I SA/Wa 458/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Przemysław Żmich (spr.) Sędziowie WSA Jolanta Dargas WSA Gabriela Nowak Protokolant Ewa Szymańska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 czerwca 2010 r. sprawy ze skargi W.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] stycznia 2010 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego i zasiłku celowego specjalnego oddala skargę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W., po rozpatrzeniu odwołania W.K., decyzją z dnia [...] stycznia 2010 r., nr [...] utrzymało w mocy decyzję Kierownika Środowiskowego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. z dnia [...] grudnia 2009 r., nr [...] o odmowie przyznania W.K. świadczenia w formie zasiłku celowego i specjalnego bezzwrotnego zasiłku celowego na oddłużenie mieszkania. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy. Wnioskiem z dnia [...] grudnia 2009 r. W.K. zwrócił się do Ośrodka Pomocy Społecznej w B. o oddłużenie mieszkania, co zostało potwierdzone w protokole, sporządzonym w dniu [...] grudnia 2009 r. Kierownik Środowiskowego Ośrodka Pomocy Społecznej w B., działający z upoważnienia Burmistrza Gminy B. decyzją z dnia [...] grudnia 2009 r., nr [...] odmówił W.K. przyznania świadczenia w formie zasiłku celowego i specjalnego bezzwrotnego zasiłku celowego na oddłużenie mieszkania. Od powyższej decyzji W.K. wniósł odwołanie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...] stycznia 2010 r., nr [...] utrzymało w mocy decyzję Kierownika Środowiskowego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. z dnia [...] grudnia 2009 r., nr [...]. W uzasadnieniu organ wskazał, że zgodnie z przepisem art. 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362) pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, a potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Do świadczeń przyznawanych w ramach pomocy społecznej ustawa zalicza m. in. zasiłek celowy i specjalny zasiłek celowy. Organ zauważył, że stosownie do art. 39 ust. 1 powołanej wyżej ustawy, w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. W szczególności ustawa za niezbędną potrzebę życiową uznaje pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Istotą zasiłku celowego jest zaspokojenie konkretnej potrzeby bytowej umożliwiającej życie w warunkach odpowiadających godności człowieka, występującej u osoby, czy rodziny ubiegającej się o jego przyznanie. Dlatego też organy orzekające w sprawie obowiązane są ustalić, czy zaspokojenie potrzeby bytowej, której sfinansowania żąda wnioskodawca, jest w świetle jego sytuacji życiowej rzeczywiście niezbędne. Organ powinien ocenić całokształt sytuacji rodzinnej i majątkowej strony, mającej niewątpliwie wpływ na zakres zaspokojenia potrzeb. Dopiero po dokładnym ustaleniu, że występuje zgłoszona potrzeba, która nie może być zaspokojona, w tym w ramach własnych możliwości i z posiadanych środków (pomoc jest niezbędna), organ może przyznać (ale nie musi) zasiłek celowy, biorąc pod uwagę okoliczności przemawiające za udzieleniem pomocy, jak i przeciw jej udzieleniu. Kolegium zauważyło, że organ pierwszej instancji dokonując oceny sytuacji życiowej wnioskodawcy przeprowadził wywiad środowiskowy, który potwierdza, że W.K. jest osobą niepełnosprawną, zamieszkuje samotnie, prowadząc jednoosobowe gospodarstwo domowe, utrzymuje się z renty i świadczeń otrzymywanych z pomocy społecznej. Na dochód strony składa się renta w wysokości [...] zł i zasiłek stały w wysokości [...] zł miesięcznie. Zatem łącznie wnioskodawca dysponuje miesięcznie dochodem w kwocie [...] zł. Istnienie zaś znacznego zadłużenia w opłatach za mieszkanie potwierdziło zaświadczenie Spółdzielni Mieszkaniowej "[...]". Według stanu na dzień [...] listopada 2009 r. zaległość w opłatach czynszowych za zajmowany przez W.K. lokal wynosi wraz z odsetkami [...] zł. Organ odwoławczy podał, że w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ pierwszoinstancyjny stwierdził, iż świadczenia z pomocy społecznej przyznawane są osobom lub rodzinom, jeżeli spełnione są łącznie dwie przesłanki. Osoba lub