I SA/Wa 473/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Tarnowska Sędziowie: Sędzia WSA Gabriela Nowak (spr.) Sędzia WSA Bogdan Wolski Protokolant Katarzyna Krynicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 października 2009 r. sprawy ze skargi M.M. na decyzję Wojewody [...] z dnia [..] lutego 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania odszkodowania za nieruchomość 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta W. z dnia [...] listopada 2008 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata W. I. prowadzącego Kancelarię Adwokacką w W. przy [...], tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej kwotę 292,80 (dwieście dziewięćdziesiąt dwa 80/100) złotych, w tym: tytułem opłaty kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych, tytułem 22% podatku od towarów i usług kwotę 52,80 (pięćdziesiąt dwa 80/100) złotych. Decyzją z dnia [...] lutego 2009 r., nr [...] Wojewoda [...], po rozpatrzeniu odwołania M.M., utrzymał w mocy decyzję Prezydenta W. z dnia [...] listopada 2008 r., nr [...] odmawiającą przyznania odszkodowania za grunt nieruchomości [...], położony przy ul. [...], ozn. hip. "[...]" działka nr [...], o pow. [...] sążni kwadratowych ([...] m2), wchodzący obecnie w skład działki ewidencyjnej nr [...] z obrębu [...]. Decyzja Wojewody [...] zapadła przy następujących ustaleniach stanu faktycznego i ocenie prawnej sprawy. Opisana na wstępie nieruchomość, położona była u zbiegu ul. [...] (po parzystej stronie, w rejonie ul. [...]) i ul. [...] (po parzystej stronie w rejonie ul. [...]). Objęta ona była działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279) i w dniu jego wejścia w życie stanowiła własność E. i H. małż. M.. Z materiałów inwentaryzacyjnych Biura Odbudowy Stolicy z roku 1945 wynika, że przedmiotowa działka była wówczas niezabudowana. Na podstawie art. 1 powyższego dekretu grunt ten przeszedł na własność Gminy W., a następnie na mocy art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 20 marca 1950 r. o terenowych organach jednolitej władzy państwowej (Dz. U. Nr 14, poz. 130) stał się własnością Skarbu Państwa. Obecnie wchodzi on w skład działki ewidencyjnej nr [...] z obrębu [...] i znajduje się w użytkowaniu wieczystym P. S.A. Wnioskiem z dnia 10 sierpnia 2000 r. (organ wskazuje na wniosek z 19 listopada 1990 r. zawierający żądanie zwrotu działki) M.M., jako następca prawny dawnych właścicieli gruntu (post. Sądu Rejonowego dla W. z dnia [...] października 1987 r. sygn. [...] oraz z dnia [...] maja 1997 r. sygn. [...]) wystąpił do Starostwa Powiatu W. o przyznanie odszkodowania za przedmiotową nieruchomość wskazując, że działka ta została zabrana jego rodzicom przez Uchwałę Prezydium Rady Narodowej W. z dnia [...] maja 1958 r. pod budowę Stacji [...], co wynika z pisma otrzymanego przez jego matkę 24 lipca 1959 r. nr [...]. W wyniku rozpatrzenia tego wniosku, Prezydent W. decyzją z dnia [...] listopada 2008 r. nr [...] odmówił przyznania wnioskodawcy odszkodowania podnosząc, iż w sprawie nie został spełniona jedna z przesłanek wskazanych w art. 215 ust. 2 - ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603 ze zm., dalej u.g.n.) warunkujących przyznanie odszkodowania, tj. przesłanka utraty możliwości faktycznego władania nieruchomością przez jej dawnych właścicieli po dniu 4 kwietnia 1958 r. Z ustaleń organu wynika bowiem, że zostali oni pozbawieni tej możliwości przed ww. datą, w związku z wcześniejszym zajęciem nieruchomości pod budowę stacji [...]. Podejmując powyższe rozstrzygnięcie organ podniósł, iż wprawdzie nie zachowały się plany określające jaki teren został przejęty pod wyżej wymienioną inwestycję. Jednak z protokołów przejęcia nieruchomości na terenie "[...]" wymienionych przez Dyrekcję Okręgową Kolei Państwowych Biura Inwestycji wynika, że w latach 1951-52 inwestycja objęła teren w rejonie ul. [...], ul. [...], ul. [...], ul. [...] i ul. [...], w tym m.in. zabudowane nieruchomości przy ul. [...], [...], [...], [...], [...], ul. [...], [...], [...], [...], ul. [...]