I SA/Wa 438/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Kosińska Sędziowie: WSA Bożena Marciniak (spr.) WSA Dariusz Pirogowicz po rozpoznaniu w dniu 15 czerwca 2021 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M. S. i B. S. w przedmiocie niewykonania przez Prezydenta [...] wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 marca 2015 r., sygn. akt I SAB/Wa 23/15 1. wymierza Prezydentowi [...] grzywnę w wysokości 5000 (pięć tysięcy) złotych; 2. stwierdza, że bezczynność organu w wykonaniu wyroku miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa; 3. przyznaje od Prezydenta [...] na rzecz M. S. i B. S. sumę pieniężną w wysokości po 5000 (pięć tysięcy) złotych dla każdego z nich; 4. zasądza od Prezydenta [...] na rzecz M. S. i B. S. solidarnie kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Wyrokiem z 24 marca 2015 r. (sygn. akt I SAB/Wa 23/15) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zobowiązał Prezydenta [...] do wydania orzeczenia w przedmiocie wniosku z dnia 2 grudnia 2013 r. o przyznanie odszkodowania za nieruchomość [...] położoną przy ul. [...] i [...], oznaczoną jako hip. "[...] we wsi [...] nr [...]" w terminie dwóch miesięcy od daty zwrotu akt administracyjnych wraz z prawomocnym wyrokiem. Wobec niewykonania powyższego wyroku Wojewódzki Sad Administracyjny w Warszawie wyrokami z: 16 marca 2016 r. (sygn. akt I SA/Wa 47/16), 14 marca 2017 r. (sygn. akt I SA/Wa 236/17), 14 grudnia 2018 r. (sygn. akt I SA/Wa 1901/18) wymierzył Prezydentowi [...] grzywny w wysokości odpowiednio: 500 zł, 2000 zł i 3000 zł. Pismem z 5 listopada 2020 r. skarżący M. S. i B. S. ponownie wezwali organ do wykonania powołanego wyroku o sygn. akt I SAB/Wa 23/15. W skardze złożonej do tut. Sądu skarżący wnieśli o wymierzenie organowi kolejnej grzywny z tytułu niewykonania wskazanego wyżej orzeczenia. W treści skargi zawarli również wniosek o przyznanie na ich rzecz, na podstawie treści art. 154 § 7 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sumy pieniężnej w wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6 tej ustawy, a także o zasądzenie od organu kosztów postępowania. W odpowiedzi na skargę Prezydent [...] wniósł o jej oddalenie. Organ podniósł, że przedmiotowe postępowanie prowadzone jest na podstawie art. 215 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. W sprawie do ustalenia pozostaje zbadanie przesłanki określonej w powołanym przepisie, tj. pozbawienie byłego właściciela faktycznej możliwości władania nieruchomością po 5 kwietnia 1958 r. Prezydent wskazał, że dokumentacja dotycząca dawnej nieruchomości hipotecznej oraz jej losów po II wojnie światowej jest w niniejszej sprawie nader skromna. Pismem z 22 stycznia 2015 r. Wydział Architektury i Budownictwa dla Dzielnicy [...] poinformował, że w swoim zasobie nie odnalazł dokumentów, na podstawie których można określić czas rozpoczęcia budowy budynku mieszkalnego przy ul. [...] (bud. Nr [...]), który częściowo znajduje się na przedmiotowej nieruchomości. Pismem z 19 stycznia 2018 r. Prezydent wystąpił do Wojskowego Biura Historycznego o przesłanie kopii zdjęć lotniczych dla rejonu przedmiotowej nieruchomości, wykonanych w latach 1955 i 1960, które otrzymał 4 maja 2018 r. Organ wskazał, że na podstawie zdjęcia lotniczego z 1960 r. ustalił, że teren dawnej nieruchomości hipotecznej mógł być już od dłuższego czasu wykorzystywany w pracach budowlanych osiedla oraz przygotowywany do wznoszenia na nim budynku. Okoliczność, że prace przy budowie osiedla mogły rozpocząć się przed datą wskazaną w art. 215 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami wynika również z treści publikacji J. Z. pt. "Realizm socjalistyczny w Warszawie". Wobec powyższego, organ zlecił uprawnionemu geodecie sporządzenie opracowania geodezyjnego nieruchomości polegającego na wkreśleniu nieruchomości hipotecznej na pozyskane zdjęcia lotnicze Warszawy z 1955 i 1960 r. Organ wskazał, że po otrzymaniu tego opracowania bezzwłocznie wyda decyzję w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem zaskarżonych aktów lub czynności organów administracji publicznej. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Sąd administracyjny ocenia zatem wydany akt zarówno pod względem jego zgodności z prawem materialnym, jak i zgodności z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. W przypadku skargi o wymierzenie organowi grzywny z powodu jego bezczynności Sąd dokonuje oceny jej zasadności według stanu faktycznego istniejącego w dniu wydania orzeczenia sądowego. Stosownie do art. 154 § 1 i 6 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325), dalej powoływanej jako "p.p.s.a.", w razie niewykonania wyroku uwzględniającego skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania strona, po uprzednim pisemnym wezwaniu właściwego organu do wykonania wyroku lub załatwienia sprawy, może wnieść skargę w tym przedmiocie żądając wymierzenia temu organowi grzywny. Grzywnę, o której mowa powyżej, sąd wymierza do wysokości dziesięciokrotnego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej w roku poprzednim, ogłaszanego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na podstawie odrębnych przepisów. Z treści powyższego przepisu wynikają dwie przesłanki, które łącznie muszą być spełnione, aby sąd mógł organowi administracji wymierzyć grzywnę. Po pierwsze, organ nie wykonuje wyroku sądu uwzględniającego skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania. Po drugie, wymierzenie grzywny jest możliwe po uprzednim pisemnym wezwaniu właściwego organu do wykonania prawomocnego wyroku. Jak wynika z akt sprawy, wyrokiem z 24 marca 2015 r., sygn. akt I SAB/Wa 23/15, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zobowiązał Prezydenta [...] do wydania orzeczenia w przedmiocie wniosku z dnia 2 grudnia 2013 r. o przyznanie odszkodowania za nieruchomość [...] położoną przy ul. [...] i [...], oznaczoną jako hip. "[...] we wsi [...] nr [...]" w terminie dwóch miesięcy od daty zwrotu akt administracyjnych wraz z prawomocnym wyrokiem. Odpis prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy został organowi doręczony w dniu 18 czerwca 2015 r., co oznacza, że termin załatwienia niniejszej sprawy upływał z dniem 18 sierpnia 2015 r. Następnie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokami z 16 marca 2016 r., sygn. akt I SA/Wa 47/16, 14 marca 2017 r., sygn. akt I SA/Wa 236/17 oraz 14 grudnia 2018 r., sygn. akt I SA/Wa 1901/18, ukarał organ grzywnami odpowiednio w wysokości 500 zł, 2000 zł i 3000 zł. Skarżący ponownie wezwali Prezydenta do wykonania wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego o sygn. akt I SAB/Wa 23/15. Wezwanie pozostało bezskuteczne, a organ do dnia dzisiejszego nie wykonał wyroku Sądu i nie rozpoznał wniosku o przyznanie odszkodowania. Wobec powyższego, Sąd uznał, że obie ustawowe przesłanki, o których mowa powyżej, w rozpatrywanej sprawie zostały spełnione, a skarga na niewykonanie przez Prezydenta [...] wyroku sądu jest zasadna. Nie ulega bowiem wątpliwości, że w przedmiotowym stanie faktycznym na organie administracji publicznej ciążył obowiązek wydania rozstrzygnięcia w przedmiocie odszkodowania. Nie zostało ono jednak wydane w przepisanym terminie, a okoliczności powoływane przez organ nie mogą zostać uznane za uzasadniające bezczynność w sprawie. Biorąc pod uwagę długość przekroczenia terminu załatwienia sprawy wyznaczonego wyrokiem sądu z 24 marca 2015 r. oraz