I SA/Wa 440/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Miernik (spr.) Sędziowie: WSA Mirosław Gdesz WSA Gabriela Nowak Protokolant starszy sekretarz sądowy Aleksandra Borkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 września 2014 r. sprawy ze skargi T. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] grudnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego 1. oddala skargę; 2. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata [...], tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych, w tym: tytułem opłaty kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych, tytułem 23% podatku od towarów i usług kwotę 55,20 (pięćdziesiąt pięć 20/100) złotych. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...] grudnia 2013 r. nr [...] po rozpoznaniu odwołania T. G. od decyzji Prezydenta W. z dnia [...] maja 2013 r. nr [...] o odmowie przyznania świadczenia w formie specjalnego zasiłku celowego przeznaczonego na zakup ręczników w miesiącu maju 2013 r. utrzymało w mocy powyższą decyzję. Rozstrzygnięcie zostało wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy : Wnioskiem z dnia 27 marca 2013r. T. G. wystąpiła z prośbą o pomoc na zakup ręczników nie określając wysokości wnioskowanej pomocy. Decyzją z dnia [...] maja 2013r. nr [...] Prezydent W., odmówił przyznania wnioskodawczyni pomocy finansowej we wnioskowanym zakresie uznając, że koszt zakupu ręczników nie stanowi znacznego obciążenia finansowego budżetu domowego. W ocenie organu, wnioskodawczyni dysponuje własnym dochodem umożliwiającym zapewnienie większości podstawowych potrzeb życiowych, takich jak zakup ręczników i nie zachodzą w tym względzie szczególne okoliczności uzasadniające przyznanie ww. formy pomocy. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że wnioskodawczyni prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z synem, a miesięczny dochód rodziny wynosi [...] zł. Przekracza zatem kryterium dochodowe 2-osobowej rodziny określone w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej, które wynosi 912,00 złotych. Organ wskazał, że ze względu na przekroczenie kryterium dochodowego określonego ww. ustawą wnioskodawczyni nie przysługuje pomoc w formie zasiłku celowego. Nie ma także zastosowania przepis art. 41 ustawy o pomocy społecznej, zgodnie z którym w szczególnie uzasadnionych przypadkach może być przyznany specjalny zasiłek celowy. W ocenie organu nie zachodzą szczególne okoliczności uzasadniające przyznanie tej formy pomocy. Zaznaczył, że osoby ubiegające się o pomoc społeczną zobowiązane są przede wszystkim do wykorzystania własnych środków, możliwości i uprawnień, przed złożeniem wniosku o przyznanie pomocy. Organ podniósł, że odmawiając wnioskodawczyni pomocy finansowej we wnioskowanym zakresie wziął pod uwagę nie tylko jej potrzeby i sytuację materialną, ale również sytuację życiową innych osób i rodzin, często bez żadnego dochodu, zgłaszających się w tym czasie po pomoc na zaspokojenie najpilniejszych potrzeb bytowych oraz ograniczone środki finansowe, jakimi Centrum Pomocy Społecznej dysponuje. Dodał, że pomoc społeczna jedynie wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do ich życiowego usamodzielnienia i nie może stanowić źródła utrzymania. Od powyższej decyzji odwołanie wniosła T. G. stwierdzając, że z powodu bezdomności wzrosły koszty utrzymania jej rodziny. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. utrzymało w mocy decyzję odmowną. Podzieliło ocenę organu I instancji, że posiadany przez wnioskodawczynię własny dochód powinien zaspokajać potrzeby rodziny. Organ przytoczył treść art. 8 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.) wskazując na kryterium dochodowe uprawniające do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. W przypadku T. G. dochody rodziny przekraczają wskazane ustawą kryterium dochodowe. Organ zaznaczył, że spełnienie kryteriów do przyznania specjalnego zasiłku celowego nie oznacza, że po stronie wnioskodawcy istnieje roszczenie o przyznanie świadczeń w żądanej wysokości. Wyjaśnił, że zasiłki przyznawane na podstawie art. 39 ustawy o pomocy społecznej dotyczą osób, które spełniają kryterium dochodowe. Natomiast, na podstawie art. 41 ustawy o pomocy społecznej w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Organ zaznaczył, że różnica pomiędzy wymienionymi zasiłkami polega m.in na tym, że udzielenie pomocy społecznej na podstawie przepisu art. 39 ust. 1 ustawy jest uzależnione od spełnienia warunku w postaci nieprzekroczenia przez wnioskodawcę kryterium dochodowego. Natomiast, przyznawanie świadczeń na specjalnych zasadach ma charakter wyjątkowy, ponieważ beneficjenci nie muszą spełniać ogólnych kryteriów otrzymania pomocy, nie wymaga się bowiem, aby ich dochód nie przekroczył limitów podanych w przepisie art. 8 ustawy. Organ zaznaczył, że sytuacja materialna osób ubiegających się o specjalne świadczenia jest zatem na tyle dobra, że z reguły powinni oni samodzielnie przezwyciężyć powstałe trudności, jednakże wyjątkowość zaistniałych okoliczności czyni zasadnym ich wnioski. W ocenie organu, w przypadku T. G. taka sytuacja nie występuje. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła T. G. domagając się jej uchylenia w całości i przyznania wnioskowanej pomocy. Skarżąca podniosła, że stan materialny rodziny uległ pogorszeniu, gdyż zmuszona jest ponosić koszty każdej usługi. Wskazała, że odmowne decyzje organu co do wnioskowanej przez nią pomocy spowodowały zadłużenie rodzinnego budżetu. Oświadczyła, że przy dramatycznej sytuacji bytowej w jakiej się znajduje – brak mieszkania, brak jest podstaw do odmowy przyznania pomocy we wnioskowanym zakresie. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. wniosło o jej oddalenie i podtrzymało stanowisko wyrażone w treści zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Dokonując oceny legalności zaskarżonej decyzji Sąd stwierdził, że decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W., jak też poprzedzająca ją decyzja Prezydenta W., nie naruszają prawa w stopniu uzasadniającym ich uchylenie. Materialnoprawną podstawą podjętych rozstrzygnięć o charakterze uznaniowym stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013 r. poz. 182 z późn.zm. powoływana dalej jako: "u.p.s."), które regulują zasady i tryb udzielania świadczeń z pomocy społecznej. Ustawa ta przewiduje m.in. udzielanie pomocy społecznej w formie zasiłków celowych oraz zasiłków celowych specjalnych. Zasiłek celowy, w myśl art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s., może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Przy czym jego przyznanie uzależnione jest od spełnienia kryterium dochodowego określonego w art. 8 ust. 1 pkt 2 wynoszącego na osobę w rodzinie 456,00 zł. Jak ustalił organ wnioskodawczyni prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z synem. Źródłem utrzymania wnioskodawczyni jest świadczenie rentowe otrzymywane z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w wysokości [...] zł oraz alimenty syna w wysokości [...] zł miesięcznie. Dochód miesięczny 2-osobowej rodziny wprawdzie jest niski i wynosi łącznie [...] zł, jednak przekracza ustawowe kryterium dochodowe do udzielenia pomocy w formie zasiłku celowego, które wynosi dla 2 –osobowej rodziny 912,00 złotych. Skoro zatem dochód uzyskiwany przez skarżącą i jej syna przekracza kryterium dochodowe, o którym mowa w art. 8 ust. 1 pkt 2 u.p.s., organy obu instancji zasadnie rozpoznały wniosek skarżącej w