I SA/Wa 432/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirosław Gdesz (spr.) Sędziowie: WSA Bożena Marciniak WSA Joanna Skiba Protokolant specjalista Ewelina Dębna po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 lutego 2015 r. sprawy ze skargi R. J. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] grudnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę. UZASDNIENIE I. Stan faktyczny Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z [...] września 2013 r., nr [...], po rozpatrzeniu wniosku R. J. (dalej jako: "skarżący"), odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Miasta i Gminy w [...] z [...] listopada 1988 r., nr [...], w części dotyczącej nieruchomości oznaczonej działkami nr [...], nr [...] i nr [...], orzekającej o przejęciu na własność Państwa, w zamian za świadczenia emerytalno-rentowe, udziału wynoszącego ½ części w prawie własności nieruchomości oznaczonej działkami nr [...], nr [...], nr [...] i nr [...] o pow. 9,63 ha, położonej na terenie wsi [...], stanowiącej własność E. J. i K. J.. W uzasadnieniu organ wskazał, że z wnioskiem o stwierdzenie nieważności ww. decyzji wystąpił syn b. właścicieli R. J. wskazując, że K. J. nie otrzymała w zamian za przekazane gospodarstwo rolne emerytury, zatem przekazaniu udziału nastąpiło bezprawnie i bez żadnego ekwiwalentu. Minister stwierdził, że podstawą wydanej decyzji Naczelnika Miasta i Gminy w [...] stanowiły przepisy ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 268 ze zm.). Wskazując na treść art. 51 tej ustawy Minister wskazał, że w niniejszej sprawie z wnioskiem o przejęcie gospodarstwa rolnego wystąpili właściciele nieruchomości, tj. E. J. i K. J.. Jednocześnie następcy prawni ww. właścicieli, ustaleni zgodnie z art. 48 ww. ustawy, odmówili przyjęcia przedmiotowego gospodarstwa rolnego, czego dowodem są ich oświadczenia. Minister zauważył jednocześnie, że brak otrzymania świadczenia emerytalno-rentowego przez K. J., jako kwestia następcza wobec kontrolowanej decyzji, nie może być podstawą stwierdzenia nieważności tej decyzji. W ocenie organu postępowanie administracyjne prowadzone w sprawie przejęcia gospodarstwa rolnego prowadzone było zgodnie z obowiązującymi przepisami, a tym samym brak jest podstaw do stwierdzenia nieważności tej decyzji. Po rozpoznaniu wniosku skarżącego o ponowne rozpatrzenie sprawy, Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z [...] grudnia 2013 r., nr [...], utrzymał w mocy swoje poprzednie rozstrzygnięcie. Organ wskazał, że przejęcie gospodarstwa w zamian za rentę nastąpiło na wniosek właścicieli z 6 września 1988 r. We wniosku tym K. J. oświadczyła, że komisja lekarska nie przyznała jej grupy inwalidzkiej, jednakże wyraża zgodę, żeby renta dla niej była zawieszona do uzyskania odpowiedniego wieku. Jednocześnie następcy prawni, spełniający warunki do przekazania im gospodarstwa rolnego – art. 75 ust. 1 pkt 2 ustawy ubezpieczeniowej z 1982 r. złożyli oświadczenia, że nie wnoszą żadnych roszczeń do gospodarstwa rolnego. W związku z czym organ nadzoru uznał, że przekazanie gospodarstwa nastąpiło z woli właścicieli i zgodnie z obwiązującym prawem. Odnosząc się do zarzutów zawartych we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy Minister zauważył, że przekazanie K. J. działki gruntu o pow. 0,24 odbyło się zgodnie z art. 56 ust. 2 tej ustawy, który to przepis przewidywał możliwość przyznania działki gruntu rolnego o powierzchni nie przekraczającej 10% obszaru przekazanego gospodarstwa, nie więcej jednak niż 0,3 ha. W odniesieniu do zarzutu nie otrzymania renty przez K. R. organ podniósł, że nie została ona zaliczona do żadnej z grup inwalidzkich wskazanych w art. 16 ww. ustawy, dlatego wobec niej wydana została decyzja odmowna. Jednocześnie na podstawie decyzji ZUS Oddział w [...] z [...] października 1988 r., nr [...], którą ustalono K. J. wysokość emerytury z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego od dnia osiągnięcia wieku 60 lat. Fakt, że K. J. nie osiągnęła wieku emerytalnego w skutek śmierci nie podważa, w ocenie organu, prawidłowości przejęcia gospodarstwa rolnego i wydanej w niniejszej sprawie decyzji. Skarżący złożył na powyższą decyzję Ministra skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zarzucając naruszenie: art. 154 § 1 Kpa w zw. z art. 38 ust. 3, art. 56 ust. 1 i 2 w zw. z art. 15 ust. 1 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i zasądzenie kosztów postępowania. W uzasadnieniu skargi wskazał, że K. J. nie nabyła prawa do renty co wynika wprost z treści decyzji ZUS z [...] sierpnia 1988 r., nr [...]. Jednocześnie warunkową decyzją ZUS Oddział w [...] z [...] października 1988 r. ustalono prawo do emerytury po osiągnięciu wieku lat 60, jednakże wnioskodawczyni zmarła przed osiągnięciem tego wieku. Tym samym przekazała ona udział w nieruchomości nie otrzymując nic w zamian, albowiem warunkowa decyzja ZUS Oddział w [...] z [...] października 1988 r. utraciła moc z dniem wejścia w życie ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. Nr 50, poz. 291) w myśl art. 108 tej ustawy. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Ponadto odnosząc się do zarzutów ze skargi organ wskazał, że K. J. w złożonym oświadczeniu wyraziła zgodę na zawieszenie jej wypłaty emerytury do czasu osiągnięcia wieku emerytalnego. Ponadto rentę z tytułu przekazania gospodarstwa otrzymał jej małżonek, mimo, iż był on współwłaścicielem gospodarstwa w ½ części. Ponadto, wbrew twierdzeniom skargi, K. J. przekazano do użytkowania działkę gruntu rolnego oznaczoną nr [...], a także pozostawiono jej udział do ½ części współwłasności do działki zabudowanej nr [...] o pow. 0,15 ha. II. Uzasadnienie prawne Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Sąd po dokonaniu oceny legalności zaskarżonej decyzji w całej rozciągłości podziela stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, jak i poprzedzającej ją decyzji Ministra, co do braku podstaw do stwierdzenia nieważności powołanej decyzji o przekazaniu gospodarstwa. W przedmiotowej sprawie podstawą kwestią jest to, czy skarżącemu przysługuje interes prawny, aby jako spadkobierca poprzednich właściciel mógł skutecznie wystąpić o stwierdzenie nieważności decyzji o przejęciu gospodarstwa. Zgodnie z art. 28 Kpa stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie, albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Z kolei pojęcie interesu prawnego ma charakter materialnoprawny, tzn. musi wynikać z przepisu prawa materialnego, czyli z normy prawa stanowiącego podstawę ustalenia praw lub obowiązków. Musi więc istnieć norma prawa przewidująca w określonym stanie faktycznym i w odniesieniu do konkretnego podmiotu możliwość wydania decyzji. W tym celu konieczne jest poddanie analizie konstrukcji przejęcia nieruchomości na wniosek właścicieli w zamian za rentę. Wskazać należy na szczególny charakter decyzji o przekazaniu gospodarstwa na rzecz Państwa wydawanych na podstawie ustawy ubezpieczeniowej z 1982 r. Decyzja taka co do skutków cywilnoprawnych była zbliżona do umowy o przekazaniu gospodarstwa, która jest w orzecznictwie uznawana za ustawowo wyodrębnioną umowę odrębną od umowy darowizny. Decyzja taka w żadnym razie nie miała charakteru przymusowego, treść aktu administracyjnego była uzależniona od woli właściciela. Decyzja ta stanowiła element systemu ubezpieczeń społecznych rolników. W wyniku przekazania gospodarstwa przekazujący zapewniał sobie świadczenia emerytalne lub rentowe ze środków państwowych, korzystanie z działki, lokalu mieszkalnego i pomieszczeń gospodarczych. W istocie decyzja ta miała charakter osobisty i jej obowiązywanie i oddziaływanie w systemie prawnym wygasło wraz ze śmiercią uprawnionych. Unieważnienie takiej decyzji było możliwe tylko za ich życia, ale oznaczałoby to pozbawienie prawa do renty i powrót do sytuacji, sprzed złożenia wniosku. W związku z powyższym, zdaniem Sądu, po stronie spadkobiercy takiej osoby nie istnieje interes prawny do wzruszania decyzji wydanych na wniosek ich poprzedników. Pojęcie następcy prawnego na gruncie ustawy ubezpieczeniowej z 1982 r. nie jest w ogóle pojęciem tożsamym z pojęciem spadkobiercy. Trudno wywieść tym samym jego interes prawny w kwestionowaniu powołanej decyzji Naczelnika Gminy. Prawo do żądania stwierdzenia nieważności decyzji wydanej w trybie art. 51 ustawy ubezpieczeniowej z 1982 r. nie wchodzi w skład spadku. Brak jest jakiegokolwiek związku pomiędzy prawami spadkobiercy a kwestią dokonanego przez jego spadkodawców przekazania gospodarstwa. Bycie spadkobiercą nie oznacza automatycznie prawa do wzruszania czynności dokonanych przez spadkodawców. Spadkobierca nie może również żądać rozwiązania umowy o przekazaniu gospodarstwa na rzecz następcy. Sąd Najwyższy w uchwale z 8 września 1993 r. (III CZP 121/93, OSNCP 5/94, poz. 97) stwierdził, że roszczenie rolnika, który zmarł po wytoczeniu powództwa o rozwiązanie umowy przekazania gospodarstwa rolnego, zawartej na podstawie powołanej ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym oraz o innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin, nie przechodzi na spadkobierców, ponieważ nie weszło w skład spadku i dlatego spadkobierca nie może roszczenia tego skutecznie dochodzić po śmierci rolnika. Tym samym skoro spadkobierca poprzednich właścicieli wystąpił o stwierdzenie nieważności, to nie powinno być w ogóle wszczynane postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji. Jednakże zaskarżona decyzja o odmowie stwierdzenia nieważności nie narusza prawa w stopniu mającym wpływ na wynik postępowania. Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.