I SA/Wa 450/24

WyrokWSA w Warszawie2024-07-11

Skład orzekający: Magdalena Durzyńska, Przemysław Żmich, Anna Milicka-Stojek

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej, wszczęte po upływie trzydziestu lat od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji i niezakończone przed dniem wejścia w życie ustawy nowelizującej K.p.a. (16 września 2021 r.), powinno zostać umorzone z mocy prawa na podstawie art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej?
Ratio decidendi
Sąd uznał, że postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej, wszczęte po upływie trzydziestu lat od dnia jej doręczenia lub ogłoszenia i niezakończone przed dniem wejścia w życie ustawy nowelizującej K.p.a. (16 września 2021 r.), podlega umorzeniu z mocy prawa na podstawie art. 2 ust. 2 tej ustawy. Przepis ten, wprowadzony w celu dostosowania prawa do wyroku Trybunału Konstytucyjnego, ma na celu ochronę stabilności stosunków prawnych i ograniczenie możliwości wzruszania decyzji po znacznym upływie czasu, co jest zgodne z zasadą proporcjonalności i bezpieczeństwa obrotu prawnego.
Stan faktyczny
Skarżąca wniosła o stwierdzenie nieważności orzeczeń Ministra Przemysłu i Handlu z 1948 r. oraz Ministra Przemysłu Rolnego i Spożywczego z 1950 r. dotyczących przejęcia przedsiębiorstwa na własność Państwa. Minister Rozwoju i Technologii umorzył postępowanie z mocy prawa, powołując się na art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej K.p.a., zgodnie z którym postępowania wszczęte po upływie 30 lat od doręczenia lub ogłoszenia decyzji i niezakończone przed wejściem w życie ustawy (16 września 2021 r.) podlegają umorzeniu. Skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów K.p.a. i Konstytucji, kwestionując możliwość umorzenia postępowania i interpretację art. 158 § 2 K.p.a.
Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę.

Pełny tekst orzeczenia

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Durzyńska Sędziowie Sędzia WSA Przemysław Żmich Asesor WSA Anna Milicka-Stojek (spr.) Protokolant starszy referent Aneta Suchecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 lipca 2024 r. sprawy ze skargi [...] S.A. w [...] na decyzję Ministra Rozwoju i Technologii z dnia [...] grudnia 2023 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania oddala skargę. Minister Rozwoju i Technologii (dalej jako "Minister" lub "organ") decyzją z 6 grudnia 2023 r. znak DP-III.025.1.16.2021.MP/23, na podstawie art. 105 § 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2023 r. poz. 775 ze zm.), powoływanej dalej jako "K.p.a.", w związku z art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r. poz. 1491), powoływanej dalej jako "ustawa zmieniająca", po rozpatrzeniu wniosku [...] S.A. w [...] (dalej jako "skarżąca"), stwierdził, że postępowanie administracyjne w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia Nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z [...] lutego 1948 r. o przejęciu przedsiębiorstw na własność Państwa w części dotyczącej przedsiębiorstwa pn. [...] Sp. Akc., [...], ul. [...], zostało umorzone z mocy prawa. Decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym: Minister Przemysłu i Handlu orzeczeniem Nr [...] z [...] lutego 1948 r. stwierdził przejęcie na własność Państwa przedsiębiorstw w nim wymienionych, w tym przedsiębiorstwa [...] Sp. Akc., [...], ul. [...]