I SA/Wa 438/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Banasiewicz sędzia WSA Jolanta Rudnicka (spr.) asesor WSA Sławomir Antoniuk Protokolant Aneta Trochim - Tuchorska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 marca 2006 r. sprawy ze skargi G. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] grudnia 2004 r., nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego 1. oddala skargę; 2. przyznaje od Skarbu Państwa i nakazuje wypłacić ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata M. L., prowadzącego kancelarię adwokacką w W. Al. [...], kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych oraz kwotę 52,80 (pięćdziesiąt dwa 80/100) złotych stanowiącą 22 % podatku VAT, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] grudnia 2004 r., nr [...] utrzymało w mocy decyzję Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w P. z dnia [...] października 2004 r., nr [...] orzekającą o przyznaniu G. K. pomocy społecznej w formie zasiłku celowego w wysokości [...] zł w miesiącu czerwcu 2004 r. z przeznaczeniem na żywność i leki. Decyzję wydano w oparciu o następujący stan sprawy: Wnioskiem z dnia 24 maja 2004 r. G. K. wystąpił o przyznanie mu zasiłku okresowego bądź celowego na zakup: żywności, leków, środków czystości, uregulowanie kosztów opłat mieszkaniowych i innych niezbędnych wydatków. Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej w P. decyzją z dnia [...] czerwca 2004 r., nr [...], działając z upoważnienia Wójta Gminy P., przyznał G. K. pomoc społeczną w formie zasiłku celowego w wysokości [...] zł. z przeznaczeniem na żywność i leki. Świadczenie zostało wypłacone w dniu 22 czerwca 2004 r. Decyzja powyższa została uchylona przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] lipca 2004 r., nr [...] do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji z powodu braku aktualizacji wywiadu środowiskowego. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy i przeprowadzonym wywiadzie środowiskowym Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej w P. decyzją z dnia [...] października 2004 r., nr [...] przyznał G. K. zasiłek celowy w wysokości [...] zł. z przeznaczeniem na żywność i leki za miesiąc czerwiec 2004 r. W uzasadnieniu powyższej decyzji organ podał, że G. K. podjął pracę, na jego działce znajdują się dwa budynki. Jeden budynek, gdzie zamieszkuje skarżący jest murowany i niewykończony z założonym centralnym ogrzewaniem a w drugim starym budynku, gdzie mieszka jego matka, G. K. trzyma ubrania i ponosi opłaty. W miesiącu czerwcu 2004 r., gdy wystąpił wnioskiem o pomoc był osobą bezrobotną, prowadził jednoosobowe gospodarstwo domowe, a zatem spełniał warunki do uzyskania pomocy społecznej. Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej w P. podkreślił także, że zasiłek celowy jest świadczeniem, którego wysokość jest uzależniona od sytuacji materialnej wnioskodawcy oraz możliwości finansowych ośrodka. Wskazał również, że w 2004 r. łączny budżet Ośrodka Pomocy Społecznej w P. na zasiłki celowe, sprawienie pogrzebu, zdarzenia losowe, bilet kredytowy wynosił 120 000 zł. W miesiącu czerwcu z wnioskiem o pomoc na zasiłki celowe wystąpiło 68 osób i otrzymało pomoc na kwotę 7500 zł. Biorąc pod uwagę liczbę osób potrzebujących wsparcia (w tym wielodzietne rodziny, często bez dochodu) i środki jakimi dysponuje ośrodek, niemożliwym jest przyznanie zasiłku celowego w wyższej wysokości. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] grudnia 2004 r., po rozpoznaniu odwołania G. K., od decyzji Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w P. z dnia [...] października 2004 r. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ odwoławczy podkreślił, że prawidłowe są ustalenia i dokonana przez organ pierwszej instancji ocena sytuacji wnioskującego o udzielenie mu pomocy w postaci zasiłku celowego. G. K. samodzielnie prowadzi jednoosobowe gospodarstwo, a w okresie którego dotyczy wniosek o udzielenie mu pomocy społecznej nie pracował i nie osiągał żadnego dochodu. Zachodziły zatem podstawy do przyznania mu zasiłku celowego. Organ odwoławczy stwierdził, że nie ma podstaw do kwestionowania wysokości przyznanego zasiłku celowego. G. K. jest stałym klientem ośrodka pomocy społecznej i zawsze zwracając się o pomoc otrzymuje ją. Organ przyznający pomoc musi brać pod uwagę nie tylko potrzeby o tę pomoc wnioskujących, lecz także możliwości