I SA/Wa 448/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Tarnowska Sędzia WSA Elżbieta Lenart (spr.) Asesor WSA Agnieszka Miernik Protokolant Katarzyna Krynicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 lipca 2008 r. sprawy ze skargi D. Z na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] lutego 2008 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Burmistrza [...] z dnia [...] sierpnia 2007 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Decyzją z dnia [...] lutego 2008 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. utrzymało w mocy decyzję wydaną przez Burmistrza M. z dnia [...] sierpnia 2007 r., [...] zobowiązującą D. Z. do zwrotu kwoty [...] złotych wraz z odsetkami ustawowymi w wysokości [...] złotych - z tytułu nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego pobieranego w okresie od dnia 1 sierpnia 1997 r. do dnia 31 sierpnia 2005 r. Stan faktyczny sprawy przedstawia się następująco: W dniu [...] kwietnia 2006 r. do Ośrodka Pomocy Społecznej w M. wpłynęło pismo wraz z dokumentami z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...] Inspektorat w Z. w sprawie nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego przez D. Z. Z załączonej dokumentacji wynikało, że D. Z. pobierał zasiłek pielęgnacyjny z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w M. wraz z rentą socjalną od dnia 1 czerwca 1995 r. do dnia 30 września 2003 r. – co potwierdzały listy wypłat z okresu od czerwca 1995 r. do września 2003 r. Następnie - jako kontynuację - pobierał zasiłek pielęgnacyjny z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...] Inspektorat w Z. w okresie od dnia 1 października 2003 r. do dnia 31 sierpnia 2005 r. – pismo tego Zakładu nr [...] z dnia 12 maja 2006 r. Jednocześnie od dnia 8 sierpnia 1992 r. do dnia 31 sierpnia 2005 r. przyznany został D. Z. zasiłek pielęgnacyjny z Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Oddział Regionalny w Z. (decyzja nr [...], pismo nr [...] doręczone 22 maja 2006 r., pismo [...] z dnia 25 lipca 2007 r.). Wobec powyższego decyzją z dnia [...] sierpnia 2007 r., nr [...] Burmistrz M. zobowiązał D. Z. do zwrotu kwoty [...] złotych wraz z odsetkami ustawowymi w wysokości [...] złotych z tytułu nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego pobieranego w okresie od dnia 1 sierpnia 1997 r. do dnia 31 sierpnia 2005 r. W uzasadnieniu decyzji organ podniósł, że stosownie do art. 30 ust. 1 i ust 2 pkt 2, ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 228, poz. 2255 ze zm.) osoba, która pobrała nienależne świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierająca świadczenia. Zdaniem organu w niniejszej sprawie D. Z. świadomie wprowadził w błąd Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w M. i Zakład Ubezpieczeń Społecznych Inspektorat w Z. Wnioskiem z dnia 25 maja 1995 r. złożonym w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej w M. D. Z. wystąpił o ustalenie uprawnień do zasiłku pielęgnacyjnego. Składając swój podpis na przedmiotowym dokumencie oświadczył, że zasiłku pielęgnacyjnego nie otrzymuje z innego tytułu. Tymczasem już wcześniej - od dnia 8 sierpnia 1992 r. - pobierał on zasiłek pielęgnacyjny z Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Oddział Regionalny w Z. Na podstawie art. 30 ust. 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - zgodnie z którym nienależnie pobrane świadczenia rodzinne podlegają zwrotowi, jeżeli od terminu ich pobrania nie upłynęło więcej niż 10 lat - organ zobowiązał D. Z. do zwrotu nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego za okres od dnia 1 sierpnia 1997 r. do dnia 31 sierpnia 2005 r. wraz z ustawowymi odsetkami. W dniu 3 czerwca 2007 r. do organu wpłynęło odwołanie D. Z. od w/w decyzji. Wniósł on o stwierdzenie nieważności decyzji i wskazał, że ze względu na niepełnosprawność nie podpisywał świadomie żadnych wezwań, a ponadto brak mu pieniędzy na utrzymanie i nie jest w stanie zwrócić takiej kwoty. Po rozpoznaniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...] lutego 2008 r., nr [...] utrzymało w mocy decyzję Burmistrza M. z dnia [...] sierpnia 2007 r. Kolegium stwierdziło, że odwołanie od decyzji zostało złożone w terminie do jego wniesienia, zatem brak jest podstaw do podjęcia postępowania w sprawie nieważności decyzji. Ponadto wskazało, że zgodnie z art. 30 ust. 8 ustawy o świadczeniach rodzinnych kwoty nienależnych świadczeń rodzinnych podlegają zwrotowi łącznie z ustawowymi odsetkami, które naliczane są od dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń rodzinnych. Podniosło również, że zgodnie z art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych organem właściwym - który może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny - jest ten organ, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych. Mając powyższe na uwadze Kolegium - jako organ odwoławczy - nie jest uprawnione do umorzenia kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, a z takim wnioskiem należy wystąpić do organu, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych - to jest do Burmistrza M. W dniu 28 marca 2008 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wpłynęła skarga złożona przez D. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] lutego 2008 r., w której wnosił on o uchylenie zaskarżonej decyzji. Skarżący podniósł, że nie podpisywał żadnych oświadczeń, które by prowadziły do niesłusznego pobrania świadczeń, został on wprowadzony w błąd przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w M., który nie kontrolował, czy zasiłek wypłacany był prawidłowo. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji i wniósł o jej oddalenie wskazując, że w aktach sprawy znajduje się oświadczenie skarżącego, iż nie otrzymuje zasiłku pielęgnacyjnego z innego tytułu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Ponadto sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja naruszają prawo. Przedmiotem rozpatrywanej skargi jest decyzja zobowiązująca D. Z. do zwrotu kwoty z tytułu nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego. Zgodnie z art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 228, poz. 2255 ze zm.), zwanej dalej "ustawą" - organ właściwy oraz marszałek województwa mogą bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego albo osoba nienależnie pobrała świadczenie rodzinne. Natomiast zgodnie z art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 2 oraz ust. 7, 8 i 9 ustawy osoba, która pobrała nienależnie świadczenie rodzinne, jest obowiązana do jego zwrotu. Za nienależnie pobranie świadczenie rodzinne uważa się m. in. świadczenie rodzinne przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia. Nienależnie pobrane świadczenia rodzinne podlegają egzekucji w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, zaś kwoty świadczeń rodzinnych podlegają zwrotowi łącznie z ustawowymi odsetkami. Ponadto organ właściwy - który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych - może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Rozpoznając niniejszą sprawę Sad stwierdził, że w aktach administracyjnych brak jest decyzji przyznającej D. Z. - przez Burmistrza M. - zasiłku pielęgnacyjnego od dnia 1 czerwca 1995 r. do dnia 30 września 2003 r., znajduje się w nich jedynie decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w W. z dnia [...] października 2003 r. nr [...] o przyznaniu renty socjalnej i zasiłku pielęgnacyjnego do niej - od dnia 1 października 2003 r. Brak jest również decyzji uchylającej decyzje o przyznaniu tego zasiłku. Tymczasem warunkiem wydania decyzji o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia jest uprzednie uchylenie lub zmiana decyzji, na podstawie której to świadczenie zostało przyznane. Uznanie świadczenia za nienależne i nałożenie obowiązku jego zwrotu, bez uprzedniego wzruszenia decyzji przyznającej to świadczenie, prowadziłoby bowiem do sytuacji, w której w obrocie prawnym pozostawałyby dwie sprzeczne ze sobą decyzje administracyjne, jedna przyznająca świadczenie oraz druga nakładająca obowiązek jego zwrotu. Ponadto, dopóki decyzja uchylająca decyzję o przyznaniu zasiłku nie jest ostateczna, brak jest podstaw do przyjęcia, że pobrane świadczenie na podstawie decyzji przyznającej to świadczenie, jest świadczeniem nienależnym. W sprawie wysokości należności podlegającej zwrotowi oraz terminu zwrotu tej należności powinno być wszczęte odrębne postępowanie, o którym należy stronę zawiadomić, stosownie do art. 61 § 4 kpa a następnie ustalić, czy pobrane świadczenie jest nienależnym w rozumieniu art. 30 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Wszczęcie takiego postępowania i powiadomienie o tym strony umożliwi zgłoszenie przez nią wniosków, które mogą mieć znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Z analizy akt administracyjnych wynika, że organ w niniejszej sprawie nie wydał decyzji uchylającej decyzje o przyznaniu zasiłku pielęgnacyjnego. Nie zachował więc właściwego trybu do wydania decyzji o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia. Na konieczność uprzedniego uchylenia lub zmiany decyzji przyznającej świadczenie - wskazywało również Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. w decyzji z dnia [...] czerwca 2007 r. nr [...] uchylającej wcześniejszą decyzję wydaną przez organ I instancji. Natomiast w aktach sprawy znajduje się jedynie decyzja Burmistrza M. z dnia [...] marca 2007 r. nr [...] zmieniająca decyzję z dnia [...] sierpnia 2005 r. przyznającą D. Z. zasiłek pielęgnacyjny od dnia 1 września 2005 r. Rozpoznając ponownie sprawę organ powinien mieć także na uwadze fakt, że wnioski o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego składane do Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego były podpisywane przez matkę skarżącego J. Z., ona również była adresatem wydawanych przez ten organ decyzji. W czasie, gdy decyzje te zostały wydane, D. Z. był już pełnoletni. Jest on osobą niepełnosprawną, lecz posiada pełną zdolność do czynności prawnych - w aktach sprawy nie ma postanowienia Sądu orzekającego o jego ubezwłasnowolnieniu. Wobec powyższego w przypadku, gdyby adresatem decyzji KRUS była matka skarżącego, natomiast adresatem decyzji Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej i Zakładu Ubezpieczeń Społecznych był skarżący - organ powinien dokładnie i wnikliwie wyjaśnić, czy rzeczywiście zasiłek pielęgnacyjny był nienależny - ponieważ mógł być przyznany w tym samym czasie, ale innym osobom. Biorąc zatem pod uwagę, że zaskarżona decyzja narusza przepisy art. 30 ust. 1 i ust. pkt 2 oraz art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 228, poz. 2255 ze zm.) i art. 7, 8, 77 § 1 i 80 kpa Sąd – z mocy przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w związku z art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. ) – orzekł jak w sentencji.