I SA/Wa 472/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Pirogowicz Sędziowie WSA Elżbieta Lenart WSA Elżbieta Sobielarska (spr.) Protokolant referent stażysta Zbigniew Dzierzęcki po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 czerwca 2012 r. sprawy ze skargi D. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] stycznia 2012 r. nr [...] w przedmiocie wstrzymania realizacji zasiłku stałego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta W. z dnia [...] listopada 2011r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata E. M. tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej kwotę [...] ([...]) złotych, w tym: tytułem opłaty kwotę [...] ([...]) złotych, tytułem 23% podatku od towarów i usług kwotę [...] ([...]) złotych. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...] stycznia 2012 r., nr [...] po rozpatrzeniu odwołania D. D. od decyzji Kierownika Działu Pomocy Środowiskowej Ośrodka Pomocy Społecznej Dzielnicy [...] działającego z upoważnienia Prezydenta W. z dnia [...] listopada 2011 r. orzekającej o wstrzymaniu od dnia 1 listopada 2011 r. realizacji zasiłku stałego dla osoby samotnie gospodarującej oraz od dnia 1 listopada 2011 r. o wstrzymaniu realizacji składki na ubezpieczenie zdrowotne, utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. Decyzja powyższa wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy: Decyzją z dnia [...] września 2006 r. nr [...] przyznano D. D. zasiłek stały w wysokości [...] zł. Następnie decyzją z dnia [...] listopada 2011 r., nr [...] Prezydent W. wstrzymał od dnia 1 listopada 2011 r. realizację przyznanego powyższą decyzją zasiłku oraz od dnia 1 listopada 2011 r. wstrzymał również realizację składki na ubezpieczenie zdrowotne. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie organ pierwszej instancji wskazał na przepis art. 37 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, zgodnie z którym zasiłek stały przysługuje pełnoletniej osobie samotnie gospodarującej, całkowicie niezdolnej do pracy z powodu wieku lub niepełnosprawności, jeżeli jej dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. Organ przytoczył również treść przepisu art. 106 ust. 5 w/w ustawy, który określa sytuację w których zmienia się lub uchyla na niekorzyść strony bez jej zgody decyzję przyznającą świadczenie. Prezydent wskazał przy tym, że w sprawie niniejszej zachodzi właśnie taka sytuacja. Jak wynika bowiem z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu [...] września 2011 r. D. D. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, otrzymuje zasiłek pielęgnacyjny w wysokości [...] zł miesięcznie. Trzej synowie udzielają jej pomocy finansowej i świadczą pomoc usługową jednak rozmiar tej pomocy nie jest możliwy do określenia z uwagi na brak danych adresowych o miejscach zamieszkania jej synów, mimo iż D. D. zobowiązała się do ich udostępnienia. Udzielenie tych informacji jest natomiast, zdaniem organu, niezbędne do rozeznania i ustalenia jej aktualnej sytuacji osobistej. Prezydent wskazał przy tym na treść przepisu art. 4 ustawy o pomocy społecznej, zgodnie z którym osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są zobowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Nieuzasadniona odmowa dostarczenia danych adresowych dzieci i niedostarczenie dokumentów przez D. D. potwierdza, zdaniem organu, brak współdziałania i uniemożliwia Ośrodkowi Pomocy Społecznej podjęcie stosownej decyzji w sprawie kontynuacji zasiłku stałego. Pismem z dnia 8 grudnia 2011 r. (data nadania w Urzędzie Pocztowym) D. D. złożyła odwołanie od powyższej decyzji. W odwołaniu podała adresy dwóch swoich synów, a do trzeciego podała numer telefonu. Wyjaśniła ponadto, że opóźnienie podania tych danych nie było spowodowane zła wolą lecz trudnością w ustaleniu miejsca pobytu synów. Ponadto odwołująca się podała, że stan zdrowia wymaga stałej pomocy osób trzecich oraz, że odbierając jej zasiłek pozbawiono ją środków do życia. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. po rozpatrzeniu powyższego odwołania, decyzją z dnia [...] stycznia 2012 r. utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie Kolegium wskazało na przepis art. 37 ust. 2 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej zgodnie z którym zasiłek stały ustala się w wysokości różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby, z tym że kwota zasiłku nie może być wyższa niż [...] zł. Organ odwoławczy wskazał ponadto, że jak wynika z akt sprawy odwołująca się otrzymuje, poza zasiłkiem pielęgnacyjnym także dodatek mieszkaniowy w wysokości [...] zł miesięcznie przyznany na okres od 1 października 2011 r. do 31 marca 2012 r., który jest składnikiem jej dochodu. Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało ponadto, że brak możliwości ustalenia kwot pomocy finansowej udzielanej D. D. przez jej synów skutkuje brakiem możliwości ustalenia faktycznej wysokości uzyskiwanego przez nią dochodu i stanowi przesłankę negatywną dalszego wypłacania jej zasiłku stałego. Nie zgadzając się z rozstrzygnięciem organu pismem z dnia 7 lutego 2012 r. D. D. reprezentowana przez pełnomocnika adw. E. M. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Warszawie zarzucając organom naruszenie art. 37 ust. 1 pkt 1 i ust. pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, poprzez ich niezastosowanie oraz naruszenie art. 106 ust. 5 poprzez jego niewłaściwe zastosowanie. W skardze wskazała, że brak wskazania adresów synów w trakcie postępowania nie był wyrazem złej woli. Lecz jej faktycznego braku wiedzy na ten temat. Synowie nie posiadają własnych lokali, syn P. zamieszkuje czasowo ze swoją dziewczyną, syn R. również nie ma stałego adresu, a syn K. od wielu lat jest alkoholikiem i jego miejsca pobytu nie zna żaden z członków rodziny. Synowie P. i R., w ramach własnych niewielkich możliwości wspomagają matkę ale pomoc ta polega na zawiezieniu matki do lekarza, bądź zrobieniu na swój koszt drobnych zakupów, zwłaszcza środków spożywczych. Skarżąca wskazała ponadto, że twierdzenie organu o rzekomo "całodobowej opiece usługowej, zapewnione przez członków rodziny" polega na nieporozumieniu, gdyż tak naprawdę pomoc tę świadczy jedynie i wyłącznie, i to na dodatek nieodpłatnie kuzynka, która robi to kierując się obowiązkiem rodzinnym i współczuciem do skarżącej. Stan ten nie zmienił się od 2006 r. tj. od daty przyznania skarżącej zasiłku stałego. Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. wniosło o jej oddalenie oraz podtrzymało dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd w zakresie swej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Kontrolując zaskarżoną decyzję według wskazanych powyżej kryteriów, skargę uznać należało za zasadną. Na wstępie wskazać należy, że rodzaje świadczeń z pomocy społecznej oraz zasady i tryb ich udzielania reguluje ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 175, poz. 1362 ze zm.). Stosownie do treści art. 2 ust. 1 powołanej ustawy, pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Zadaniem pomocy społecznej jest wspieranie osób i rodzin w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwianie im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka (art. 3 ust. 1). Nie oznacza to jednak, że pomoc społeczna ma utrzymywać osoby, które znalazły się w trudnej sytuacji życiowej oraz zaspokajać ich wszystkie potrzeby i oczekiwania. Zwłaszcza, że możliwości finansowe ośrodków pomocy społecznej nie są nieograniczone, a liczba osób wymagających wsparcia jest znaczna i stale rośnie. Jednym z rodzajów świadczeń z pomocy społecznej jest zasiłek stały, którego materialnoprawną podstawę stanowi art. 37 ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie z ust. 1 pkt 1 powołanego przepisu zasiłek stały przysługuje pełnoletniej osobie samotnie gospodarującej, całkowicie niezdolnej do pracy z powodu wieku lub niepełnosprawności, jeżeli jej dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. Z treści tego przepisu wynika, iż przyznanie zasiłku stałego uzależnione