pomocy społecznej. Organ pierwszej instancji wykazał w zaskarżonej decyzji, jaką kwotą dysponuje na określoną pomoc oraz jak zostały wykorzystane środki na zasiłki celowe w miesiącu, w którym wnioskujący otrzymał świadczenie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie stwierdziło jakichkolwiek uchybień bądź naruszenia przepisów normujących zasady przyznawania świadczeń z pomocy społecznej i podkreśliło, że w sprawie nie mamy do czynienia z odmową, lecz przyznaniem pomocy, chociaż w wysokości nie satysfakcjonującej wnioskodawcy. Skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] grudnia 2004 r. złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie G. K., wnosząc o uchylenie decyzji obu organów orzekających w sprawie. Skarżący wskazał na naruszenie następujących przepisów: 1) art.3 ust.1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, gdyż przyznana kwota [...] zł. na przeżycie przez okres jednego miesiąca dorosłego mężczyzny nie realizuje, określonego w tym przepisie obowiązku pomocy społecznej umożliwienia życia w warunkach odpowiadających godności człowieka, 2) art. 38 ust.1 i 39 ust.1 i 2 ustawy o pomocy społecznej przez nie przyznanie zasiłku okresowego z tytułu bezrobocia, a w zamian przyznanie jedynie zasiłku celowego 3) naruszenie art.67 ust.2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, gdyż przyznana kwota [...] zł na przeżycie przez okres jednego miesiąca nie realizuje prawa do zabezpieczenia społecznego dla obywateli, którzy pozostają bez pracy nie własnej woli, 4) naruszenie art.2 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka z powodu naruszenia prawa do życia przez przyznanie zbyt niskiego zasiłku z pomocy społecznej oraz dyskryminację z uwagi na ubóstwo i pozycję społeczną w należytym dostępie do środków publicznych z pomocy społecznej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie jest uzasadniona, albowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Przedmiotem oceny Sądu była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. utrzymująca w mocy decyzję Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w P. przyznająca G. K. zasiłek celowy w wysokości [...] zł. za miesiąc czerwiec 2004 r. z przeznaczeniem na żywność i leki. Na wstępie należy wskazać, że rodzaje świadczeń z pomocy społecznej oraz zasady i tryb ich udzielania reguluje ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. Nr 64, poz.593 ze zm). Zgodnie z art.2 powyższej ustawy celem pomocy społecznej jest umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są w stanie przezwyciężyć, wykorzystując własne uprawnienia i możliwości. Z akt administracyjnych wynika, że G. K. wystąpił w dniu 24 maja 2004 r. do Ośrodka Pomocy Społecznej w P. o przyznanie mu zasiłku okresowego lub celowego na zakup: żywności, leków środków czystości, uregulowanie kosztów opłat mieszkaniowych i innych niezbędnych wydatków. Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej w P. uznając, że wnioskodawca nie posiada żadnego dochodu a jedynym źródłem jego utrzymania są świadczenia, które systematycznie otrzymuje z ośrodka pomocy społecznej uznał, że zachodzą okoliczności uzasadniające przyznanie mu pomocy w formie zasiłku celowego w wysokości [...] zł. Należy stwierdzić, iż organ dokonał słusznej oceny, iż skarżący należy do osób uprawnionych do otrzymania pomocy społecznej w formie zasiłku celowego. Zasadniczą kwestią w przedmiotowej sprawie jest ocena decyzji organów orzekających w sprawie pod względem wysokości przyznanego zasiłku. Stosownie do art.39 ust.1 i 2 powyższej ustawy zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej a w szczególności na pokrycie części lub całości zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu a także kosztów pogrzebu. Z treści tego przepisu wynika, że decyzja o przyznanie zasiłku celowego ma charakter uznaniowy. Tym samym spełnienie kryteriów przez ubiegającego się o zasiłek celowy nie oznacza, że istnieje po jego stronie roszczenie o przyznanie świadczenia w wysokości określonej przez niego. Organ rozpoznając wniosek o przyznanie zasiłku celowego musi mieć ma względzie nie tylko interes osoby wnioskującej, lecz także interesy innych osoby będących w trudnej sytuacji materialnej. Decyzja w sprawie przyznania zasiłku celowego aczkolwiek ma charakter uznaniowy, to nie może też być rozstrzygnięciem dowolnym. Ustawa o pomocy społecznej daje