. Z kolei orzeczeniem Ministra Przemysłu Rolnego i Spożywczego z [...] czerwca 1950 r. zatwierdzono protokół zdawczo-odbiorczy ww. przedsiębiorstwa. Skarżąca wnioskiem z 29 lipca 2021 r., na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 oraz art. 157 K.p.a., wniosła o stwierdzenie nieważności ww. orzeczeń w części dotyczącej powyższego przedsiębiorstwa. Minister pismem z [...] września 2021 r. znak: [...], na podstawie art. 66 K.p.a., zawiadomił skarżącą o możliwości wniesienia odrębnego podania do Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, w odniesieniu do oceny legalności orzeczenia Ministra Przemysłu Rolnego i Spożywczego z [...] czerwca 1950 r. w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo-odbiorczego przedsiębiorstwa. Skarżąca pismem z 13 września 2021 r. wniosła o potraktowanie jej wniosku o stwierdzenie nieważności, także jako wniosku zawierającego żądanie stwierdzenia wydania obu kwestionowanych orzeczeń z naruszeniem prawa, zgodnie z art. 158 § 2 K.p.a., co podtrzymała następnie w piśmie z 15 września 2021 r. Minister pismem z [...] września 2021 r. poinformował skarżącą o umorzeniu postępowania z mocy prawa w związku z art. 2 ust. 2 ustawy zmieniającej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 10 listopada 2021 r. sygn. akt I SAB/Wa 376/21, na skutego skargi skarżącej, zobowiązał Ministra do rozpoznania wniosku z 29 lipca 2021 r. o stwierdzenie nieważności orzeczenia Nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z [...] lutego 1948 r. w terminie 1 miesiąca od dnia doręczenia odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy oraz oddalił skargę w części dotyczącej zobowiązania Ministra do rozpoznania wniosku z 29 lipca 2021 r. o stwierdzenie nieważności orzeczenia Ministra Przemysłu Rolnego i Spożywczego z [...] czerwca 1950 r., wskazując w uzasadnieniu wyroku, że skarżąca została zawiadomiona przez organ o właściwości Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi w zakresie stwierdzenia nieważności ostatniego z ww. aktów. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 14 września 2023 r. sygn. akt I OSK 971/22, oddalił skargę kasacyjną organu od powyższego wyroku. Minister decyzją z 6 grudnia 2023 r., działając na podstawie art. 105 § 1 K.p.a. w zw. z art. 2 ust. 2 ustawy zmieniającej, stwierdził że postępowanie administracyjne w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia Nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z [...] lutego 1948 r. zostało umorzone z mocy prawa. W uzasadnieniu decyzji wskazał, że z dniem 16 września 2021 r. weszła w życie ustawa zmieniająca, której art. 2 ust. 2 stanowi, że postępowania administracyjne w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji lub postanowienia, wszczęte po upływie trzydziestu lat od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji lub postanowienia i niezakończone przed dniem wejścia w życie tej ustawy ostateczną decyzją lub postanowieniem umarza się z mocy prawa. Przy czym zgodnie z ust. 1 ww. art. 2 przepisy ustawy zmienianej w art. 1 stosuje się do postępowań administracyjnych w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji lub postanowienia, wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy ostateczną decyzją lub postanowieniem. Minister ustalił, że orzeczenie [...] Ministra Przemysłu i Handlu z [...] lutego 1948 r. o przejęciu przedsiębiorstw na własność Państwa w części dotyczącej ww. przedsiębiorstwa, zostało ogłoszone 30 kwietnia 1948 r. w Monitorze Polskim Nr 44, poz. 226. Postępowanie w niniejszej sprawie zostało zaś wszczęte na skutek wniosku z 29 lipca 2021 r. (data wpływu do organu w dniu 2 sierpnia 2021 r.) i nie zostało zakończone ostateczną decyzją przed 16 września 2021 r. Od dnia ogłoszenia, poprzez publikację, kwestionowanego orzeczenia do dnia złożenia wniosku o stwierdzenie jego nieważności upłynęło ponad trzydzieści lat (73 lata). Powyższe skutkować musiało umorzeniem postępowania na podstawie art. 105 § 1 K.p.a. w związku z art. 2 ust 2 ustawy zmieniającej. Jednocześnie, odnosząc się do pism skarżącej zawierających żądanie stwierdzenia wydania kontrolowanego orzeczenia z naruszeniem prawa na podstawie art. 158 § 2 K.p.a., Minister wskazał, że przepis ten nie stanowi samodzielnej podstawy do prowadzenia postępowania, gdyż taką podstawą jest art. 156 K.p.a., a zatem