rodzina posiada dochody nie większe, niż określone w art. 8 ustawy o pomocy społecznej kryterium, a ponadto legitymuje się jedną z dysfunkcji wymienionej w art. 7 ustawy. W przypadku W.K. nie spełnia on kryterium ustawowego, bowiem jego dochód wynosi [...] zł i jest większy od kryterium ustawowego, tj. od kwoty 477 zł. Kolegium stwierdziło, że okolicznością bezsporną jest fakt, że dochód W.K. z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku, tj. za miesiąc listopad 2009 r., przekracza kwotę, o której mowa w art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, w myśl którego prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 477 zł. W tej sytuacji zasadnie odmówiono stronie pomocy finansowej w formie zasiłku celowego na oddłużenie mieszkania, a odwołanie nie zasługuje na uwzględnienie. Kolegium skazało, że złożony przez stronę wniosek o pomoc finansową na oddłużenie mieszkania organ pierwszoinstancyjny rozpoznał także w kontekście zasiłku specjalnego, o jakim mowa w art. 41 ustawy o pomocy społecznej. Przepis ten stanowi, że w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Uzasadniając rozstrzygnięcie w tym zakresie organ pierwszej instancji stwierdził, że odmówił przyznania pomocy na oddłużenie mieszkania, ponieważ kwota zadłużenia wynosi [...] zł, a W.K. nie wykorzystuje swoich możliwości (zamiana mieszkania na mniejsze ze spłatą zadłużenia) oczekując cały czas, iż koszt ten pokryje Ośrodek. Organ dodał również, że Ośrodek nie może spełniać wszystkich żądań i oczekiwań W.K., choćby były dla niego uzasadnione i niezbędne. Ośrodek korzystając z zapisu art. 3 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej udziela pomocy w formach, rodzaju i rozmiarze uzasadniającym jej przyznanie. Potrzeby osób i rodzin zgodnie z art. 3 ust. 4 tej ustawy są uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej, a przede wszystkim kiedy są faktycznie niezbędne. Ośrodek nie znalazł podstaw, aby przyznać W.K. zasiłek specjalny celowy, ponieważ permanentne zadłużenie nie jest szczególną okolicznością. Samorządowe Kolegium Odwoławcze podzielając stanowisko organu pierwszej instancji stwierdziło, że na gruncie art. 41 ustawy o pomocy społecznej, osobie, której dochód przekracza kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w szczególnie uzasadnionych sytuacjach. Organ działając w ramach uznania administracyjnego dokonuje oceny, czy wnioskodawca znajduje się w sytuacji życiowej (materialnej, zdrowotnej, rodzinnej) uzasadniającej przyznanie mu specjalnego zasiłku celowego. Działanie organu w ramach uznania administracyjnego oznacza, jak wynika z art. 7 Kpa, załatwienie sprawy zgodnie ze słusznym interesem obywatela, o ile nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny i możliwości organu w zakresie posiadanych uprawnień i środków. Uznanie administracyjne nie pozwala zatem organowi na dowolność w załatwianiu sprawy, ale nie nakazuje mu spełnienia każdego żądania obywatela. Biorąc pod uwagę sytuację życiową W.K., zakres przyznawanej mu sukcesywnie pomocy w ramach świadczeń z opieki społecznej oraz jego postawę przejawiającą się niechęcią do wykorzystania własnych możliwości w celu poprawy sobie warunków bytowych (choćby poprzez zamianę mieszkania na mniejsze ze spłatą zadłużenia), organ pierwszoinstancyjny nie stwierdził, aby wnioskodawca znajdował się w sytuacji szczególnej, uzasadniającej mu przyznanie specjalnego bezzwrotnego zasiłku celowego na oddłużenie mieszkania. Organ odwoławczy podał, że decyzją z dnia [...] grudnia 2009 r. przyznano W.K. zasiłek celowy zwrotny na zakup leków i pokrycie kosztów dojazdu do Poradni [...] odstępując zarazem od żądania zwrotu tegoż zasiłku. Wnioskodawca otrzymuje zatem pomoc, stosownie do celów, na jakie ma ona zostać przeznaczona i możliwości ośrodka pomocy społecznej. Kolegium zauważyło, że nawet przyznanie stronie zasiłku specjalnego, ze względu na ograniczenia ustawowe, co do jego wysokości (nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej), wobec tak znacznego zadłużenia w opłatach za użytkowanie mieszkania, jakie posiada skarżący, nie przyczyniłoby się realnie