wskazówki, co do zasad udzielania pomocy osobom potrzebującym, stanowiąc w art.3 ust.3 i 4, że rodzaj, forma i rozmiar świadczenia z pomocy powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, przy czym potrzeby osób korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. W przedmiotowej sprawie organ pierwszej instancji w uzasadnieniu decyzji o przyznaniu zasiłku celowego wskazał możliwości i środki finansowe na zasiłki celowe, jakimi dysponował w 2004 r. Podano, że łączny budżet na zasiłki celowe, sprawienie pogrzebu, zdarzenia losowe, bilet kredytowy wynosił w 2004 r. kwotę 120 000 zł., w miesiącu czerwcu z wnioskiem o pomoc na zasiłki celowe wystąpiło 68 osób i otrzymało pomoc na kwotę 7 500 zł., na terenie działania ośrodka mieszkają wielodzietne rodziny bez żadnych źródeł dochodu. W świetle powyższego nie można postawić organom orzekającym w sprawie zarzutu dowolności w podejmowaniu decyzji. W przedmiotowej sprawie decyzje obu organów wydane zostały w oparciu o obowiązujące przepisy a o wysokości przyznanego skarżącemu świadczenia decydowała nie tylko jego sytuacja życiowa, lecz także możliwości finansowe ośrodka pomocy społecznej. Zarzuty skargi naruszenia przez organy orzekające w sprawie, wskazanych w skardze przepisów ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, są całkowicie bezzasadne. Nie można też podzielić zarzutu skarżącego naruszenia przez organy administracji publicznej art.38 ust.1 powyższej ustawy przez nie przyznanie mu zasiłku okresowego. We wniosku o przyznanie świadczeń z pomocy społecznej skarżący żądał przyznania mu zasiłku celowego bądź zasiłku okresowego, pozostawiając wybór organowi pierwszej instancji orzekającemu w sprawie. Gdyby skarżący sformułował wniosek, żądając przyznania zasiłku okresowego i celowego, to wówczas mógłby stawiać organowi zarzut nie rozpoznania wniosku bądź nie przyznania mu zasiłku okresowego, co w sprawie niniejszej nie miało miejsca. Ponadto biorąc pod uwagę cele, które wymienił we wniosku skarżący ( zakup leków, żywności, środków czystości ), to organ prawidłowo zakwalifikował wniosek o przyznanie zasiłku celowego. Cele te mieszczą się bowiem w pojęciu niezbędnej potrzeby życiowej, o czym stanowi ustawodawca w art.39 ust.1 i 2 ustawy o pomocy społecznej. Odnosząc się do zarzutów skargi dotyczących niezgodności przepisów ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy z społecznej z ustawą zasadniczą – Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej, należy podkreślić, że sąd administracyjny nie ma uprawnień do badania zgodności ustaw z Konstytucją. Zakres kontroli działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne wyznacza art.3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. Nr 153, poz. 1270) a spod kognicji sądu administracyjnego wyłączone jest orzekanie o zgodności ustaw z ustawą zasadniczą. Sąd nie uwzględnił również wniosku skarżącego o zwrócenie się do Trybunału Konstytucyjnego z pytaniem prawnym co do zgodności przepisów ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej z Konstytucją. Stosownie bowiem do art. 193 ustawy z dnia 2 kwietnia 1997 r. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej ( Dz.U. Nr 78, poz.483) każdy sąd może przedstawić pytanie prawne, co do zgodności aktu normatywnego z Konstytucją, ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi lub ustawą, jeżeli od odpowiedzi na pytanie prawne zależy rozstrzygnięcie sprawy toczącej się przed sądem. W przedmiotowej sprawie nie zachodzą podstawy do zastosowania powyższego przepisu, albowiem nie występuje zagadnienie prawne wymagające rozstrzygnięcia przez Trybunał Konstytucyjny, od którego mogłoby zależeć rozstrzygnięcie sprawy. Należy w tym miejscu wskazać, że argumentacja skarżącego w tym zakresie wynika z jego przekonania, że świadczenia z pomocy społecznej mają mu zapewnić zasadnicze potrzeby życiowe i być głównym źródłem utrzymania. Z takim poglądem nie można się zgodzić, gdyż przeczy temu istota i charakter świadczeń udzielanych w ramach pomocy społecznej. W świetle powyższego Sąd na podstawie art.151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. Nr 153, poz.1270) orzekł, jak w wyroku. Orzeczenie o kosztach poniesionej pomocy prawnej udzielonej z urzędu znajduje uzasadnienie w par.18 ust.1 pkt.1 c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu ( Dz.U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).