I SA/Wa 463/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Lech (spr.) Sędziowie NSA Joanna Banasiewicz asesor WSA Sławomir Antoniuk Protokolant Aneta Wirkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 września 2005 r. sprawy ze skargi R. K. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lutego 2004 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości 1. oddala skargę; 2. zasądza od Skarbu Państwa- kasa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata J. P. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu I SA/Wa 463/04 UZASADNIENIE Prezydent W. decyzją nr [...] z dnia [...] listopada 2003 r. umorzył, jako bezprzedmiotowe, postępowanie w sprawie zwrotu nieruchomości położonej w W. przy ul. [...], oznaczonej obecnie jako działki ewidencyjne nr [...], [...] z obrębu [...], działka nr [...] z obrębu [...] i działkę nr [...] z obrębu [...] o łącznej powierzchni [...] m2. W uzasadnieniu decyzji Prezydent W. przedstawił następujący stan sprawy: nieruchomość położona w W. przy ul. [...] o pow. [...] m2 została nabyta od H. K. przez Skarb Państwa na podstawie aktu notarialnego z dnia [...] września 1977 r., Rep. [...]. Nieruchomość ta wchodzi w skład obszaru strefy ochronnej od ciepłowni w M., a podstawę prawną ustalenia tej strefy stanowi decyzja Wydziału Urbanistyki i Architektury Prezydium Rady Narodowej W. nr [...] z dnia [...] marca 1973 r. Za powyższą nieruchomość Skarb Państwa zapłacił kwotę [...] zł. Prawo własności H. K. do przedmiotowej nieruchomości ustalono na podstawie księgi wieczystej KW nr [...]. Postanowieniem Sądu Rejonowego W. [...] Wydział Cywilny z dnia [...] stycznia 1991 r., sygn. akt [...] spadek po H. K. nabył w całości brat W. K. Postanowieniem Sądu Rejonowego W. [...] Wydział Cywilny z dnia [...] marca 1984 r., sygn. akt [...] spadek po W. K. nabyła żona T. K. i syn R. K. po 1/2 części każde z nich. Postanowieniem Sądu Rejonowego W. [...] Wydział Cywilny z dnia [...] października 1992 r., sygn. akt [...] spadek po T. K. nabył syn R. K. w całości. W dniu 23 maja 1995 r. do Urzędu Rejonowego w W. wpłynął wniosek R. K. o zwrot wywłaszczonej nieruchomości. W myśl art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami poprzedni właściciel lub jego spadkobiercy mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli stosownie do przepisu art. 137 stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Podczas prowadzonego postępowania ustalono, iż decyzją z dnia [...] lutego 1995 r., nr [...] Wojewoda [...] stwierdził, iż z dniem [...] grudnia 1990 r. Zakłady Wytwórcze [...] "[...]" (obecnie[...] Zakłady [...] SA) nabyły prawo użytkowania wieczystego dla działek ewidencyjnych nr [...] i [...] z obrębu [...], nr [...] z obrębu [...] oraz nr [...] z obrębu [...], a ponadto w dniu [...] lutego 1999 r. nastąpił wpis tego prawa do księgi wieczystej - zaświadczenie z KW [...] Sądu Rejonowego W. [...] Wydział Ksiąg Wieczystych. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądowym, zwrot wywłaszczonej nieruchomości jest możliwy w przypadku, gdy spełnione są równocześnie dwie przesłanki: po pierwsze - nieruchomość okazała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu i po drugie - stan prawny nieruchomości w dacie orzekania nie stanowi przeszkody do jej zwrotu. W kwestii tej wypowiedział się Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 23 września 1993 r. III AZP 13/93 – organ administracji rządowej orzeka na podstawie art. 69 ust 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1991 r., Nr 30, poz. 127 ze zm.), jeżeli Skarb Państwa lub gmina władają nieruchomością. Powyżej powołane orzeczenie przyjmuje stanowisko, że utrata przez Skarb Państwa lub gminę władania nieruchomością stanowi negatywną przesłankę orzekania o zwrocie, a ustanowienie na nieruchomości prawa użytkowania wieczystego jest jednym z przypadków takiej utraty władania. Po rozpatrzeniu odwołania R. K. Wojewoda [...] decyzją nr [...] z dnia [...] lutego 2004 r. utrzymał w mocy decyzję Prezydenta W. nr [...]. W uzasadnieniu decyzji podniósł, że zgodnie z art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami roszczenie, o którym mowa w art. 136 ust 3 (o zwrot wywłaszczonej nieruchomości) nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie ustawy nieruchomość została sprzedana, albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. Decyzja Prezydenta W. nr [...] z dnia [...] listopada 2003 r. dotyczy terenu, którego użytkownikiem wieczystym przed dniem wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami, to jest przed dniem 1 stycznia 1998 r. były Zakłady [...]