jest od spełnienia przez osobę wnioskującą o ten rodzaj pomocy dwóch przesłanek: niezdolności do pracy oraz nieprzekraczania ustawowo określonego kryterium dochodowego. Przesłanki te muszą być spełnione łącznie. W sprawie niniejszej Prezydent W. uznając, że skarżąca spełniała powyższe przesłanki przyznał D. D. zasiłek stały w wysokości [...] zł. Następnie jednak, powołując się na przepis art. 106 ust. 5 ustawy, decyzją z dnia [...] listopada 2011 r., nr [...] wstrzymał realizację tego zasiłku oraz realizację składki na ubezpieczenie zdrowotne. W tym miejscu wskazać należy, że w treści przepisu art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej, stanowiącym podstawę wydania decyzji z [...] listopada 2011 r., mieszczą się obligatoryjne i fakultatywne przypadki weryfikacji decyzji. Pierwszą sytuacją wyznaczającą dla organu obowiązek weryfikacji decyzji jest zmiana przepisów prawa. Zmiana ta natomiast ma polegać na uchyleniu dotychczasowych lub uchwaleniu nowych przepisów powszechnie obowiązujących, które wywierają skutki wobec wydanych wcześniej aktów administracyjnych. Drugą natomiast przesłanką obligatoryjnej weryfikacji decyzji jest zmiana sytuacji dochodowej lub osobistej strony. Przesłanka ta natomiast koresponduje z przepisem art. 109 ustawy o pomocy społecznej, nakładającym na osoby i rodziny korzystające ze świadczeń pomocy społecznej obowiązek niezwłocznego poinformowania organu, który przyznał świadczenie, o każdej zmianie ich sytuacji osobistej, dochodowej i majątkowej związanej z udzieleniem pomocy. Podkreślenia wymaga, że każda zmiana wskazanych sytuacji nakłada na świadczeniobiorcę obowiązek złożenia informacji. Jednocześnie jednak niepowiadomienie organu nie powinno stanowić jedynej podstawy wstrzymania świadczeń bez zbadania, czy dany podmiot przestał spełniać warunki do korzystania z pomocy (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 26 stycznia 2012 r., sygn. akt I SA/Wa 1645/11). W sprawie niniejszej organy administracji wstrzymały realizację zasiłku stałego powołując się na brak możliwości określenia rozmiaru pomocy jaką świadczą skarżącej synowie, gdyż nie podała ich adresów zamieszkania. Zdaniem Sądu okoliczność ta nie stanowi wystarczającej przesłanki do wstrzymania realizacji zasiłku stałego. Brak możliwości ustalenia rozmiaru świadczonej przez synów skarżącej pomocy, nie stanowi bowiem wprost o zmianie sytuacji dochodowej strony w myśl przepisu art. 109 ustawy o pomocy społecznej. Sąd zwraca uwagę, że organ prowadzący postępowanie administracyjne, zarówno w pierwszej, jak i w drugiej instancji, obowiązany jest przestrzegać zasady prawdy obiektywnej, wyrażonej w art. 7 kodeksu postępowania administracyjnego. Oznacza to, że powinien on podjąć wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. W sprawie niniejszej brak było podstaw, zdaniem Sądu, do zastosowania przez organy administracji trybu przewidzianego w art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej. Organy nie wykazały bowiem w żaden sposób aby nastąpiła zmiana sytuacji dochodowej skarżącej. Organ podniósł jedynie, że nie jest w stanie określić jej sytuacji, gdyż nie ma możliwości określenia zakresu pomocy jakiej udziela skarżącej rodzina, chociaż zdaniem Sądu rozpoznając ponownie sprawę w drugiej instancji i mając już niezbędne dane adresowe synów skarżącej mógł to ustalić. Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni powyższe stanowisko Sądu, mając na uwadze, że dopiero bezsporne ustalenie iż aktualny dochód skarżącej rzeczywiście przekracza kryterium dochodowe uprawniające do przyznania zasiłku stałego upoważnia organ do wstrzymania jego wypłaty. Tym bardziej, że w przedmiotowej sprawie wstrzymanie wypłaty zasiłku stałego pozbawiło jednocześnie skarżącą, będącą inwalidką I grupy możliwości korzystania z bezpłatnej pomocy lekarskiej, ponieważ organ opłacał także składkę na ubezpieczenie zdrowotne. Mając na uwadze powyższe, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270) orzekł jak w sentencji wyroku.