I SA/Wa 472/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Miernik (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Małgorzata Boniecka - Płaczkowska Sędzia WSA Maria Tarnowska Protokolant Katarzyna Krynicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 stycznia 2010 r. sprawy ze skargi T. D. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] lutego 2009 r. nr [...] w przedmiocie potwierdzenia prawa do rekompensaty za nieruchomość pozostawioną poza granicami RP oddala skargę. Minister Skarbu Państwa, po rozpatrzeniu odwołania T. D., decyzją z dnia [....] lutego 2009 r., nr [....] utrzymał w mocy decyzję Wojewody [....] z dnia [....] sierpnia 2008 r., nr [....] orzekającą o potwierdzeniu posiadania przez T. D. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez A. D. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy. Wojewoda [....], działając na podstawie art. 5 ust. 3 i art. 8 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418 ze zm.), decyzją z dnia [....] sierpnia 2008 r. potwierdził posiadanie przez T. D. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez A. D. poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, nieruchomości położonej we L., województwo [....]. W uzasadnieniu organ stwierdził, że zgodnie z art. 13 ust. 2 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. wysokość rekompensaty stanowi 20 % wartości pozostawionej nieruchomości, zaś w przypadku wcześniejszej częściowej realizacji rekompensaty, wysokość świadczenia pieniężnego pomniejsza się o wartość nabytego wcześniej prawa. Z uwagi na powyższe organ uznał, że wartość należnego świadczenia pieniężnego wynosi [....] zł. Od powyższej decyzji T. D. wniósł odwołanie. Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] lutego 2009 r. utrzymał w mocy decyzję Wojewody [....] z dnia [....] sierpnia 2008 r. W uzasadnieniu organ wskazał, że zgodnie z art. 13 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. zaliczenia wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej dokonuje się w wysokości równej 20 % wartości tych nieruchomości. Wysokość świadczenia pieniężnego stanowi 20 % wartości pozostawionych nieruchomości. W przypadku, o którym mowa w art. 6 ust. 3, wysokość zaliczanej kwoty oraz wysokość świadczenia pieniężnego, o których mowa w ust. 2, pomniejsza się o wartość nabytego prawa własności nieruchomości albo wartość nabytego prawa użytkowania wieczystego nieruchomości gruntowej i wartość położonych na niej budynków, a także innych urządzeń albo lokali, przez osoby, o których mowa w art. 2 lub art. 3. Organ wskazał, że z wypisu aktu notarialnego z dnia [....] września 1980 r. Rep. A nr [....] wynika, że A. D. nabyła od Skarbu Państwa lokal mieszkalny przy ul. [....] w W., w ramach rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Z operatu szacunkowego nieruchomości gruntowej pozostawionej poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej we L. przy ul. [....] z dnia [....] stycznia 2008 r. sporządzonego przez rzeczoznawcę majątkowego wynika, że wartość tej nieruchomości wynosi [....] zł. Z operatu szacunkowego nieruchomości lokalowej znajdującej się w Warszawie przy ul. [....] - obecnie ul. [....] z dnia [....] stycznia 2008 r. sporządzonego rzeczoznawcę majątkowego wynika, że wartość tej nieruchomości wynosi [....] zł. Minister podał, że zgodnie z art. 6 ust. 3 oraz art. 13 ust. 3 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej prawo do rekompensaty przysługuje również osobie, która na podstawie odrębnych przepisów, w ramach realizacji prawa do rekompensaty, nabyła na własność albo w użytkowanie wieczyste nieruchomości Skarbu Państwa, jednak wysokość zaliczanej kwoty oraz wysokość świadczenia pieniężnego, tj. 20 % wartości pozostawionych nieruchomości, pomniejsza się o wartość nabytego prawa własności albo wartość nabytego prawa użytkowania wieczystego nieruchomości gruntowej i wartość położonych na niej budynków, a także innych urządzeń albo lokali. Organ podkreślił, że w przypadku wystąpienia dodatniej różnicy między 20 % zwaloryzowanej na dzień wydania decyzji wartości pozostawionych nieruchomości i zwaloryzowaną na dzień wydania decyzji wartością nabytej nieruchomości, wynikającą z aktualnego operatu szacunkowego, organ powinien wydać stronie decyzję potwierdzającą prawo do rekompensaty na różnicę tej wartości. W przypadku zaś wystąpienia ujemnej różnicy pomiędzy tymi wartościami organ powinien wydać decyzję odmowną, ze względu na zrealizowanie przez stronę, prawa do rekompensaty w wysokości większej niż 20% zwaloryzowanej na dzień wydania decyzji wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami RP. Od decyzji Ministra Skarbu Państwa z dnia [....] lutego 2009 r. T. D. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji. Decyzji tej zarzucił naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy oraz naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W uzasadnieniu podniósł, że jego ojciec był weteranem wojny w 1920 r. ze Związkiem Sowieckim i zawodowym wojskowym Rzeczypospolitej. Po kaźni przy ul. [....] we L. (obecnie ul.[....]) zmarł w 1942 r. Skarżący miał wtedy 1 rok i 9 miesięcy. T. D. podał, że jego rodzina miała willę z oficyną we L. przy ul. [....] W wyniku traktatów międzynarodowych o zmianie granic powyższa nieruchomość znalazła się poza Polską. W wykonaniu tych traktatów Rzeczypospolita i Ukraina w dniu 9 września 1944 r. zawarły umowę ratyfikowaną przez ówczesny polski parlament Krajową Radę Narodową oraz opublikowaną w warunkach wojennych, zgodnie z art. 20 tejże umowy. Z poszanowaniem prawa własności w art. 3 ust. 6 tej umowy stwierdzono "Wartość pozostawionego po ewakuacji dobytku ruchomego, a również pozostawionych nieruchomości zwraca się ewakuowanym według oceny ubezpieczeniowej zgodnie z ustawami obowiązującymi w Państwie Polskim i odpowiednio w Ukraińskiej Socjalistycznej Republice Radzieckiej". § 13 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 maja 1970 r. w sprawie sprzedaży przez Państwo budynków z równoczesnym oddawaniem działek w użytkowanie wieczyste nakazywał dłużnikowi-Państwu Polskiemu zbywanie domów mieszkalnych repatriantom. Pragnąc pomóc sobie i skarżącemu w krytycznej sytuacji mieszkaniowej mająca 70 lat matka A. D. wystąpiła w 1972 r. o zwrot własności przedkładając Kartę Ewakuacyjną z dnia 28 maja 1946 r. wystawioną przez Głównego Pełnomocnika Tymczasowego Rządu Narodowego Rzeczypospolitej Polskiej, Opis Mienia Pozostawionego wystawiony przez Pełnomocnika Rejonowego ds. Ewakuacji oraz Opinię Szacunkową Państwowego Zakładu Ubezpieczeń z dnia [....] listopada 1971 r. wyceniającą własność na kwotę [....] zł, wystarczającą dla nabycia od Skarbu Państwa domu na [...] w W. Skarżący zauważył, że dyrektor Wydziału Spraw Lokalowych Urzędu [....]. W. ustaleniem z dnia [....] marca 1976 r., nr [....] odmówił jakiegokolwiek mieszkania. Wydział Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej Urzędu [....] W. pismem nr [....] z dnia [....] marca 1977 r. odmówił A. D. sprzedaży jakiejkolwiek nieruchomości. Wydział Spraw Lokalowych Urzędu [....] pismem nr [....] z dnia [...] lipca 1977 r. oświadczył, cyt. "Poprawa warunków mieszkaniowych może nastąpić wyłącznie przez spółdzielcze budownictwo mieszkaniowe z zapisu własnego". Skarżący wskazał, że w styczniu 1979 r. Szef Urzędu Rady Ministrów kazał ponownie rozpatrzyć sprawę i przyjść z pomocą rodzinie. Matka prosiła chociaż o 3 pokojowe mieszkanie dla rodziny, podając dla przykładu mieszkanie przy ul. [....] w W.. Wiceprezydent [....] W. decyzją z dnia [....] sierpnia 1979 r. polecił sprzedać matce kawalerkę za cenę domu. Dyrektor Wydziału Spraw Lokalowych Urzędu [....] W. pismem nr [....] z dnia [....] grudnia 1980 r. odesłał skarżącego do spółdzielczego budownictwa mieszkaniowego, jak uprzednio matkę w 1977 r. Do postanowienia nr [....] z dnia[....] września 2005 r. Ministra Infrastruktury dłużnik-Państwo Polskie z obrazą przepisów Kpa ignorował kolejne prośby o zwrot wartości domu, oczekując przewidywanej zmiany przepisów. Dopiero gdy oczekiwane przez dłużnika przepisy ukazały się w dniu [....] lipca 2005 r., na ich podstawie, w wyniku wspomnianego postanowienia Ministra Infrastruktury, Wojewoda [....] decyzją nr [....] z dnia [....] sierpnia 2008 r. skasował majątek, a Minister Skarbu decyzją z dnia [....] lutego 2009 r. kasację majątku utrzymał w mocy. T. D. stwierdził, że dłużnik-Państwo Polskie, który wartościowo wielokrotnie skorzystał na zamianie granic, ignorował co najmniej od 1972 r. prawo rodziny skarżącego do zwrotu własności. Działał wbrew prawu traktatowemu i krajowemu na szkodę prawa własności rodziny zawodowego wojskowego, a więc także z obrazą przepisów odnoszących się do ochrony wojskowych i ich rodzin, zakwaterowania sił zbrojnych. Zmusił rodzinę do poniesienia szkody, wydatków na mieszkanie spółdzielcze. Wbrew przepisom Kpa latami nie rozpoznawał sprawy zwrotu wartości domu. Nie zwracał uwagi na prawa skarżącego do ojcowizny i ewakuowanego. Odebrał możliwość startu życiowego po ewakuacji. W takim stanie rzeczy dłużnik-Państwo Polskie winien wynagrodzić wyrządzoną krzywdę i szkodę. Nie powinien pozbawiać rodziny jej dorobku oczekiwanymi przez siebie przepisami ustawy z 8 lipca 2005 r. Winien zwrócić wartość domu zgodnie z § 13 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 maja 1970 r., prawa obowiązującego w dniu złożenia wniosku przez A. D. W odpowiedzi na skargę Minister Skarbu Państwa wniósł o jej oddalenie i jednocześnie podtrzymał stanowisko prezentowane dotychczas w sprawie. W piśmie z dnia 4 stycznia 2010 r. stanowiącym odpowiedź skarżącego na stanowisko przedstawione w odpowiedzi na skargę T. D. podtrzymał wniosek skargi o uchylenie zaskarżonej decyzji, w szczególności z powodu takiego traktowania, jakby nie miał ojca. W uzasadnieniu podtrzymał argumentację skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga nie jest uzasadniona, ponieważ zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Z przepisów art. 1, art. 2 i art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418 ze zm.) wynika, że prawo do rekompensaty za nieruchomość pozostawioną poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej może zrealizować będący obywatelem polskim spadkobierca właściciela tychże nieruchomości tylko wówczas, gdy właściciel pozostawionej nieruchomości był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim, zamieszkiwał w tym dniu na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz opuścił je w związku z jedną z poniższych przyczyn: 1) w wyniku wypędzenia z byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub jego opuszczenia w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r., dokonanego na podstawie umów ewakuacyjnych z lat 1944 -1945 (art. 2 pkt 1 w związku z art. 1 ust. 1 pkt 1-4 tej ustawy); 2) w wyniku przymusowego opuszczenia byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, na skutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r. (art. 2 pkt 1 w związku z art. 1 ust. 2 tej ustawy). Spadkobierca aby spełnić powyższe wymogi obowiązany jest do ich udokumentowania w oparciu o dowody, o których mowa w art. 6 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. Dowodami świadczącymi o pozostawieniu nieruchomości z uwagi na wystąpienie jednej z dwóch przedstawionych wyżej przyczyn opuszczenia byłego terytorium RP mogą być w szczególności: urzędowy opis mienia, orzeczenie wydane przez były Państwowy Urząd Repatriacyjny, dokumenty urzędowe, w tym sądowe, a także dokumenty pozyskane z archiwów państwowych Republiki Białoruś, Republiki Litewskiej, Federacji Rosyjskiej, Ukrainy lub innych państw, wydane przez władze polskie dokumenty, które świadczą o posiadaniu obywatelstwa polskiego (art. 6 ust. 1 pkt 1, ust. 4 pkt 1-3 tej ustawy). Dodatkowo osoba, która na podstawie odrębnych przepisów, w ramach realizacji prawa do rekompensaty, nabyła na własność albo w użytkowanie wieczyste nieruchomości Skarbu Państwa, lub nieruchomości takie nabyli jej poprzednicy prawni, dołącza do wniosku dokumenty urzędowe poświadczające nabycie oraz operaty szacunkowe, w których została określona wartość pozostawionego mienia i wartość nabytego prawa własności nieruchomości albo wartość nabytego prawa użytkowania wieczystego nieruchomości gruntowej i wartość położonych na niej budynków, innych urządzeń i lokali (art. 6 ust. 3, art. 7 ust. 1 pkt 3 i 4 tej ustawy). Mając na uwadze wskazane wyżej dowody i oświadczenie strony o wyborze pieniężnej formy realizacji prawa do rekompensaty wojewoda ustala wysokość świadczenia pieniężnego w ten sposób, że zalicza wartość nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w wysokości równej 20 % wartości tych nieruchomości. Wysokość świadczenia pieniężnego ustala zaś na 20 % wartości pozostawionych nieruchomości. Jednak w przypadku, o którym mowa w art. 6 ust. 3, wysokość zaliczanej kwoty oraz wysokość świadczenia pieniężnego, o których mowa w ust. 2, organ pomniejsza o wartość nabytego prawa własności nieruchomości albo wartość nabytego prawa użytkowania wieczystego nieruchomości gruntowej i wartość położonych na niej budynków, a także innych urządzeń albo lokali, przez osoby, o których mowa w art. 2 lub art. 3. W decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty organ obowiązany jest do wskazania: 1) osoby lub osób, którym potwierdza się prawo do rekompensaty; 2) zwaloryzowanej na dzień wydania tej decyzji - zgodnie z art. 5 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603 ze zm.) -wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, a w przypadku, o którym mowa w art. 6 ust. 3, również wskazanie zwaloryzowanej na dzień wydania decyzji wartości nabytego prawa własności nieruchomości albo wartości nabytego prawa użytkowania wieczystego nieruchomości gruntowej i wartości położonych na niej budynków, a także innych urządzeń albo lokali; 3) wysokości rekompensaty określonej zgodnie z art. 13; 4) wybranej formy realizacji prawa do rekompensaty zgodnie z art. 13 ust. 1. Sąd stwierdza, że w niniejszej sprawie wymogi wynikające z powołanych wyżej przepisów zostały spełnione. Poza sporem jest bowiem, że T. D. jako osoba wnioskująca o potwierdzenie prawa do rekompensaty jest jedynym spadkobiercą po matce A. D. obywatelu polskim, która w związku z II wojną światową w 1946 r. wraz z synem opuściła terytorium U.S.R.R. i pozostawiła we L. mienie obejmujące [....] ha gruntu, zabudowanego budynkiem mieszkalnym i oficyną. Nie budzi również wątpliwości, że A. D. w ramach obowiązującej w 1980 r. regulacji prawnej nabyła w ramach realizacji prawa do rekompensaty prawo własności lokalu mieszkalnego, położonego w W., przy ul. [....]. o pow. użytk. [....] m2 wraz z udziałem wynoszącym [....] w nieruchomości wspólnej, obejmującym prawo użytkowania wieczystego gruntu, budynek i urządzenia służące do wspólnego użytku mieszkańców. W tej sytuacji Wojewoda [....] prawidłowo zastosował w sprawie art. 13 ust. 2 i 3 w zw. z art. 8 ust. 1 pkt 2, 3, ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. Ze znajdujących się w sprawie operatów szacunkowych wynika bowiem, że wartość pozostawionego mienia opiewa na kwotę [....] zł, a mienia nabytego w ramach realizacji prawa do rekompensaty na kwotę [....] zł. Po waloryzacji wartość ta wynosi odpowiednio [....] zł. Skoro zatem 20 % wartości pozostawionego mienia stanowi kwota [....] zł, to - po pomniejszeniu jej o wartość nabytego lokalu mieszkalnego wraz z gruntem - wysokość rekompensaty stanowi kwota [....] zł, która przysługuje skarżącemu z Funduszu Rekompensacyjnego. Odnosząc się do zarzutów skargi Sąd zauważa, że nie mają one wpływu na wynik sprawy. Powoływane przez skarżącego okoliczności dotyczące bezskutecznych starań A. D. o nabycie w latach 70 - tych prawa własności bądź prawa użytkowania wieczystego do nieruchomości za wycenione wówczas na wyższą kwotę pozostawione mienie nie mogły mieć znaczenia w niniejszej sprawie. Trzeba wskazać, że zarówno Wojewoda [....] jak i Minister Skarbu Państwa obowiązani byli do stosowania przepisów obecnie obowiązującej ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, ponieważ art. 27 tej ustawy nakazuje stosowanie nowego prawa do spraw wszczętych, a niezakończonych przed dniem jej wejścia w życie (7 października 2005 r.). Z tego też powodu organy nie mogły załatwić wniosku skarżącego w oparciu o powoływany w skardze § 13 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 maja 1970 r. w sprawie sprzedaży przez Państwo budynków z równoczesnym oddawaniem działek w użytkowanie wieczyste (Dz. U. z 1975 r. Nr 2, poz. 9 ze zm.), skoro rozporządzenie to zostało uchylone z dniem 1 sierpnia 1985 r. (art. 100 pkt 5 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 22, poz. 99 ze zm.). Dla niniejszej sprawy nie ma też znaczenia krytyczna ocena dotycząca działalności i opieszałości organów administracji publicznej, odnoszących się do kwestii sprzedaży lokali mieszkalnych z zasobów publicznych. W tym bowiem zakresie obywatel miał prawo do złożenia skargi na podstawie art. 151 Kodeksu postępowania administracyjnego (obecnie art. 227 Kpa). Jeżeli zaś chodzi o podnoszony przez skarżącego krytyczny stosunek do uregulowań jakie przewiduje obecnie obowiązująca ustawa z dnia 8 lipca 2005 r., to Sąd zauważa, że adresatem tego zarzutu nie może być organ administracji. Kwestia stanowienia prawa pozostaje bowiem poza zakresem kompetencji wojewody, czy ministra. Wymienione organy administracji publicznej mają za to obowiązek działania na podstawie i w granicach prawa (obowiązek stosowania prawa), co wynika z art. 7 Konstytucji RP. Biorąc pod uwagę powyższe Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł, jak w sentencji wyroku.