rozstrzygnięcie w trybie art. 158 § 2 K.p.a. może zapaść wyłącznie w ramach postępowania prowadzonego na podstawie art. 156 i art. 157 K.p.a., tj. w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji. Inaczej mówiąc, weryfikacja przesłanek z art. 156 i art. 158 § 2 K.p.a. następuje w ramach jednego i tego samego postępowania. Nie można zatem przyjąć, że organ prowadząc postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji miałby jednocześnie obowiązek prowadzić osobne postępowanie z wniosku o stwierdzenie wydania tej samej decyzji z naruszeniem prawa i wydać osobną decyzję w tym przedmiocie. W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skardze na powyższą decyzję skarżąca wniosła o jej uchylenie i zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania, zarzucając organowi naruszenie: 1) art. 2 ust. 2 ustawy zmieniającej w zw. z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust 2 oraz art. 8 ust. 2 i art. 178 ust 1 ustawy z dnia 2 kwietnia 1997 r.- Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. Nr 78 poz. 483 ze zm.), powoływanej dalej jako "Konstytucja", przez ich błędną - pozostającą w sprzeczności z Konstytucją - wykładnię skutkującą przyjęciem, że wskutek umorzenia z dniem 16 września 2021 r. postępowań administracyjnych w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnych wszczętych po upływie 30 lat od dnia doręczenia lub ogłoszenia tych decyzji, nie jest możliwe prowadzenie po tej dacie ww. postępowań w kierunku stwierdzenia wydania tych decyzji z naruszeniem prawa (o czym mowa w art. 158 § 2 K.p.a.); 2) art. 2 ust 2 ustawy zmieniającej w zw. z art. 158 § 1 i § 2 i w zw. z art. 157 § 2 i w zw. z art. 61 § 1 K.p.a., przez ich błędną wykładnię skutkującą przyjęciem, że art. 158 § 2 K.p.a. nie może stanowić samodzielnej podstawy prawnej do prowadzenia postępowania administracyjnego w sprawie stwierdzenia wydania decyzji z naruszeniem prawa, ukierunkowanego na wydanie decyzji stwierdzającej jedynie wydanie kontrolowanej decyzji z naruszeniem prawa (o której mowa w art. 158 § 2 K.p.a.), ale nie ukierunkowanej na uzyskanie decyzji stwierdzającej nieważność tej decyzji (o której mowa w art. 158 § 1 K.p.a.), a tym samym, że decyzja stwierdzająca wydanie kontrolowanej decyzji z naruszeniem prawa może zapaść jedynie w ramach postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności tej decyzji, uregulowanego w art. 156 K.p.a. i następne; w wyniku czego Minister uznał, że postępowanie wszczęte z wniosku skarżącej jako postępowanie jedynie w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia, zostało umorzone w całości z mocy prawa; 3) art. 2 ust. 2 ustawy zmieniającej w zw. z art. 2, art. 45 ust 1 oraz z art. 64 ust 1 i ust 2 w zw. z art. 8 ust 1 i ust. 2 Konstytucji, polegające na ich błędnej wykładni i niewłaściwym zastosowaniu, skutkującym umorzeniem na podstawie art. 105 § 1 K.p.a. w zw. z art. 2 ust. 2 ustawy zmieniającej postępowania nadzorczego toczącego się z wniosku skarżącej z 29 lipca 2021 r., jako wszczętego po upływie 30-letniego terminu przedawnienia, mimo że do 16 września 2021 r. obowiązywała ustanowiona jeszcze w dniu 1 września 1980 r. norma prawna, wynikająca z art. 156 § 1 pkt 2 oraz § 2 K.p.a., zgodnie z którą, jeżeli ostateczna decyzja administracyjna rażąco narusza prawo, zawsze można wnosić o stwierdzenie jej nieważności; taki wniosek nie był ograniczony żadnym terminem, co narusza wywodzoną z art. 2 Konstytucji zasadę ochrony zaufania obywateli do państwa i tworzonego przez nie prawa; 4) art. 2 ust 2 ustawy zmieniającej w zw. z 105 § 1 K.p.a. w zw. z art. 104 § 1 K.p.a., przez ich bezpodstawne zastosowanie i w konsekwencji stwierdzenie umorzenia z mocy prawa postępowania wszczętego z wniosku skarżącej z 29 lipca 2021 r., w wyniku niezasadnego przyjęcia, że ww. postępowanie nadzorcze po 16 września 2021 r. nie mogło się dalej toczyć w sprawie stwierdzenia wydania orzeczenia administracyjnego z naruszeniem prawa (o czym mowa w art. 158 § 2 K.p.a.), nawet wtedy, gdy wniosek skarżącej wszczynający to postępowanie został złożony po upływie wynikającego z art. 2 ust. 2 ustawy zmieniającej, 30-letniego terminu liczonego od dnia ogłoszenia. W obszernym uzasadnieniu skargi przedstawiono argumentację na poparcie powyższych zarzutów. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga jest niezasadna. W dniu 16 września 2021 r. weszła w życie ustawa z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego, która w art. 1 zmieniła treść art. 156 § 2 K.p.a. Zgodnie z obecnie obowiązującą treścią tego przepisu, nie stwierdza się nieważności decyzji z przyczyn wymienionych w § 1, jeżeli od dnia jej doręczenia lub ogłoszenia upłynęło dziesięć lat, a także gdy decyzja wywołała nieodwracalne skutki prawne. Ustawa ta do art. 158 K.p.a. dodała również § 3, zgodnie z którym, jeżeli od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji, o której mowa w art. 156 § 2, upłynęło trzydzieści lat, nie wszczyna się postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji. Oznacza to, że po upływie ww. terminów nie jest dopuszczalne wszczęcie postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej, a postępowanie wszczęte winno być umorzone. Jak wynika z uzasadnienia do ww. ustawy zmieniającej, ma ona na celu dostosowanie systemu prawa do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 12 maja 2015 r. sygn. akt P 46/13 (OTK-A 2015/5/62), w którym stwierdzono niezgodność art. 156 § 2 K.p.a. z Konstytucją. Z wyroku tego wynika, że art. 156 § 2 K.p.a. w zakresie, w jakim nie wyłącza dopuszczalności stwierdzenia nieważności decyzji wydanej z rażącym naruszeniem prawa, gdy od wydania decyzji nastąpił znaczny upływ czasu, a decyzja była podstawą nabycia prawa lub ekspektatywy, jest niezgodny z art. 2 Konstytucji. Trybunał Konstytucyjny wyjaśnił, że możliwość stwierdzenia nieważności decyzji jest wyjątkiem od zasady poszanowania trwałości ostatecznej decyzji administracyjnej. Jednocześnie podniósł, że "brak wyłączenia dopuszczalności stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej z przyczyny (wady) określonej w art. 156 § 1 pkt 2 in fine K.p.a. po znacznym upływie czasu, skutkuje destabilizacją porządku prawnego, jeśli decyzją przyznano stronie ekspektatywę nabycia prawa, z której zamierza ona skorzystać". W tym kontekście Trybunał Konstytucyjny zwrócił uwagę, że ustawodawca, określając przesłanki stwierdzania nieważności decyzji oraz zakres ich zastosowania, powinien brać pod uwagę wszystkie zasady mieszczące się w klauzuli państwa prawnego, przewidzianej w art. 2 Konstytucji, a odstępstwa od zasady trwałości decyzji ostatecznej (do których trzeba zaliczyć możliwość stwierdzenia nieważności decyzji) nie powinny naruszać wynikających z art. 2 Konstytucji zasad bezpieczeństwa prawnego oraz ochrony zaufania jednostki do państwa i stanowionego przez nie prawa. Trybunał zaakcentował także, że żadna z zasad, które w analizowanym przypadku są konkurencyjne, nie ma charakteru absolutnego. W ocenie Trybunału Konstytucyjnego, ustawodawca ma wręcz obowiązek kształtowania regulacji prawnych, które będą sprzyjały wygaszaniu - wraz z upływem czasu - stanu niepewności. Niezbędne jest zatem ustanowienie odpowiednich granic dopuszczalności stwierdzenia nieważności decyzji. Trwałość decyzji organów władzy publicznej nie może być pozorna. Taka pozorność występowałaby nie tylko, jeżeli ustawodawca nie przewidywałby ograniczeń wzruszalności ostatecznych decyzji, ale również jeżeli ograniczenia te nie byłyby wystarczające dla zachowania zasady zaufania obywatela do państwa i zasady pewności prawa. Ustawodawca nie może z jednej strony deklarować trwałości decyzji z uwagi na jej ostateczność, a z drugiej strony przewidywać, nieograniczoną terminem, możliwość wzruszania decyzji, na podstawie której strona nabyła prawo lub ekspektatywę. Z tego powodu ustawodawca wprowadził cezurę czasową uniemożliwiającą wszczęcie postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji jeżeli od jej doręczenia lub ogłoszenia upłynęło 30 lat. Jest to okres skorelowany z przewidzianym w ustawie z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz.U. z 2023 r. poz. 1610 ze zm.), powoływanej dalej jako "K.c.", terminem zasiedzenia nieruchomości w złej wierze. Ograniczenia czasowe muszą istnieć ze względu na konieczność ochrony wartości takich jak stabilność stosunków prawnych, mając na względzie rosnące z czasem trudności dowodowe i ochronę praw nabytych (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 15 maja 2000 r. sygn. akt SK 29/99, OTK ZU nr 4/2000, poz. 110). Sąd w pełni akceptuje wywody Trybunału Konstytucyjnego, że tylko w szczególnych sytuacjach, kiedy przemawia za tym inna zasada konstytucyjna, dopuszczalne jest odstąpienie od zasady bezpieczeństwa obrotu prawnego. Chodzi tu o sytuacje wyjątkowe, szczególne, które uzasadniają ochronę ze względu na inne obiektywnie ważniejsze racje niż te wynikające z zasady bezpieczeństwa obrotu prawnego. Na gruncie ustawy zmieniającej mamy do czynienia z normą, która stanowi w jej art. 2 pkt 2, że w przypadku postępowań wszczętych po upływie 30 lat od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji lub postanowienia i niezakończonych przed dniem wejścia w życie ustawy zmieniającej (tj. 16 września 2021 r.), następuje skutek w postaci umorzenia postępowania administracyjnego z mocy prawa. Norma ta jest jasna i nie wymaga wykładni innej niż gramatyczna. Trzeba mieć na uwadze, że każdy system prawa przewiduje ograniczenia czasowe w dochodzeniu roszczeń a także różnego rodzaju skutki prawne, które następują po upływie określonego terminu. Można tu przywołać: zasiedzenie, następujące odpowiednio po upływie 30 bądź 20 lat w zależności od tego czy mamy do czynienia z posiadaczem w złej czy dobrej wierze (art. 172 § 1 i § 2 K.c.); przedawnienie roszczeń przeciwko wieczystemu użytkownikowi o naprawienie szkód wynikłych z niewłaściwego korzystania z gruntu Skarbu Państwa lub gruntu należącego do jednostek samorządu terytorialnego bądź ich związków, jak również roszczenie wieczystego użytkownika o wynagrodzenie za budynki i urządzenia istniejące w dniu zwrotu użytkowanego gruntu, które przedawniają się z upływem lat trzech od tej daty (art. 243 K.c.); przedawnienie roszczeń z czynów niedozwolonych (art. 4421 § 1 i § 2 K.c.). Również w postępowaniu karnym ustawodawca przewiduje ustanie karalności przestępstwa (art. 101 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny Dz.U. z 2022 r. poz. 1138 ze zm.)). Wszystkie te regulacje (poza szczególnymi wyjątkami) określają maksymalny czas przedawnienia/dochodzenia roszczeń na 30 lat. Skarżąca powołała się w skardze na naruszenie przez organ, wyrażonej w art. 2 Konstytucji, zasady demokratycznego państwa prawa, zasady pewności prawa i zaufania obywateli do organów państwa, zasadę ochrony interesów strony w toku postępowania ochrony własności, konieczności jednakowego traktowania obywateli przez władze publiczne. Wskazała też na naruszenie art. 77 Konstytucji, tj. prawa do wynagrodzenia szkody za niezgodne z prawem działanie władzy publicznej oraz art. 64 Konstytucji dotyczących ochrony własności. Zauważyć jednak należy, że w art. 31 ust. 3 Konstytucji zawarta została zasada proporcjonalności. Wymaga ona, by ograniczenia korzystania z konstytucyjnych wolności i praw były wprowadzane w formie ustawy (aspekt formalny), aby konieczność ustanawiania takich ograniczeń nie naruszała istoty danej wolności lub prawa podmiotowego i tylko wtedy gdy istnieje konieczność ich wprowadzenia w demokratycznym państwie prawa dla jego bezpieczeństwa lub porządku