do rozwiązania tego problemu. Zdaniem Kolegium, nie wydaje się zasadne żądanie przyznania od organów pomocy społecznej długotrwałej pomocy w formie zasiłku celowego na dofinansowanie do opłaty mieszkaniowej, w sytuacji, gdy kwestie dodatków mieszkaniowych reguluje odrębna ustawa z dnia 21 czerwca 2001 r. o dodatkach mieszkaniowych (Dz. U. Nr 71, poz. 734 ze zm.), na odmiennych niż pomoc społeczna zasadach. Z akt sprawy wynika, że W.K. nie reguluje opłat wynikających z zajmowania mieszkania spółdzielczego, przez co doszło do znacznego zadłużenia; z akt sprawy nie wynika natomiast, aby podjął on starania o uzyskanie dodatku mieszkaniowego. Tymczasem decyzja wydawana w przedmiocie dodatku mieszkaniowego ma charakter decyzji związanej, nie zaś uznaniowej, jak w przypadku zasiłku celowego, stąd też spełnienie przez wnioskodawcę przesłanek ustawowych gwarantuje uzyskanie świadczenia w postaci dodatku mieszkaniowego. Od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] stycznia 2010 r., nr [...] W.K. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. wniosło o oddalenie skargi i podtrzymało stanowisko prezentowane dotychczas w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga nie jest uzasadniona. Rację ma Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. twierdząc, że W.K. nie jest uprawniony do zasiłku celowego, o którym mowa w art. 39 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. Z przepisów art. 8 ust. 1 pkt 1 tej ustawy w zw. z § 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 lipca 2009 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. Nr 127, poz. 1055) wynika, że prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, 41, 53a, 78 i 91, przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 477 zł (kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej). Z akt sprawy wynika natomiast, że skarżący w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku z dnia [...] grudnia 2009 r. o oddłużenie mieszkania uzyskał dochód w wysokości [...] zł (renta – [...] zł i zasiłek stały – [...] zł), co dokumentuje złożona do akt sprawy uwierzytelniona przez pracownika socjalnego kopia przekazu pocztowego oraz decyzji z dnia [...] września 2009 r., nr [...]. Za prawidłowe należało uznać także stanowisko Kolegium dotyczące braku istnienia po stronie W.K. podstaw do przyznania mu zasiłku celowego specjalnego, o którym mowa w art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie z art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Z powyższego przepisu wynika, że rozpatrując sprawę w oparciu o ten przepis organ działa w ramach tzw. uznania administracyjnego swobodnie decydując o tym, czy w konkretnej sprawie wystąpił "szczególnie uzasadniony przypadek". Zdaniem Sądu, organy orzekające w niniejszej sprawie wskazały racjonalne argumenty przemawiające za odmową przyznania tej formy pomocy pieniężnej W.K. Zgodzić należy się z Kierownikiem Środowiskowego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. i Samorządowym Kolegium Odwoławczym w W., że sytuacja osobista W.K., który permanentnie nie płaci za mieszkanie spółdzielcze nie stanowi przypadku zupełnie wyjątkowego, ponieważ zaleganie z opłatami mieszkaniowymi, to sytuacja dość często występująca wśród osób korzystających z pomocy społecznej. Sąd uznał za trafne spostrzeżenia organu odwoławczego, że przyznanie zasiłku celowego specjalnego zgodnie z żądaniem wniosku nie miało by sensu, skoro zasiłek ten może być przyznany osobie w wysokości nieprzekraczającej 477 zł, a zadłużenie na dzień [...] listopada 2009 r. wynosi [...] zł (uwierzytelniona przez pracownika socjalnego kopia zaświadczenia Spółdzielni Mieszkaniowej "[...]" w B.). Jak słusznie zauważył organ zastosowanie tej formy pomocy nie rozwiąże ciążącego na skarżącym problemu spłaty zadłużenia w opłatach czynszowych. Wobec powyższego, skoro Kolegium wskazało argumenty przemawiające za nieuwzględnieniem wniosku W.K. o przyznanie pomocy pieniężnej na spłatę zadłużenia, a argumenty te nie budzą zastrzeżeń Sądu, to skargę należało oddalić na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).