I SA/Wa 433/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Dargas Sędziowie: WSA Joanna Skiba WSA Iwona Maciejuk (spr.) Protokolant referent Monika Bodzan po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 maja 2013 r. sprawy ze skargi I. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] lipca 2011 r. nr [...] w przedmiocie zmiany decyzji w sprawie przyznania zasiłku stałego 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz radcy prawnego W. K., tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej kwotę [...] złotych, w tym: tytułem opłaty kwotę [...] złotych, tytułem 23% podatku od towarów i usług kwotę [...] złotych. Prezydent W. decyzją z dnia [...] lipca 2008 r. przyznał I. P. świadczenie w formie zasiłku stałego od dnia [...] czerwca 2008 r. do dnia [...] czerwca 2008 r. w wysokości [...] zł, oraz od dnia [...] lipca 2008 r. do dnia [..] czerwca 2011 r. w wysokości [..] zł miesięcznie. W dniu [..] grudnia 2010 r. do Ośrodka Pomocy Społecznej w W. wpłynął wywiad środowiskowy z dnia [..] listopada 2010 r., w którym została zawarta informacja, że I. P. zamieszkuje w Domu Pomocy Społecznej w G. w jednym pokoju wraz z żoną. Decyzją z dnia [...] marca 2011 r., na podstawie art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej, Prezydent W. zmienił własną decyzję poprzez zmianę wysokości świadczenia. Od dnia [..] listopada 2010 r. do dnia [...] czerwca 2011 r. przyznał zasiłek stały w wysokości [...] zł, płatny [...] zł na konto Powiatowego Domu Pomocy Społecznej w [...]. tytułem odpłatności za pobyt w tejże placówce oraz [...] zł na konto depozytowe strony. Organ ustalił, że łączny dochód w rodzinie wynosi [...] zł. Wskazał, że zawarcie związku małżeńskiego i wspólne zamieszkiwanie w wydzielonym dla małżonków pomieszczeniu świadczy o istnieniu wspólnoty uzasadniającej przyjęcie, że I. P. z małżonką stanowią rodzinę. Podał, że dochód rodziny stanowi [...] żony I. H. w wysokości [...] zł., tj. [...] zł. na osobę w rodzinie i nie przekracza kryterium określonego w art. 8 ustawy, wynoszącego dla rodziny dwuosobowej [...] zł. Zdaniem organu, powyższa zmiana sytuacji życiowej swiadczeniobiorcy stanowi przesłankę uzasadniającą zmianę decyzji przyznającej zasiłek stały, na podstawie art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W., po rozpoznaniu odwołania, decyzją z dnia [...] lipca 2011 r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ wskazał, że zmiana sytuacji dochodowej I. P. obligowała organ do zmiany decyzji administracyjnej na niekorzyść strony bez jej zgody. Z akt sprawy wynika, że I. P. w dniu [...] października 2010 r. zawarł związek małżeński. Zawarcie małżeństwa spowodowało, że strona nie może otrzymywać zasiłku stałego jako osoba samotnie gospodarująca, zgodnie z art. 37 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej. Decyzja SKO w W. stała się przedmiotem skargi I. P. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W uzasadnieniu skarżący wskazał na trudną sytuację materialną. Wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, powołując się na dotychczasowe ustalenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 26 stycznia 2012 r. sygn. akt I SA/Wa 1645/11 w punkcie 1 oddalił skargę I. P., w punkcie 2 wyroku przyznał wynagrodzenie radcy prawnemu W. K. tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Sąd wskazał, że skoro skarżący, wskutek zawarcia związku małżeńskiego, zamieszkiwał z żoną, to tym samym bezspornie prowadził wspólnie gospodarstwo domowe, co dało podstawę do zakwestionowania w tym okresie jego statusu jako osoby samotnie gospodarującej. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 3 stycznia 2013 r. sygn. akt I OSK 1129/12 uchylił pkt 1 zaskarżonego wyroku i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Wskazał, że ma rację strona twierdząc, że sam fakt zawarcia małżeństwa i zamieszkiwania ze współmałżonkiem automatycznie nie oznacza, że skarżący utracił dotychczasowy status osoby samotnie gospodarującej, w sytuacji gdy nie zostało wykazane, że z tą chwilą zaczął prowadzić wspólnie z żoną gospodarstwo domowe. Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika jedynie, że skarżący mieszka z żoną w [...]. Brak jest natomiast jakichkolwiek ustaleń w zakresie wspólnego gospodarowania skarżącego z małżonką, która to przesłanka jest niezbędna do uznania, że skarżący stał się osobą w rodzinie i przez to uległa zmianie jego sytuacja osobista, uzasadniająca zmianę decyzji o przyznaniu zasiłku stałego w kwocie [...] zł. miesięcznie. Za trafny Naczelny Sąd Administracyjny uznał także podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia przez Sąd I instancji art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej, skutkujący nieuprawnionym oddaleniem skargi pomimo, że zaskarżona decyzja pozbawiła skarżącego prawa do świadczeń z pomocy społecznej z mocą wsteczną. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że decyzja wydana na podstawie art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej ma charakter konstytutywny. Akt konstytutywny, kreujący określone prawa i obowiązki pozostaje w związku z zaistnieniem przesłanek faktycznych stanowiących podstawę powstania określonych skutków prawnych. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że zmiana (uchylenie) decyzji, na podstawie art.106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej, co do zasady dopuszczalna jest dopiero po wejściu do obrotu prawnego decyzji modyfikującej decyzję pierwotną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Na wstępie wskazania wymaga, że zgodnie z art. 190 zdanie pierwsze ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) Sąd rozpoznający niniejszą sprawę związany jest wykładnią prawa dokonaną przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 3 stycznia 2013 r. sygn. akt I OSK 1129/12. Skarga jest zasadna. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w sprawie niniejszej naruszone zostały przepisy postępowania, tj. przepis art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), zwanej dalej k.p.a. w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z pierwszym z powołanych przepisów, w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Stosownie zaś do art. 77 § 1 k.p.a., organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 k.p.a.). Z akt postępowania administracyjnego wynika, że w toku postępowania organ nie ustalił, czy I. P. gospodarował wspólnie z małżonką. Brak jest w związku z tym ustaleń, czy I. P. stał się, po zawarciu związku małżeńskiego, osobą w rodzinie i czy przez to uległa zmianie jego sytuacja osobista uzasadniająca zmianę decyzji o przyznaniu zasiłku stałego. Sam fakt zawarcia małżeństwa i zamieszkiwania ze współmałżonkiem automatycznie nie oznacza, co podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 3 stycznia 2013 r., że skarżący utracił dotychczasowy status osoby samotnie gospodarującej, w sytuacji gdy nie zostało wykazane że z tą chwilą zaczął prowadzić wspólnie z żoną gospodarstwo domowe. W świetle powyższego, organ odwoławczy powinien przeprowadzić z urzędu dodatkowe postępowanie w tym zakresie, na podstawie art. 136 k.p.a., w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie. Organ może też zlecić, stosownie do treści powołanego przepisu, przeprowadzenie tego postępowania organowi I instancji. Zgodnie z art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej, decyzję administracyjną zmienia się lub uchyla na niekorzyść strony bez jej zgody w przypadku zmiany przepisów prawa, zmiany sytuacji dochodowej lub osobistej strony, pobrania nienależnego świadczenia, a także można zmienić lub uchylić decyzję, jeżeli wystąpiły przesłanki, o których mowa w art. 11, 12 i 107 ust. 5. Zmiana decyzji administracyjnej na korzyść strony nie wymaga jej zgody. Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że decyzja wydana na podstawie art. 106 ust. 5 przywołanej ustawy, którą zmieniono lub uchylono pierwotną decyzję przyznającą prawo do określonych świadczeń z pomocy społecznej, ma charakter konstytutywny, a zmiana (uchylenie) decyzji, na podstawie powołanego przepisu, co do zasady dopuszczalna jest dopiero po wejściu do obrotu prawnego decyzji modyfikującej decyzję pierwotną. Zaskarżona decyzja wydana została zatem z naruszeniem powołanego przepisu. Wobec konieczności dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz mając na uwadze wykładnię przepisu art. 106 ust. 5 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.) dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny, konieczne stało się uchylenie zaskarżonej decyzji. Ponownie rozpoznając sprawę, zależnie od ustaleń stanu faktycznego poczynionych w ramach uzupełniającego postępowania dowodowego, organ II instancji wyda decyzję uwzględniając wykładnię przepisu art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej, dokonaną przez Naczelny Sąd Administracyjny. Z tych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł, jak w punkcie 1 wyroku. Rozstrzygnięcie zawarte w punkcie 2 wyroku Sąd oparł na przepisie art. 152 powołanej ustawy. W punkcie 3 wyroku Sąd orzekł na podstawie art. 250 ustawy w związku z § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c w zw. z § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. z 2002 r. Nr 163, poz. 1349 ze zm.).