publicznego, ochrony środowiska, zdrowia, moralności publicznej albo wolności i praw innych osób. Zakres wprowadzonych ograniczeń powinien być zatem proporcjonalny tzn. konieczny dla realizacji określonego celu (por. wyroki Trybunału Konstytucyjnego: z 24 stycznia 2006 r. sygn. akt SK 40/04, OTK ZU 1/2006, poz. 5; z 29 września 2008 r. sygn. akt SK 52/05, OTK-A 2008/7/125; z 28 września 2006 r. sygn. akt K 45/04, OTK ZU 8/A/2006, poz. 111). Jak wskazywał niejednokrotnie Trybunał Konstytucyjny, należy w takim kontekście rozważyć, czy istnieje rzeczywista potrzeba dokonania danej zmiany a z drugiej należy mieć pewność, że podjęte środki prawne będą skuteczne, tj. rzeczywiście były służące i niezbędne dla realizacji określonego celu. Chodzi bowiem o stosowanie jak najmniej uciążliwych środków dla podmiotów których prawa będą regulacją ustawową ograniczone (por. wyroki Trybunału Konstytucyjnego z 17 maja 2007 r. sygn. akt K 33/05, OTK ZU nr 5/A/2006, poz. 57; z 2 października 2006 r. sygn. akt SK 34/06, OTK ZU nr 9/A/2006, poz. 118). Zasada proporcjonalności łączy się z zakazem nadmiernej ingerencji w sferę spraw i wolności konstytucyjnych. Test proporcjonalności polega więc na ocenie czy ograniczenia (tu czasowe) są konieczne w demokratycznym państwie prawa, czy wprowadzona regulacja jest w stanie doprowadzić do zamierzonych przez nią skutków, czy regulacja ta jest niezbędna dla ochrony interesu publicznego z którym jest połączona, czy efekty wprowadzonej regulacji pozostają w proporcji do ciężarów nakładanych na obywatela. Wprowadzona zaś art. 2 ust. 2 ustawy zmieniającej regulacja, ograniczająca możliwość skutecznego wnioskowania o stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej była konieczna i wynikała z cytowanego wcześniej wyroku Trybunału Konstytucyjnego wydanego w sprawie o sygn. akt K 46/13. Doprowadziła ona do zamierzonych i wskazanych w tym wyroku skutków, tj. ograniczenia w czasie możliwości eliminowania z obrotu prawnego decyzji ostatecznych, co służy ochronie interesu publicznego w tym interesu Państwa czy jednostek samorządu terytorialnego, które na skutek decyzji pozbawiających prawa własności nabyły ich prawa przy uwzględnieniu także i tego, że nabycie to z uwagi na upływ terminów zasiedzenia i tak by nastąpiło i nie stanowią nadmiernego ciężaru dla obywatela, który przez 30 lat mógł skutecznie domagać się stwierdzenia nieważności. Ten okres czasu był wystarczający do podjęcia inicjatywy w celu wyeliminowania decyzji czy postanowienia z obrotu prawnego. Zdaniem Sądu, w takim zakresie zasada pewności obrotu prawnego i zasada trwałości decyzji administracyjnej przeważa nad zasadami rekompensowania szkody poniesionej w wyniku niezgodnego z prawem działania organów Państwa. Na gruncie ww. regulacji, stanowiącej obecnie przedmiot sporu pomiędzy organem a skarżącą, istniała jasna i potwierdzona przez Trybunał Konstytucyjny w ww. wyroku o sygn. akt 46/13 potrzeba uregulowania kwestii możliwości eliminacji z obrotu prawnego decyzji wydanych przed wieloma laty w konfrontacji z obowiązującą na gruncie Kodeksu postępowania administracyjnego zasadą trwałości decyzji administracyjnych. Już więc co najmniej od daty wydania tego wyroku, tj. od 12 maja 2015 r. istniało duże prawdopodobieństwo ustawowego ograniczenia w czasie możliwości stwierdzania nieważności decyzji administracyjnych. Tymczasem jak wynika z akt sprawy, a czego nie kwestionuje sama skarżąca, orzeczenie [...] Ministra Przemysłu i Handlu z [...] lutego 1948 r. o przejęciu na własność Państwa ww. przedsiębiorstwa, zostało ogłoszone 30 kwietnia 1948 r. w Monitorze Polskim Nr 44, poz. 226. Z kolei wniosek skarżącej o stwierdzenie nieważności tego orzeczenia wpłynął do organu w dniu 2 sierpnia 2021 r. Od dnia ogłoszenia ww. orzeczenia, poprzez publikację, do daty złożenia wniosku upłynęło zatem 73 lata. Tym samym