I SA/Wa 464/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Gabriela Nowak Sędziowie Sędzia WSA Magdalena Durzyńska (spr.) Sędzia WSA Elżbieta Lenart Protokolant specjalista Aleksandra Borkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 sierpnia 2018 r. sprawy ze skargi T. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] stycznia 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku okresowego oddala skargę. Decyzją z dnia [...] stycznia 2018 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] (dalej jako organ/SKO) utrzymało w mocy decyzję Burmistrza N. nr [...] z dnia [...] października 2017 r. odmawiającą przyznania T. S. prawa do zasiłku okresowego. W uzasadnieniu wskazano, iż w dniu [...] sierpnia 2017 r. będący pacjentem Krajowego Ośrodka [...] w G. po odbyciu długoletniej kary więzienia izolowany tam T. S. (dalej jako skarżący) zwrócił się o przyznanie mu pomocy w formie zasiłku okresowego (na ubrania i zakupy niezbędne do codziennej egzystencji). Organ ustalił, że skarżący nie ma własnego dochodu, przebywa na terapii w ww ośrodku na podstawie decyzji sądu, w związku z tym nie może zarejestrować się w urzędzie pracy ani podjąć zatrudnienia, nie spełnia zatem przesłanek z art. 38 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2015 r., poz. 163, z późn. zm. dalej jako ustawa) gdyż nie posiada statusu osoby bezrobotnej. Organ wyjaśnił, że zgodnie z art. 38 ust. 1 ustawy, zasiłek okresowy przysługuje w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego osobie samotnie gospodarującej, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. Brak jakichkolwiek dochodów wnioskodawcy nie budził wątpliwości. Organ podał także, że ustawa o pomocy społecznej nie posługuje się własną definicją osoby bezrobotnej, wskazał zatem na definicję z ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy określoną w jej art. 2 ust. 1 pkt 2. Podając tę definicję SKO podkreśliło, że bezrobotnym w rozumieniu ww ustawy nie jest osoba tymczasowo aresztowana lub odbywająca karę pozbawienia wolności, z wyjątkiem kary pozbawienia wolności odbywanej poza zakładem karnym w systemie dozoru elektronicznego. Tu organ wskazał, że Krajowy Ośrodek [...], w którym przebywa skarżący, został utworzony na podstawie art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 22 listopada 2013 r. o postępowaniu wobec osób z zaburzeniami psychicznymi stwarzających zagrożenie życia, zdrowia lub wolności seksualnej innych osób (Dz.U. z 2014, poz. 24) Przyjął, że skoro skarżący został umieszczony we wskazanej placówce, zatem musiał spełniać przesłanki wymienione w art. 1, w tym m. in. w pkt 1 tego przepisu, to jest odbywać karę pozbawienia wolności w systemie terapeutycznym. Kolegium podkreśliło, że za bezrobotną nie może zostać uznana osoba odbywająca karę pozbawienia wolności, z wyjątkiem kary pozbawienia wolności odbywanej w systemie dozoru elektronicznego. Uznało, że skoro skarżący nie ma statusu osoby bezrobotnej, to nie spełnia jednej z przesłanek przyznania zasiłku okresowego z tytułu bezrobocia a w trakcie postępowania nie powoływał się na żadną inną przesłankę uzyskania zasiłku stałego, poza kwestią bezrobocia. W skardze T. S. zanegował stanowisko organu, podtrzymał zarzuty odwołania i wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości. Podkreślił, że nie ma żadnych źródeł dochodu a rodzina nie utrzymuje z nim kontaktu. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Sąd zważył co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. z 2018r. nr 1508, dalej jako ustawa) w art. 13 ust. 1 wyłącza prawo do świadczeń z pomocy społecznej osobie odbywającej karę pozbawienia wolności. U podstaw tej regulacji leżało założenie, że kara pozbawienia wolności stanowi środek przymusu państwowego realizowany w zakładach karnych finansowanych z budżetu państwa. W jej ramach na koszt Państwa skazany ma prawo m.in. do odpowiedniego wyżywienia, odzieży, warunków bytowych, świadczeń zdrowotnych itp. Oczywiste jest, że