oparciu o przepis art. 41 pkt 1 u.p.s. W myśl tego przepisu, w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Wprawdzie użyty przez ustawodawcę w tym przepisie określeniu "szczególne przypadki" jest pojęciem nieostrym, jednakże w ocenie Sądu nie ulega wątpliwości, że rozumieć pod nim należy przypadki wyraźnie odbiegające od typowych sytuacji osób kwalifikujących się do otrzymania pomocy społecznej przy spełnieniu kryterium dochodowego. Będzie to zatem sytuacja życiowa osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że tak dotkliwe w skutkach lub tak daleko ingerujące w plany życiowe zdarzenia nie należą do zdarzeń codziennych. Zdarzenia takie wykraczają granicami przewidywalności poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości życiowej. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy wskazać należy, że nie jest "szczególnym przypadkiem" obiektywnie niski (choć przekraczający kryterium ustawowe) dochód powiązany z dysfunkcją w postaci bezdomności, która -co jest istotne – trwa już od dłuższego czasu (od września 2012 r.). Okoliczności te wprawdzie wskazują na bardzo trudną sytuację życiową skarżącej, której ani organy rozstrzygające sprawę, ani Sąd nie kwestionują, jednakże nie można ich traktować jako szczególne, a więc odbiegające od typowych sytuacji, w jakich znajdują się inni bezdomni korzystający z pomocy społecznej. Konieczność ponoszenia wydatków w tym zakupu ręczników przez osobę posiadającą własne dochody przekraczające kryterium dochodowe (nawet w sytuacji, gdy jest ona osobą bezdomną) nie może być więc traktowane jako wywołana okolicznościami, przewidzianymi w hipotezie normy zawartej w art. 41 pkt 1 u.p.s. Stwierdzić zatem należy, że już te tylko względy uzasadniały odmowę przyznania skarżącej wnioskowanej pomocy. Zaznaczyć należy, że ocena przesłanek warunkujących udzielenie zasiłku, o którym mowa w art. 41 ustawy o pomocy społecznej musi być dokonywana przy uwzględnieniu szczególnego charakteru tego świadczenia, które może być przyznane w sytuacjach zupełnie wyjątkowych i powinno być przeznaczane na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych osoby korzystającej z tej formy pomocy społecznej. Zgodzić się należy z organami, że konieczność zakupu ręczników nie może być uznana za szczególnie kwalifikowany przypadek uzasadniający udzielenie skarżącej zasiłku celowego specjalnego. Nie jest to bowiem ten rodzaj wydatku, który powstał w związku z wystąpieniem szczególnego zdarzenia lub też służący do zaspokojenia podstawowej potrzeby życiowej skarżącej. Zasadnie zatem organy uznały, że wnioskowana przez skarżącą pomoc nie stanowi niezbędnej potrzeby bytowej ani też szczególnie uzasadnionego przypadku uprawniającego do otrzymania świadczenia z pomocy społecznej. Wskazać także należy, że odmawiając skarżącej pomocy finansowej organ prawidłowo wziął pod uwagę nie tylko jej potrzeby i sytuację materialną, ale również sytuację życiową innych osób i rodzin, często bez żadnego dochodu, zgłaszających się w tym czasie po pomoc na zaspokojenie najpilniejszych potrzeb bytowych. Organ uwzględnił także ograniczone środki finansowe, którymi dysponuje. Z podanych w decyzji organu I instancji informacji wynika, że w kwietniu 2013 r. Centrum Pomocy Społecznej dysponowało kwotą [...] zł na realizację zasiłków celowych i w naturze, udzieliło pomocy [...] rodzinom, przyznało [...] świadczenia, a średnia wysokość przyznanego świadczenia wyniosła [...] zł. Jak słusznie podniósł organ w sytuacji, gdy wiele osób bezdomnych nie posiada jakichkolwiek dochodów, to ich potrzeby związane z zapewnieniem podstawowych potrzeb bytowych winny być zaspokajane w pierwszym rzędzie, co przy niedostatecznej ilości środków, jakimi dysponują organy pomocy