimentacyjne tylko wobec syna M. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. podkreśliło, że w przypadku J. D. nie zostały spełnione warunki określone w art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r., bowiem nawet w najkrótszym z okresów, o których wspomina ten przepis (tj. okres 3 lat) egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego nie była regularna i skuteczna w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów na syna M., tj. [...] zł. W tej sytuacji wykluczona została możliwość umorzenia przez organ właściwy dłużnika należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych osobom uprawnionym. Organ odwoławczy zaznaczył, że przepisy ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów dają organowi właściwemu dłużnika kompetencję zastosowania instytucji umorzenia przedmiotowych należności jedynie po spełnieniu przez dłużnika alimentacyjnego warunków określonych w art. 30 ust. 1 ustawy, tj. regularnej i skutecznej egzekucji wobec niego przez okres 3, 5 lub 7 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów. Organ podkreślił także, że okoliczności podniesione w odwołaniu dotyczące trudnej sytuacji zdrowotnej, w której znajduje się J. D. mogłyby być wzięte pod uwagę dopiero po ustaleniu spełnienia wskazanych warunków. Jednocześnie organ uznał, że niewłaściwa interpretacja przepisu art. 30 ust. 1 powołanej ustawy jakiej dokonał organ pierwszej instancji, w świetle ponownej oceny zgromadzonego materiału dowodowego pozostaje bez wpływu na treść rozstrzygnięcia zawartego w decyzji. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożył J. D. wnosząc o jej uchylenie i "umorzenie zaległych niezapłaconych rat alimentów". W uzasadnieniu skargi skarżący podkreślił, że uległ wypadkowi i znajduje się w trudnej sytuacji wynikającej z kalectwa. Zaznaczył ponadto, że nie jest zdolny do podjęcia jakiejkolwiek pracy, realizowanie wobec niego obowiązku spłacenia zaległych alimentów uniemożliwi mu zaś podjecie koniecznego leczenia. Zdaniem skarżącego dokonana przez organ interpretacja przepisów jest sprzeczna z konstytucyjną zasadą sprawiedliwości. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Ponadto sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). W ocenie Sądu skarga jest zasadna, bowiem zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] stycznia 2010 r. oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji z dnia [...] listopada 2009 r. naruszają prawo w stopniu uzasadniającym ich uchylenie. W rozpoznawanej sprawie, po rozpatrzeniu wniosku J. D. z dnia 20 lipca 2009 r., odmówiono umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych w wysokości [...] zł, świadczeń alimentacyjnych w wysokości [...] zł i należności likwidatora funduszu alimentacyjnego w wysokości [...] zł na syna M. wraz ustawowymi odsetkami. Organy obu instancji uznały bowiem, że J. D. nie spełnia przesłanek określonych w art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009 r., Nr 1 poz. 7 ze zm.), zgodnie z którym organ właściwy dłużnika może umorzyć należności, o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt 1, 2 i 4 ustawy, w łącznej wysokości: 1) 30 %, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 3 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów; 2) 50 %, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 5 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów; 3) 100 % jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 7 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów. Zaznaczyć zatem trzeba, że ze zgromadzonego w rozpoznawanej sprawie materiału dowodowego wynika, iż wniosek J. D. o umorzenie zaległości z tytułu wypłaconych za niego alimentów na rzecz dzieci – K. D. i M. D., był już przedmiotem orzekania przez organy administracji publicznej. Decyzją z dnia [...] września 2009 r. Wójt Gminy D., powołując art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, w myśl którego organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną, odmówił umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych, świadczeń alimentacyjnych i należności likwidatora funduszu alimentacyjnego na syna M. wraz z ustawowymi odsetkami. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. decyzją z dnia [...] października 2009 r., po rozpoznaniu odwołania wniesionego przez J. D., uchyliło decyzję z dnia [...] września 2009 r. i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy zaznaczył, że określona w art. 30 ust. 1 i art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. instytucja umorzenia ma zastosowanie do różnych należności wynikłych z określonych stanów prawnych, do których jednocześnie uprawnione są dwa różne organy, tj. organ właściwy dłużnika i organ właściwy wierzyciela, przy czym w sytuacji, gdy (tak jak w niniejszej sprawie) miejscem zamieszkania dłużnika alimentacyjnego i osoby uprawnionej jest ta sama gmina, zachodzi wówczas tożsamość organu administracji. W powołanych przepisach, tj. art. 30 ust. 1 i art. 30 ust. 2 przewidziane są jednakże odmienne przesłanki, którymi powinien kierować się organ właściwy dłużnika i organ właściwy osoby uprawnionej rozpoznając wniosek dłużnika o umorzenie należności alimentacyjnych. Zdaniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. skoro J. D. wnosił o umorzenie należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych (art. 28 ust. 1 pkt 2), a także z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego (art. 28 ust. 1 pkt 1) oraz należności likwidatora funduszu alimentacyjnego (art. 28 ust. 1 pkt 4), podstawy rozpoznania jego wniosku nie mógł stanowić jedynie przepis art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. W części dotyczącej należności wynikających z tytułu wypłaty zaliczek alimentacyjnych i likwidatora funduszu alimentacyjnego zastosowanie mieć powinien bowiem art. 30 ust. 1 tej ustawy. Organ drugiej instancji podkreślił, że skoro należności dłużnika alimentacyjnego powstały w różnych stanach prawnych, konieczne jest rozpoznanie wniosku o ich umorzenie na podstawie odrębnych przesłanek, które wynikają z art. 30 ust. 1 i art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Mając na uwadze, że decyzja Wójta Gminy D. z dnia [...] września 2009 r. nie uwzględniała powyższych okoliczności, organ odwoławczy uchylił przedmiotową decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania organowi pierwszej instancji. Wójt Gminy D. rozpoznając zaś ponownie sprawę nie uwzględnił - w ocenie Sądu - wytycznych zawartych w uzasadnieniu decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] października 2009 r. Organ pierwszej instancji wydając decyzję z dnia [...] listopada 2009 r. – wbrew zaleceniom organu odwoławczego - ograniczył się wyłącznie do zbadania przesłanek określonych w art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r., pomijając zupełnie regulację określoną w art. 30 ust. 2 tej ustawy. Innymi słowy podstawę prawną decyzji stanowi jedynie art. 30 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, brak jest natomiast rozstrzygnięcia w oparciu o przepis art. 30 ust. 2 tej ustawy. Powyższe uchybienia organu pierwszej instancji nie zostały zauważone przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S., które decyzją z dnia [...] stycznia 2010 r. utrzymało w mocy decyzję z dnia [...] listopada 2009 r. Organ drugiej instancji w żaden sposób nie wyjaśnił przy tym z jakiego powodu zmienił swoje wcześniejsze stanowisko i mimo, iż organ pierwszej instancji nie zastosował się do wytycznych zawartych w decyzji z dnia [...] października 2009 r., utrzymał decyzję organu pierwszej instancji w mocy. Dodatkowo zauważyć trzeba, że organy administracji publicznej rozpoznające niniejszą sprawę dokonały oceny przesłanek z art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. jedynie w odniesieniu do syna skarżącego, tj. M. D. Zdaniem Sądu natomiast obowiązkiem organów było zbadanie istnienia przesłanek wynikających z powyższego przepisu, a także z art. 30 ust. 2 powołanej ustawy, nie tylko w odniesieniu do syna wnioskodawcy, ale również w odniesieniu do córki K. D. Nie ulega bowiem wątpliwości, że mimo iż obowiązek alimentacyjny wobec córki wygasł, zaległości z tytułu wypłaconych za dłużnika alimentacyjnego należności na rzecz córki K. nadal istnieją i skarżący zobowiązany jest do ich zwrotu. W świetle powyższego stwierdzić należy, że wydane w sprawie rozstrzygnięcia zapadły z naruszeniem art. 30 ust. 1 i art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 wrzesnia 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, a także z naruszeniem art. 138 § 2 zd. 2 kpa, co uzasadnia uchylenie decyzji organów obu instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Rozpoznając ponownie sprawę organ uwzględni wskazane wyżej kwestie oraz stanowisko zaprezentowane przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. z dnia [...] października 2009 r. W tej sytuacji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.