pozostawanie izolowanym w wyniku orzeczenia Sądu w ośrodku zamkniętym (tu Krajowym Ośrodku [...]) w związku ze stwierdzeniem określonych przepisami zaburzeń psychicznych nie może być utożsamiane z odbywaniem kary pozbawienia wolności. Nie budzi też wątpliwości, iż co do zasady osoba umieszczona w takim ośrodku nie ma możliwości podjęcia pracy zarobkowej, nie ma też możliwości ani instrumentów umożliwiających rejestrację w urzędzie pracy, "nie mieści się" także w określonej przepisami definicji osoby bezrobotnej. Nie można jednak pominąć, iż osoba przymusowo umieszczona przez Państwo w ośrodku [...] ma zapewnione warunki niezbędne do zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, a koszty w tym zakresie pokrywane są z budżetu państwa. Osoba taka nie podlega zatem pomocy państwa udzielanej w ramach zasiłku stałego czy okresowego. Realizowana w oparciu o przepisy ustawy pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Powyższe wynika z treści art. 2 ust. 1 i art. 3 ust. 1 i 2 tej ustawy. Zakres podmiotowy wskazanej ustawy obejmuje osoby i rodziny z powodu występowania różnego rodzaju niekorzystnych zdarzeń społecznych wymienionych w art. 7 ustawy, przy uwzględnieniu kryterium dochodowego, o którym mowa w jej art. 8. Wnioskowany w sprawie zasiłek okresowy jest świadczeniem pieniężnym z pomocy społecznej, którego otrzymanie uzależnione jest od spełnienia kryterium dochodowego. Jego beneficjentem może być osoba samotnie gospodarująca bądź rodzina. Świadczenie to winno stanowić okresowe wsparcie, które pozwala na powrót do stanu umożliwiającego końcowe przezwyciężenie niekorzystnej sytuacji życiowej. Nie jest natomiast przyznawane na zaspokojenie konkretnej, pojedynczej potrzeby lecz ma ono zapewnić okresowy dochód, którym świadczeniobiorca będzie dysponował w miarę swobodnie, zaspokajając swoje minimum egzystencjalne. Tymczasem izolowany przymusowo skarżący ma zapewnione podstawowe potrzeby bytowe na koszt budżetu państwa. W sprawie nie można przyjąć, iż zachodzą przesłanki z art. 38 ust. 1 ustawy a więc długotrwałej choroby skarżącego, bezrobocia (choć istotnie nie pozostaje on w jakimkolwiek stosunku pracy) czy np. niepełnosprawność. Skoro skarżący został umieszczony przez Sąd w ww ośrodku to niewątpliwie spełnia przesłanki z art. 1 pkt. 3 ustawy o postępowaniu wobec osób z zaburzeniami psychicznymi stwarzających zagrożenie życia, zdrowia lub wolności seksualnej innych osób. Zaburzenia, o których mowa w tej ustawie nie mogą być utożsamiane z chorobą psychiczną, ta wyłączałaby odpowiedzialność karną, której podlegał skarżący (por. np. art. 31 kk). Tym niemniej kwestia występowania zaburzeń u skarżącego nie budzi tu wątpliwości, była jednak bez znaczenia dla wyniku sprawy gdyż podstawowym warunkiem przyznania zasiłku stałego jest spełnienie przesłanki kryterium dochodowego. W tym zakresie w kontrolowanej sprawie również nie ma żadnych wątpliwości co do tego, że skarżący nie ma żadnych źródeł dochodu i nie może obiektywnie (bez własnej winy) podjąć jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Jak jednak wskazano wyżej – w niezbędnym zakresie na koszt państwa ma zapewnione podstawowe potrzeby życiowe. W tej sytuacji pomoc społeczna w realizacji jego potrzeb "incydentalnych" niezaspokojonych przez ośrodek, w którym przebywa - może wyrażać się ewentualnie w przyznawaniu mu świadczeń w postaci zasiłku celowego, tj świadczeń na realizację określonych i uzasadnionych wydatków. Jak wynika z akt sprawy - osobną decyzją skarżący uzyskał zasiłek celowy na zakup odzieży i środków papierniczych. Pozostawanie na utrzymaniu państwa wyklucza jednak pozyskanie przez niego zasiłku stałego czy okresowego, ten bowiem z samego założenia, ma stanowić pomoc państwa w zaspokojeniu podstawowych potrzeb egzystencjalnych, które w kontrolowanej sprawie nie występują - z uwagi na to, że potrzeby te zaspokajane są przez placówkę, w której skarżący został umieszczony. Powyższe skutkowało oddaleniem skargi na podstawie art. 151 ppsa.