społecznej nie zawsze jest możliwe. Zaznaczyć należy, że osoba wnioskująca o świadczenie z pomocy społecznej zobowiązana jest przede wszystkim wykorzystywać własne środki, możliwości i uprawnienia do przezwyciężania sytuacji, w której się znalazła. Pomoc społeczna ma wspierać jedynie takie osoby w wysiłkach zmierzających do poprawy trudnej sytuacji, a nie je wyręczać. Nie jest więc celem organu zapewnianie świadczeniobiorcy stałego źródła utrzymania, na poziomie i w wysokości przez niego oczekiwanej, w szczególności wówczas, gdy osoba ta przekracza ustawowe kryterium dochodowe uprawniające do udzielenia pomocy. Z ilości składanych przez skarżącą wniosków o pomoc społeczną i rodzaju zgłaszanych potrzeb wynika, że skarżąca traktuje art. 41 u.p.s. jako podstawę prawną stałego finansowania w postaci stałego dodatku ze środków pomocy społecznej. Odnosząc się do zarzutów skargi, Sąd uznał je za nieuzasadnione. Zdaniem Sądu, zarówno zaskarżona decyzja, jak i decyzja organu I instancji nie naruszają przepisów prawa materialnego, a przytoczona w nich argumentacja odpowiada akceptowanej w orzecznictwie sądowym wykładni przepisu art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej. Sąd nie stwierdził również, aby przy wydaniu zaskarżonej decyzji doszło do naruszenia przepisów procedury, w stopniu mogącym mieć jakimkolwiek wpływ na wynik sprawy. Jak wynika z akt administracyjnych organ odwoławczy w sposób kompletny i spójny przedstawił przyjęte przez siebie stanowisko, które znajduje odzwierciedlenie w poczynionych w sprawie ustaleniach faktycznych. Zaznaczyć należy, że wnioskodawczyni, gdy tylko ośrodek pomocy społecznej dysponował możliwościami finansowymi otrzymywała pomoc z opieki społecznej. Z podanych w decyzji organu I instancji informacji wynika, że w lutym, marcu, kwietniu i maju 2013 r. została przyznana skarżącej pomoc w formie gorącego posiłku w barze "[...]" na okres od 22 lutego 2013 r. do 31 maja 2013 r., 7 dni w tygodniu. Wiadomo także Sądowi z urzędu, że w październiku 2013 r. skarżąca otrzymała pomoc finansową w formie zasiłku celowego specjalnego z przeznaczeniem na dożywianie w wysokości [...] zł, na zakup leków w wysokości [...] zł, ciepłej bielizny w wysokości [...] zł, plecaka i torby na kółkach. Przyznana została również skarżącej pomoc w formie gorącego posiłku w barze "[...]" na okres od 1 do 31 października 2013 r., 7 dni w tygodniu. Odnosząc się do zarzutu skarżącej dotyczącego dramatycznej sytuacji bytowej skarżącej z uwagi na brak mieszkania, wskazać należy, iż fakt bezdomności skarżącej jest organowi doskonale znany. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji powołał się na oświadczenie skarżącej z którego wynika, że od dnia 5 września 2012r. jest osobą bezdomną. Wskazał także, iż w dniu 20 maja 2013 r. skarżąca dołączyła do akt sprawy oświadczenie potwierdzające, iż od dnia 17 maja 2013 r. przebywa wraz z synem w Hostelu [...] przy ul. [...] oraz oświadczenie Wiceprezeski Spółdzielni [...] z dnia 20 maja 2013 r., z którego wynika, że skarżąca nie ponosi żadnych kosztów użyczonego miejsca noclegowego. Zasadne ustalenia organów powodują, że rozpoznana skarga nie podważyła słuszności orzeczeń organów. Zdaniem Sądu, zarówno zaskarżona decyzja jak i decyzja organu I instancji nie narusza prawa, a tym samym nie koliduje z zasadą praworządnego działania organów administracji publicznej w demokratycznym państwie prawa. Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) orzekł jak w sentencji wyroku. W przedmiocie wynagrodzenia adwokata za nieopłaconą pomoc prawną udzieloną skarżącej z urzędu orzeczono w oparciu o art. 250 powołanej wyżej ustawy oraz § 2 ust. 3 i § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2013 r., poz. 461).