. Fakt ten potwierdza znajdująca się w aktach sprawy decyzja Wojewody [...] nr [...] z dnia [...] lutego 1995 r. o stwierdzeniu nabycia z mocy prawa przez Zakłady [...] użytkowania wieczystego przedmiotowych działek oraz odpis księgi wieczystej KW nr [...], z którego wynika, że właścicielem przedmiotowych działek jest Skarb Państwa, a prawo użytkowania wieczystego na rzecz wyżej wymienionej jednostki zostało wpisane w dniu [...] lutego 1999 r. W tym stanie rzeczy nie ma podstaw do badania, czy przedmiotowe działki stały się zbędne – w myśl art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami – na cel określony w akcie notarialnym z dnia [...] września 1977 r., Rep. [...]. W świetle dyspozycji art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami roszczenie o zwrot takiej nieruchomości nie przysługuje, co oznacza, że prowadzone postępowanie zwrotowe jest bezprzedmiotowe, a w konsekwencji podlega umorzeniu na podstawie art. 105 § 1 kpa. Dokonana przez organ pierwszej instancji ocena materiału dowodowego jest prawidłowa i jednoznacznie wskazuje na brak podstaw do merytorycznego rozpatrywania sprawy zwrotu opisanego wyżej gruntu. Na decyzję Wojewody [...] złożył skargę R. K. i wniósł o uchylenie zaskarżonej, krzywdzącej decyzji. Zakwestionował ustalenie w zaskarżonej decyzji co do tego, iż wobec wpisania do księgi wieczystej Zakładów "[...]" bezprzedmiotowe jest badanie, czy wywłaszczona nieruchomość stała się zbędna na cel wywłaszczenia. Podniósł, że na wywłaszczonej nieruchomości nie powstała strefa ochronna. W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumenty przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: skarga nie mogła być uwzględniona. Z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy wynika, że R. K. - spadkobierca byłej właścicielki nieruchomości H. K. złożył w dniu 23 maja 1997 r. wniosek o zwrot nieruchomości. Nieruchomość położona w W. przy ul. [...], o pow. [...] m2 z KW [...] została nabyta aktem notarialnym z dnia [...] września 1977 r., Rep. [...] przez Skarb Państwa w zarząd i użytkowanie Przedsiębiorstwa Państwowego "[...]" w W. w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. Nr 10, poz. 64), a plan nieruchomości załączono do KW [...]. Na podstawie decyzji nr [...] Wojewody [...] z dnia [...] września 1992 r. zmienionej następnie decyzją nr [...] z dnia [...] lutego 1995 r. użytkowanie wieczyste przedmiotowej nieruchomości nabyły Zakłady [...] "[...]" z siedzibą w W. z dniem [...] grudnia 1990 r. Obie te decyzje otrzymał między innymi Sąd Rejonowy W. Wydział [...] Ksiąg Wieczystych. Z odpisu z księgi wieczystej nr [...] wynika, że obecnie prawo użytkowania wieczystego przedmiotowej nieruchomości składającej się z trzech działek [...], [...] i [...] o łącznej pow. [...] m2 wpisane jest na rzecz [...] Zakładów [...] "[...]" Spółka Akcyjna w W. W czasie wydawania decyzji przez organy obu instancji obowiązywały przepisy ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.). Zgodnie z art. 233 tej ustawy sprawy wszczęte, lecz nie zakończone decyzją ostateczną przed dniem wejścia w życie tej ustawy, prowadzi się na podstawie jej przepisów. Niniejsza sprawa wszczęta została wnioskiem R. K. z dnia [...] maja 1995 r. pod rządami ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1991 r., Nr 30, poz. 127 ze zm.), lecz nie zakończona pod rządami tej ustawy, a zatem podstawą prawną decyzji były przepisy powołanej ustawy o gospodarce nieruchomościami. Przepis art. 229 powołanej ustawy o gospodarce nieruchomościami stanowi, że roszczenie, o którym mowa w art. 136 ust 3 tej ustawy – to jest roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości – nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie tej ustawy, to jest dniem 1 stycznia 1998 r., nieruchomość została sprzedana, albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. Taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie. Użytkowanie wieczyste przedmiotowej nieruchomości nabyły z mocy prawa z dniem [...] grudnia 1990 r. Zakłady [...] "[...]" z siedzibą w W., co zostało stwierdzone deklaratoryjną decyzją Wojewody [...] z dnia [...] września 1992 r., zmienioną decyzją z dnia [...] lutego 1995 r. Nastąpiło to więc przed dniem 1 stycznia 1998 r., a więc przed dniem wejścia w życie powołanej ustawy o gospodarce nieruchomościami. Wprawdzie wpis prawa użytkowania wieczystego nastąpił w dniu [...] lutego 1999 r., lecz wpis tego prawa nie ma charakteru konstytutywnego, tak jak to jest przy zawarciu umowy o użytkowanie wieczyste, lecz jedynie porządkowy (vidé: Jan Szachułowicz, Małgorzata Krassowska, Anna Łukaszewska: Gospodarka nieruchomościami. Komentarz. Warszawa 2003 r. teza 5 komentarza do art. 229 str. 540). Oznacza to, że zaszła negatywna przesłanka zwrotu, o której mowa w art. 229 powołanej ustawy o gospodarce nieruchomościami, co powoduje, że organ nie ma potrzeby badać, czy zachodzą pozytywne przesłanki zwrotu, o których mowa w art. 136 ust 3 powołanej ustawy. Z tych względów sąd uznał, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa i na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji.