I SA/Wa 470/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Miernik Sędziowie WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska WSA Dariusz Pirogowicz (spr.) Protokolant referent stażysta Marcin Sieradzki po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 lipca 2017 r. sprawy ze skargi E.K. , W. U. i A.U. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] grudnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Zarządu Dzielnicy Z. W. z dnia [...] czerwca 2016 r. nr [...] ; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. na rzecz E.K. , W. U. i A.U. solidarnie kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z [...] grudnia 2016 r. nr [...] , utrzymało w mocy decyzję Zarządu Dzielnicy Z. W. z [...] czerwca 2016 r. nr [...]. o odmowie nieodpłatnego przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości położonej w W. przy ul. [...] , oznaczonej jako działka ewidencyjna nr [...] z obrębu [...] o pow. [...]. m2, uregulowanej w księdze wieczystej nr [...] . Decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego wydana została przy następujących ustaleniach stanu faktycznego i ocenie prawnej sprawy. Zabudowana budynkiem mieszkalnym nieruchomość przy ul. [...] w W. pozostaje we współużytkowaniu wieczystym E.K. (w udziale 2/12 części), W. U. (w udziale 2/12 części), A.U. (w udziale 2/12 części), M.Z. (w udziale 3/12 części) oraz G.R. (w udziale 3/12 części). Prawo to jest związane z odrębną własnością trzech lokali znajdujących się w posadowionym na gruncie budynku, tj. lokalu nr [...]., którego współwłaścicielami są E.K., W.U. i A. U. ; lokalu nr [...].- stanowiącego własność G. R. , a także lokalu nr [...]. - będącego własnością M.Z. . Prawo użytkowania wieczystego nabyli oni w trybie art. 7 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze. W. (Dz.U. Nr 50, poz. 279), w następstwie umów zawartych w wykonaniu decyzji Prezydenta W. z [...] lipca 2014 r. nr [...] . Prawa i roszczenia wynikające z dekretu, zrealizowane w ww. sposób, E.K., W.U. i A.U. nabyli w drodze spadkobrania po przeddekretowych właścicielach nieruchomości - S. i M. Z. . Natomiast G. R. oraz M.Z. są następcami prawnymi osób, które udział w roszczeniach i prawach dekretowych oraz udział w budynku odkupiły od S. i M.Z. umową z [...] września 1961 r. rep. [...] - tj. odp. J. i J. małż. K. oraz A.K. i J. K. . Wnioskiem z[...].kwietnia 2016 r. wystąpili oni o nieodpłatne przekształcenie przysługującego im prawa użytkowania wieczystego w prawo własności. W następstwie przeprowadzonego postępowania Zarząd Dzielnicy Z. W. decyzją z [...] czerwca 2016 r., utrzymaną w mocy decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z [...] grudnia 2016 r., odmówił wnioskodawcom nieodpłatnego przekształcenia prawa użytkowania wieczystego gruntu przy ul. [...] w W. w prawo własności. W motywach tych decyzji organy wskazywały, iż ustawa z dnia 29 lipca 2005 r. – o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości (DZ.U. z 2012 r., poz. 83 ze zm.) dalej: "u.p.u.w", jako zasadę wprowadzała odpłatne przekształcenie prawa, a wyjątek w tym zakresie uregulowany został w jej art. 5 pkt 1 i dotyczy on osób, które prawo użytkowania wieczystego uzyskały w zamian za wywłaszczenie lub przejęcie jej na rzecz Skarbu Państwa na podstawie innych tytułów przed dniem 5 grudnia 1990 r., a także na podstawie art. 7 dekretu. Odwołując się do poglądów wyrażanych w orzecznictwie sądów administracyjnych na tle wykładni art. 5 pkt 1 u.p.u.w. i użytego w nim pojęcia "następca prawny", wywodziły, że następstwo to odnosić należy wyłącznie do następstwa pod tytułem ogólnym (a więc dziedziczenia) po osobach wywłaszczonych. Preferencyjne przekształcenie ma bowiem w tym wypadku stanowić wyrównanie szkody wynikłej z przymusowego pozbawienia ich prawa własności. Celu zaś tego nie sposób realizować wobec osoby, która prawo użytkowania wieczystego od osoby wywłaszczonej nabyła w ramach czynności cywilnoprawnej. Interpretacja pojęcia "następcy prawnego", przy której obejmowano by nim także nabywcę prawa użytkowania wieczystego w drodze czynności cywilnoprawnej, stanowiłoby niczym nieuzasadnione i nie znajdujące żadnej podstawy w zasadach sprawiedliwości przywileje dla tej kategorii osób. Zdaniem Zarządu Dzielnicy w świetle wykładni celowościowej przepisów regulujących instytucję nieodpłatnego przekształcenia prawa użytkowania wieczystego, bez znaczenia pozostaje to czy wnioskodawca nabył pod tytułem szczególnym od poprzednika prawnego istniejące już prawo użytkowania wieczystego, czy też roszczenie o jego ustanowienia. Konkludując organy stwierdzały, iż z uwagi na to, że współużytkownicy wieczyści nieruchomości będący właścicielami lokali nr 2 i 3 nie są osobami, którym prawo własności gruntu odjęto na podstawie art. 1 dekretu warszawskiego, nie mogą ubiegać o nieodpłatne przekształcenie owego prawa. Z kolei nieodpłatne przekształcenie wyłącznie przynależnego właścicielom lokalu nr 1 udziału w prawie użytkowania wieczystego, byłoby prawnie niedopuszczalne. Przekształceniu bowiem w prawo własności może podlegać użytkowanie wieczyste jako całość, nigdy zaś udział w tym prawie. Na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. E.K., W.U.. i A.U. wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę, zarzucając jej, że oparta został na błędnej wykładni art. 1 ust. 1a w zw. z art. 5 u.p.u.w., w konsekwencji której ograniczono krąg podmiotów uprawnionych do nieodpłatnego przekształcenia, co skutkowało uznaniem, ze nie przysługuje im uprawnienie do nieodpłatnego przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności. W motywach skargi wywodzili oni, iż przy interpretacji użytego w redakcji art. 1 ust. 3 oraz art. 5 pkt 1 u.p.u.w. zwrotu "następca prawny" nie jest zasadne stosowania innych niż językowe reguł wykładni. W konsekwencji czego należy pod tym pojęciem rozumieć zarówno następców prawnych pod tytułem ogólnym jaki i szczególnym W oparciu o tak sformułowane i umotywowane zarzuty wnieśli oni o uchylenie zaskarżonej decyzji jak też poprzedzającej ją decyzji Zarządu Dzielnicy Z. W. oraz zasądzenie na ich rzecz zwrotu kosztów postępowania. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: skarga jest zasadna, aczkolwiek zasadniczo z innych względów niż w niej podniesione. Materialnoprawną podstawą zakwestionowanej decyzji stanowiły przepisy art. 1 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości (Dz. U. z 2012 r., poz. 83), dalej "u.p.u.w." lub "ustawa przekształceniowa". Stosownie do art. 4 tej ustawy, przekształcenie prawa następuje co do zasady odpłatnie, a wyjątek od tej zasady przewidziany został w art. 5, który w punkcie 1 stanowi, iż przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości na rzecz użytkowników wieczystych, o których mowa w art. 1 ust. 1a, lub ich następców prawnych, następuje nieodpłatnie. W art. 1 ust. 1 a u.p.u.w. wskazano zaś, że z żądaniem przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości mogą wystąpić również osoby fizyczne będące w dniu 13 października 2005 r. użytkownikami wieczystymi nieruchomości, niezależnie od jej przeznaczenia, jeżeli użytkowanie wieczyste uzyskały: 1) w zamian za wywłaszczenie lub przejęcie nieruchomości gruntowej na rzecz Skarbu Państwa na podstawie innych tytułów, przed dniem 5 grudnia 1990 r.; 2) na podstawie art. 7 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279). Przy czym osoby, które prawo użytkowania wieczystego nabyły na podstawie art. 7 przywołanego dekretu, mogą ubiegać się o przekształcenie tego prawa także wówczas, gdy uzyskały je po dniu 13 października 2005 r. (art. 1 ust 4 u.p.u.w.). Powołując się na powyższe uregulowania, organy obu instancji odmówiły dokonania nieodpłatnego przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności na rzecz skarżących oraz pozostałych współużytkowników wieczystych nieruchomości przy ul. [...] w W. podnosząc, że nie wszyscy z nich są następcami prawnymi pod tytułem ogólnym pierwotnych właścicieli tej nieruchomości, którzy w dniu wejścia w życie dekretu z dnia 26 października 1945 r. utracili przynależną im do gruntu własność, uzyskując następnie w zamian prawo słabsze (użytkowanie wieczyste). A tylko takie są ich zdaniem uprawnione do nieodpłatnej konwersji praw. Odwoływały się przy tym do prezentowanego w orzecznictwie sądów administracyjnych rozumienia następstwa prawnego, o którym mowa art. 5 pkt 1 u.p.u.w. Stanowisko to, w okolicznościach faktycznych rozpoznawanej sprawy, uznać należy jednak za błędne. Przede wszystkim zdaje się umykać uwadze organów (jak też samych skarżących), że zagadnienie następstwa prawnego w sprawie o nieodpłatne przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości wchodzi w grę dopiero wówczas, gdy ubiega się o nie jednostka, na rzecz której mającego ulec przekształceniu prawa nie ustanawiano. A więc taka, która nabyła je jako prawo już istniejące. Powyższe wprost wynika, z przywołanego wyżej przepisu art. 5 pkt 1 ustawy przekształceniowej. Tenże bowiem stanowi o nieodpłatnym przekształceniu prawa "na rzecz osób fizycznych, o których mowa w art. 1 ust. 1a lub ich następców prawnych". Obejmuje zatem dwie kategorie podmiotów: osoby, na rzecz których ustanowiono prawo użytkowania wieczystego w trybie art. 7 dekretu z dnia 26 października 1945 r., albo w zamian za wywłaszczenie lub przejęcie nieruchomości gruntowej na rzecz Skarbu Państwa na podstawie innych tytułów, przed dniem 5 grudnia 1990 r. (do nich bowiem odnosi się art. 1 ust. 1a u.p.u.w.) oraz ich następców. W rozpoznawanej sprawie niesporne jest zaś, że wszyscy wnioskujący o przekształcenie należą do pierwszej z wymienionych grup. Prawo użytkowania wieczystego uzyskali bowiem na podstawie art. 7 dekretu, co wynika ze znajdującej się w aktach sprawy wydanej w tym przedmiocie decyzji Prezydenta W. z [...] kwietnia 2014 r. nr [...] oraz zawartych w jej wykonaniu aktów notarialnych z dnia [...] kwietnia 2015 r. rep. [...] oraz z dnia [...] października 2015 r. rep. [...] . Ustawodawca zaś w żadnym z przepisów nie różnicuje sytuacji prawnej takich osób i nie uzależnia możliwości zastosowania preferencyjnych warunków przekształcenia przynależnego im prawa użytkowania wieczystego od okoliczności w jakich nabyli oni roszczenia dekretowe, będące źródłem owego prawa. Stąd okolicznością irrelewantną jest to, czy uzyskali je w następstwie dziedziczenia po dawnych właścicielach nieruchomości, czy też w drodze umowy cywilnoprawnej. Z punktu widzenia ustawy przekształceniowej istotne jest jedynie to czy ostatecznie podstawą nabycia przez nich prawa użytkowania wieczystego był art. 7 dekretu z dnia 26 października 1945 r., a nie to jakie zdarzenia prawne to nabycie poprzedzały. Przenoszenie zaś na ocenę ich sytuacji prawnej wpracowanych w orzecznictwie sądów administracyjnych poglądów odnoszących się do sytuacji osób będących następcami prawnymi jednostek, które prawo użytkowania wieczystego uzyskały w okolicznościach określonych w art. 1 ust.1a u.p.u.w. - a tak uczyniły w sprawie organy obu instancji - jest nieuprawnione. Stąd wyprowadzony przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze, a wcześniej Zarząd Dzielnicy Z. W. wniosek, że nieodpłatne przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności w odniesieniu do tzw. gruntów warszawskich dopuszczalne jest jedynie w przypadku, gdy żądanie przekształcenie pochodzi od osób, które prawo użytkowania wieczystego uzyskały jako byli właściciele tych gruntów względnie ich spadkobiercy, nie znajduje uzasadnienia w treści normatywnej przepisu art. 5 pkt 1 w zw. z art. 1 ust. 1a u.p.u.w. To zaś oznacza, że odmawiając E.K., W.U. , A.U. , M.Z. oraz G.R. nieodpłatnego przekształcenia przynależnego im do gruntu prawa użytkowania wieczystego, mimo że to nabyte zostało na podstawie art. 7 dekretu, organy naruszyły ww. przepisy w stopniu mającym wpływ na wynika sprawy, a przez to podjęte przez nie decyzje nie mogły się ostać. Z tych względów Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku. W przedmiocie kosztów postępowania orzeczono natomiast na podstawie art. 200 w zw. 202 § 2 i art. 205 § 2 powołanej ustawy oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców pranych (Dz.U. z 2015 r., poz. 1804 ze zm.). Wskazania co do dalszego postępowania wynikają wprost z oceny prawnej sformułowanej uzasadnieniu niniejszego wyrku, sprowadzającej się do konkluzji, że wyżej wymienieni współużytkownicy wieczyści nieruchomości położonej przy ul. [...] w [...]. są uprawnieni do uzyskania nieodpłatnej konwersji owego prawa w prawo własności.