I SA/Wa 436/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Miernik (spr.) Sędziowie: WSA Mirosław Gdesz WSA Gabriela Nowak Protokolant starszy sekretarz sądowy Aleksandra Borkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 września 2014 r. sprawy ze skargi T. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] grudnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego 1. oddala skargę; 2. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata [...], tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych, w tym: tytułem opłaty kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych, tytułem 23% podatku od towarów i usług kwotę 55,20 (pięćdziesiąt pięć 20/100) złotych. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...] grudnia 2013 r. nr [...] po rozpoznaniu odwołania T. G. od decyzji Prezydenta W. z dnia [...] maja 2013 r. nr [...] (omyłkowo wpisaną przez organ II instancji jako decyzja z dnia [...] maja 2013 r.) przyznającej wnioskodawczyni specjalny zasiłek celowy przeznaczony na zakup żywności w miesiącu maju 2013 r. w wysokości [...] zł, utrzymało w mocy powyższą decyzję. Rozstrzygnięcie zostało wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy : Wnioskiem z dnia 27 marca 2013r. T. G. wystąpiła z prośbą o przyznanie pomocy finansowej na zakup żywności, w którym nie określiła wysokości wnioskowanej pomocy. Decyzją z dnia [...] maja 2013r. nr [...] Prezydent W. przyznał wnioskodawczyni pomoc w formie specjalnego zasiłku celowego na zakup żywności w miesiącu maju 2013 r. w wysokości [...] złotych stwierdzając, że posiadany przez wnioskodawczynię własny dochód powinien zaspokajać potrzeby wnioskodawczyni i jej rodziny. W toku postępowania organ ustalił, że wnioskodawczyni prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z synem. Źródłem utrzymania rodziny jest świadczenie rentowe wnioskodawczyni w wysokości [...] zł oraz alimenty syna w wysokości [...] zł miesięcznie. Miesięczny dochód rodziny wynosi w sumie [...] zł, a zatem przekracza kryterium dochodowe 2-osobowej rodziny określone w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej, które wynosi 912,00 złotych. Organ wskazał, że ze względu na przekroczenie kryterium dochodowego określonego ww. ustawą wnioskodawczyni nie przysługuje pomoc w formie zasiłku celowego. Organ przytoczył treść art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej zgodnie z którym w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który podlega zwrotowi. Powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych organ wyjaśnił, że szczególny przypadek to taka sytuacja życiowa osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy pozwala stwierdzić, że aż tak drastyczne, tak dotkliwe w skutkach i tak daleko ingerujące w plany życiowe zdarzenia należą do zdarzeń codziennych ani nawet zdarzeń nadzwyczajnych. Po przeanalizowaniu potrzeb i sytuacji materialnej wnioskodawczyni oraz sytuacji życiowej innych osób i rodzin zgłaszających się w tym czasie po pomoc, mając na względzie ograniczone środki finansowe, jakimi dysponuje Centrum Pomocy Społecznej, przyznano wnioskodawczyni pomoc finansową w wysokości [...] złotych. Organ stwierdził, że pomoc społeczna nie służy utrzymaniu osób i rodzin, ale ma na celu ich usamodzielnienie i ukierunkowanie na zaspokojenie potrzeb życia codziennego we własnym zakresie. Od powyższej decyzji odwołanie wniosła T. G. stwierdzając, że z powodu bezdomności wzrosły koszty utrzymania jej rodziny. Rozpoznając sprawę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. utrzymało w mocy decyzję odmowną. Podzieliło ocenę organu I instancji, że posiadany przez wnioskodawczynię własny dochód powinien zaspokajać potrzeby rodziny. Organ przytoczył treść art. 8 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.) wskazując na kryterium dochodowe uprawniające do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. W przypadku T. G. dochody rodziny przekraczają wskazane ustawą kryterium dochodowe. Organ zaznaczył, że spełnienie kryteriów do przyznania specjalnego zasiłku celowego nie oznacza, że po stronie wnioskodawcy istnieje roszczenie o przyznanie świadczeń w żądanej wysokości. Wyjaśnił, że zasiłki przyznawane na podstawie art. 39 ustawy o pomocy społecznej dotyczą osób, które spełniają kryterium dochodowe. Natomiast, na podstawie art. 41 ustawy o pomocy społecznej w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Organ zaznaczył, że różnica pomiędzy wymienionymi zasiłkami polega m.in na tym, że udzielenie pomocy społecznej na podstawie przepisu art. 39 ust. 1 