okoliczność, że organ do dnia wyrokowania nie rozpoznał wniosku skarżących Sąd uznał, że grzywna w wysokości 5000 zł będzie adekwatną sankcją za ignorowanie rozstrzygnięć sądu. Przy czym w wymiarze nałożonej grzywny Sąd uwzględnił możliwość jej wielokrotnego stosowania oraz fakt jej uprzedniego nałożenia. Jednocześnie Sąd uznał, że bezczynność organu, która wystąpiła po wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 24 marca 2015 r., sygn. akt I SAB/Wa 23/15, przybrała w okolicznościach rozpoznawanej sprawy charakter rażącego naruszenia prawa. Podkreślić należy, że niewykonywanie wyroków sądów i to niezależnie od tego, czy są to wyroki sądów administracyjnych (jak w niniejszej sprawie), czy sądów powszechnych - w demokratycznym państwie prawnym nie może być w żadnym razie tolerowane lub akceptowane. W szczególności nie można zaakceptować czy też usprawiedliwiać sytuacji, gdy wyroki sądów nie są respektowane przez organy władzy publicznej. Taka sytuacja prowadzić musi nieuchronnie do podważania zaufania jednostek do tych organów, jak też szerzej do samej władzy publicznej. Świadczy przy tym o braku poszanowania prawa przez organy, które same zobowiązane są do jego stosowania. Naczelny Sąd Administracyjny uznaje, że "pod pojęciem rażącego naruszenia prawa rozumie się sytuację, w której bez żadnej wątpliwości można stwierdzić, że naruszono prawo, a więc sytuację, w której naruszenie jest oczywiste. Przy czym jest to naruszenie ciężkie, które nosi cechy oczywistej i wyraźnej sprzeczności z obowiązującym prawem, niezasługujące na zaakceptowanie w demokratycznym państwie prawa i wywołujące dotkliwe skutki społeczne lub indywidualne." (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 17 kwietnia 2019 r., sygn. akt I OSK 3043/18). Oceniając w niniejszej sprawie charakter bezczynności Prezydenta [...], Sąd wziął pod uwagę czas przekroczenia wyznaczonego przez Sąd terminu do załatwienia sprawy oraz zapadłe uprzednio w sprawie wyroki w przedmiocie niewykonania wyroku uwzględniającego skargę na bezczynność organu, a w rezultacie nierespektowanie kilku orzeczeń sądu. Sąd uwzględnił również zawarty w skardze wniosek o przyznanie na rzecz skarżących sumy pieniężnej, co skutkowało przyznaniem tej sumy w kwotach po 5000 złotych na rzecz każdego ze skarżących. Określając wymiar sumy pieniężnej Sąd uwzględnił okres zwłoki w wykonaniu wspomnianego wyroku w przedmiocie bezczynności organu. Sąd uznał, że dla zaprzestania bezczynności organu nie wystarczy wymierzenie organowi grzywny i rację mają skarżący wskazując na konieczność zasądzenia od organu sumy pieniężnej. To, że jej przyznanie ma charakter kompensacyjny, nie podważa stanowiska, że może być ona przyznana tylko w sytuacji, gdy jest to potrzebne dla osiągnięcia celu orzeczenia rozstrzygającego skargę na bezczynność tj. zwalczenia bezczynności i zdyscyplinowania organu. W ocenie Sądu, wynikające z tytułu przyznanej sumy pieniężnej obciążenie finansowe organu (łącznie 10000 zł), w połączeniu z ustaloną wyrokiem grzywną (5000 zł) jest przy tym na tyle dotkliwe, że powinno wypełnić funkcję dyscyplinującą Prezydenta [...] do zakończenia zawisłego przed nim postępowania o przyznanie odszkodowania. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 154 § 1 i 2 w zw. z art. 154 § 6 p.p.s.a., orzekł jak w pkt 1 i 2 sentencji wyroku. Na podstawie art. 154 § 7 p.p.s.a. orzeczono jak w pkt 3 sentencji wyroku. W przedmiocie kosztów sądowych (pkt 4 sentencji) orzeczono na podstawie art. 200 w związku z art. 202 § 2 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r. poz. 1800 ze zm.). Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym nastąpiło na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 374 ze zm.).