wszczęcie oraz dalsze prowadzenie postępowania w świetle art. 158 § 3 K.p.a. jest w obecnym stanie prawnym niedopuszczalne. Organ zasadnie zatem uznał, że skoro kwestionowane przez skarżącą orzeczenie Ministra Przemysłu i Handlu zostało ogłoszone, zaś wniosek z 29 lipca 2021 r. o stwierdzenie nieważności tego orzeczenia nie doprowadził do zakończenia postępowania przed 16 września 2021 r., to oznacza, że ziściły się przesłanki do umorzenia postępowania nieważnościowego z mocy prawa (na podstawie art. 2 ust. 2 ustawy zmieniającej w zw. z art. 105 § 1 K.p.a.). Co najmniej od daty wydania wyroku Trybunału Konstytucyjnego w sprawie o sygn. akt P 46/13 każdy powinien się liczyć z tym, że ustawodawca wykona ten wyrok poprzez stworzenie regulacji ograniczających możliwość wzruszania w trybie nadzwyczajnym decyzji. Na tym polega m.in. zasada zaufania do organów. Twierdzenie obecnie, że skarżąca nie miała prawa przypuszczać że w trakcie postępowania nastąpi zmiana przepisów prawa nie da się więc obronić. Odnosząc się do zarzutów skargi wskazujących, że organ winien wniosek skarżącej rozpoznać w trybie art. 158 § 2 K.p.a., tj. poprzez stwierdzenie wydania decyzji z naruszeniem prawa, zauważyć trzeba, że zarówno wniosek skarżącej o stwierdzenie nieważności decyzji, jak i jej późniejszy wniosek o stwierdzenie wydania decyzji z naruszeniem prawa dotyczy kontroli ww. orzeczenia w trybie nadzoru. Celem zaś nadzwyczajnego postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności jest ustalenie, czy kontrolowana decyzja jest dotknięta jedną z wad wskazanych w art. 156 § 1 K.p.a. Rozstrzygnięcie kończące takie postępowanie może polegać albo na stwierdzeniu nieważności decyzji lub odmowie stwierdzenia jej nieważności albo na stwierdzeniu, że wydanie decyzji nastąpiło z naruszeniem prawa. Powyższe rozstrzygnięcia zapadają w jednym i tym samym postępowaniu, ponieważ jeżeli brak jest podstaw do stwierdzenia nieważności decyzji na skutek okoliczności, o których mowa w art. 156 § 2 K.p.a., organ administracji publicznej ogranicza się do stwierdzenia wydania zaskarżonej decyzji z naruszeniem prawa oraz wskazania okoliczności, z powodu których nie stwierdził jej nieważności. Potwierdza to art. 158 K.p.a., gdzie ujęto formy rozstrzygnięć w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej. A zatem brak wystąpienia negatywnych przesłanek do stwierdzenia nieważności decyzji, nie uruchamia odrębnego postępowania w celu wydania decyzji stwierdzającej wydanie decyzji z naruszeniem prawa. Wydanie decyzji stwierdzającej wydanie decyzji z naruszeniem prawa następuje w ramach tego samego postępowania nadzorczego. W konsekwencji prawidłowo uznał Minister, że brak jest podstaw do prowadzenia odrębnego od postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji, postępowania w przedmiocie wydania decyzji z naruszeniem prawa. Na koniec wskazać należy, że ponieważ przed Trybunałem Konstytucyjnym zawisła na wniosek Rzecznika Praw Obywatelskich, sprawa o sygn. akt 2/22 o stwierdzenie, że art. 2 ustawy zmieniającej w zakresie w jakim uniemożliwia wydanie decyzji z naruszeniem prawa, jest niezgodny z art. 2, art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2, a także z art. 64 ust. 1 i ust. 2 Konstytucji (dotyczący przyjętego rozwiązania intertemporalnego), to w sytuacji stwierdzenia niekonstytucyjności, strona będzie uprawniona do żądania wznowienia postępowania administracyjnego w terminie jednego miesiąca od dnia wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego – art. 145a K.p.a. Jak na razie, zgodnie z zasadą domniemania konstytucyjności aktu normatywnego, brak jest podstaw do podzielenia przez Sąd naruszenia wskazanych w skardze przepisów Konstytucji. Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935), orzekł jak w sentencji.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 25.07.2026. · Źródło