ustawy jest uzależnione od spełnienia warunku w postaci nieprzekroczenia przez wnioskodawcę kryterium dochodowego. Natomiast, przyznawanie świadczeń na specjalnych zasadach ma charakter wyjątkowy, ponieważ beneficjenci nie muszą spełniać ogólnych kryteriów otrzymania pomocy, nie wymaga się bowiem, aby ich dochód nie przekroczył limitów podanych w przepisie art. 8 ustawy. Sytuacja osób ubiegających się o specjalne świadczenia jest zatem zależna od wyjątkowości zaistniałych okoliczności, na podstawie których uznaje się dany przypadek za szczególnie uzasadniony. W ocenie organu, w przypadku T. G. taka sytuacja nie występuje. Organ uznał, że przyznana pomoc finansowa w wysokości [...] złotych jest wystarczająca, gdyż posiadany przez wnioskodawczynię dochód powinien zaspokajać potrzeby jej rodziny. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła T. G. domagając się jej uchylenia w całości i przyznanie świadczenia w wyższej wysokości. Skarżąca podniosła, że nie zna przyczyn dla których organ notorycznie odmawia jej pomocy pomijając fakt, że jest osobą bezdomną. Zdaniem skarżącej przyznanie zasiłku celowego na zakup żywności dla dwóch osób w wysokości [...] złotych jest świadomym naruszaniem przez organ prawa, które ma chronić osoby i rodzinę. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. wniosło o jej oddalenie i podtrzymało stanowisko wyrażone w treści zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Dokonując oceny legalności zaskarżonej decyzji Sąd stwierdził, że decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W., jak też poprzedzająca ją decyzja Prezydenta W., nie naruszają prawa w stopniu uzasadniającym ich uchylenie. Materialnoprawną podstawą podjętych rozstrzygnięć o charakterze uznaniowym stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013 r. poz. 182 z późn.zm. powoływana dalej jako: "u.p.s."), które regulują zasady i tryb udzielania świadczeń z pomocy społecznej. Ustawa ta przewiduje m.in. udzielanie pomocy społecznej w formie zasiłków celowych oraz zasiłków celowych specjalnych. Zasiłek celowy, w myśl art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s., może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Przy czym jego przyznanie uzależnione jest od spełnienia kryterium dochodowego określonego w art. 8 ust. 1 pkt 2 wynoszącego na osobę w rodzinie 456,00 zł. Jak ustalił organ wnioskodawczyni prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z synem. Źródłem utrzymania wnioskodawczyni jest świadczenie rentowe otrzymywane z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w wysokości [...] zł oraz alimenty syna w wysokości [...] zł miesięcznie. Dochód miesięczny 2-osobowej rodziny wynosi łącznie [...] zł, a zatem przekracza ustawowe kryterium dochodowe, które wynosi dla dwóch osób 912,00 złotych. Jak słusznie stwierdził organ, niewątpliwie dochód rodziny jest niski, jednak przekracza ustawowe kryterium dochodowe do udzielenia pomocy w formie zasiłku celowego. Skoro zatem dochód uzyskiwany przez skarżącą przekracza kryterium dochodowe, o którym mowa w art. 8 ust. 1 pkt 2 u.p.s., organy obu instancji zasadnie rozpoznały wniosek skarżącej w oparciu o przepis art. 41 pkt 1 u.p.s. W myśl tego przepisu, w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Wprawdzie użyty przez ustawodawcę w tym przepisie określeniu "szczególne przypadki" jest pojęciem nieostrym, jednakże w ocenie Sądu nie ulega wątpliwości, że rozumieć pod nim należy przypadki wyraźnie odbiegające od typowych sytuacji osób kwalifikujących się do otrzymania pomocy społecznej przy spełnieniu kryterium dochodowego. Będzie to zatem sytuacja życiowa osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że tak dotkliwe w skutkach lub tak daleko ingerujące w plany życiowe zdarzenia nie należą do zdarzeń codziennych. Zdarzenia takie wykraczają granicami przewidywalności poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości życiowej. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy wskazać należy, że nie jest "szczególnym przypadkiem" obiektywnie niski (choć przekraczający kryterium ustawowe) dochód powiązany z dysfunkcją w postaci bezdomności, która -co jest istotne – trwa już od dłuższego czasu (od września 2012 r.). Okoliczności te wprawdzie wskazują na bardzo trudną sytuację życiową skarżącej, której ani organy rozstrzygające sprawę, ani Sąd nie kwestionują, jednakże nie można ich traktować jako szczególne, a więc odbiegające od typowych sytuacji, w jakich znajdują się inni bezdomni korzystający z pomocy społecznej. Konieczność ponoszenia wydatków w tym zakupu żywności przez osobę posiadającą własne dochody przekraczające kryterium dochodowe (nawet w sytuacji, gdy jest ona osobą bezdomną) nie może być więc traktowana jako wywołana okolicznościami, przewidzianymi w hipotezie normy zawartej w art. 41 pkt 1 u.p.s. Stwierdzić zatem należy, że już te tylko względy uzasadniały odmowę przyznania skarżącej wnioskowanej pomocy. Zaznaczyć należy, że sytuacja finansowa Centrum Pomocy Społecznej, jak i ilość osób wnioskujących o pomoc społeczną jest różna, a organ rozpoznając wniosek zobowiązany jest wziąć pod uwagę nie tylko sytuację materialną skarżącej, ale również sytuację życiową innych osób i rodzin, często bez żadnego dochodu, zgłaszających się w tym czasie po pomoc na zaspokojenie najpilniejszych potrzeb bytowych. Z podanych w decyzji organu I instancji informacji wynika, że w kwietniu 2013 r. Centrum Pomocy Społecznej dysponowało kwotą [...] zł na realizację zasiłków celowych i w naturze, udzieliło pomocy [...] rodzinom, przyznało [...] świadczeń, a średnia wysokość przyznanego świadczenia wyniosła [...] zł. W sytuacji zatem, gdy wiele osób bezdomnych nie posiada jakichkolwiek dochodów, to ich potrzeby związane z zapewnieniem podstawowych potrzeb bytowych powinny być zaspokajane w pierwszym rzędzie, co przy niedostatecznej ilości środków, jakimi dysponują organy pomocy społecznej nie zawsze jest możliwe. Odnosząc się do argumentu skarżącej, że w niektórych przypadkach przyznawana jest jej pomoc, a w innych organ odmawia jej udzielenia pomocy wskazać należy, iż nie jest to żaden argument wpływający na zasadność odmowy bądź przyznania wnioskowanej pomocy społecznej. Zaznaczyć należy, że osoba wnioskująca o świadczenie z pomocy społecznej zobowiązana jest przede wszystkim wykorzystywać własne środki, możliwości i uprawnienia do przezwyciężania sytuacji, w której się znalazła. Pomoc społeczna ma za zadanie jedynie wspierać takie osoby w wysiłkach zmierzających do poprawy trudnej sytuacji, a nie je wyręczać. Nie jest więc jej celem zapewnianie świadczeniobiorcy stałego źródła utrzymania, na poziomie i w wysokości przez niego oczekiwanej. W ocenie Sądu, organy mając na względzie nie tylko interes skarżącej lecz także interesy innych osób będących w trudnej sytuacji materialnej zasadnie przyznały skarżącej pomoc finansową w wysokości [...] zł, stosownie do swoich możliwości finansowych. Podkreślić należy, że w złożonym wniosku o przyznanie pomocy finansowej na dożywianie skarżąca nie określiła wysokości wnioskowanej pomocy, a zatem organ nie był ograniczony wnioskiem, lecz zobowiązany do samodzielnego ustalenia wysokości przyznanego świadczenia. Odnosząc się zaś do zarzutów skargi, Sąd uznał je za nieuzasadnione. Zdaniem Sądu, zarówno zaskarżona decyzja, jak i decyzja organu I instancji nie naruszają przepisów prawa materialnego, a przytoczona w nich argumentacja odpowiada akceptowanej w orzecznictwie sądowym wykładni przepisu art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej. Sąd nie stwierdził również, aby przy wydaniu zaskarżonej decyzji doszło do naruszenia przepisów procedury, w stopniu mogącym mieć jakimkolwiek wpływ na wynik sprawy. Jak wynika z akt administracyjnych organ odwoławczy w sposób kompletny i spójny przedstawił przyjęte przez siebie stanowisko, które znajduje odzwierciedlenie w poczynionych w sprawie ustaleniach faktycznych. Zaznaczyć należy, że wnioskodawczyni, gdy tylko ośrodek pomocy społecznej dysponował możliwościami finansowymi otrzymywała pomoc z opieki społecznej. W październiku 2013 r. skarżąca otrzymała pomoc finansową w formie zasiłku celowego specjalnego z przeznaczeniem na dożywianie w wysokości [...] zł, na zakup leków w wysokości [...] zł, ciepłej bielizny w wysokości [...] zł, plecaka i torby na kółkach. Przyznana została również skarżącej pomoc w formie gorącego posiłku w barze "[...]" na okres od 1 do 31 października 2013 r., 7 dni w tygodniu. Zasadne ustalenia organów powodują, że rozpoznana skarga nie podważyła słuszności orzeczeń organów. Zdaniem Sądu, zarówno zaskarżona decyzja jak i decyzja organu I instancji nie narusza prawa, a tym samym nie koliduje z zasadą praworządnego działania organów administracji publicznej w demokratycznym państwie prawa. Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) orzekł jak w sentencji wyroku. W przedmiocie wynagrodzenia adwokata za nieopłaconą pomoc prawną udzieloną skarżącej z urzędu orzeczono w oparciu o art. 250 powołanej wyżej ustawy oraz § 2 ust. 3 i § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2013 r., poz. 461).