. Ustalenia daty przejęcia nieruchomości przez inwestora (a tym samym utraty faktycznego władania gruntem przez właścicieli) Prezydent dokonał w oparciu o archiwalne dokumenty związane z przejęciem nieruchomości przy ul. [...]. Odwołał się także do okoliczności dotyczących przejęcia w 1951 r. pod inwestycję zabudowanej nieruchomości przy ul. [...] i ustaleniami jakie zapadły w toku rozstrzygania sprawy odszkodowawczej za jej przejęcie, gdzie stwierdzono m.in., że budowa stacji [...] rozpoczęła się w 1950 r. a zakończona została w 1954 r. W odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji M.M., zakwestionował zasadność odmowy przyznania odszkodowania i zakwestionował ustalenia organu odnoszące się do daty utraty faktycznego władania nieruchomością wskazując, że dla ustalenia tej daty wystarczy sprawdzić kiedy położono znajdujące się na niej do dzisiaj tory nr [...] i [...]. W wyniku rozpatrzenia powyższego odwołania Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] lutego 2009 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję Prezydenta W. z dnia [...] listopada 2008 r. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ podniósł, iż w sprawach o odszkodowanie za niektóre kategorie nieruchomości objętych działaniem dekretu warszawskiego ma aktualnie zastosowanie przepis art. 215 u.g.n. Zgodnie z ust. 2 tego artykułu przepisy ustawy dotyczące odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości stosuje się odpowiednio do domu jednorodzinnego, jeżeli przeszedł on na własność państwa po dniu 5 kwietnia 1958 r., oraz do działki, która przed dniem wejścia w życie dekretu wymienionego w ust. 1 mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne, jeżeli poprzedni właściciel bądź jego następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nią po dniu 5 kwietnia 1958 r. Przesłanki określone tym przepisem muszą być spełnione łącznie. Stwierdzenie zaś braku jednej z przesłanek uniemożliwia ustalenie odszkodowania. W ocenie Wojewody w stosunku do przedmiotowej nieruchomości spełniona została tylko jedna z wyżej wymienionych przesłanek, mianowicie w świetle postanowień obowiązującego dla niej przed wejściem w życie dekretu warszawskiego "Ogólnego Planu Zabudowania W.", mogła być ona przeznaczona pod zabudowę jednorodzinną. Nie została natomiast spełniona przesłanka utraty możliwości władania nieruchomością przez jej właścicieli po 5 kwietnia 1958 r., gdyż taką możliwość utracili oni przed ww. datą, o czym świadczą dokumenty zebrane w sprawie. Organ podniósł, iż protokołem zdawczo-odbiorczym z dnia 7 marca 1952 r. przedmiotowa nieruchomość przekazana została w zarząd i użytkowanie na rzecz Dyrekcji Budowy Kolei Państwowych w W. zgodnie z decyzją Prezydium Rady Narodowej w W. z dnia [...] kwietnia 1951 r. znak [...] pod użyteczność publiczną, tj. budowę urządzenia kolejowego p.n. "Stacja [...]". Inwestycja powyższa objęła teren w rejonie ul. [...], ul. [...], ul. [...], ul. [...] i ul. [...]. Z pism wypożyczonych organowi pierwszej instancji przez P. S.A. wynika, że w związku z prowadzonymi robotami budowlanymi stacji w roku 1951 i 1952 trwały czynności związane z przekwaterowaniem mieszkańców budynków i opuszczeniem przez użytkowników nieruchomości. Na przedmiotowej działce nr [...] przy ul. [...] były prowadzone jeszcze próby spowodowania opróżnienia z maszyn i materiałów oraz szopy znajdujących się na terenie budowy. Z pisma P. Oddział Budowy Kolei Państwowych z 17 grudnia 1952 r. wynika, że "zasadniczo wszyscy użytkownicy z terenu stacji [...] zostali usunięci, za wyjątkiem reszty lokatorów budynku nr [...] przy ul. [...]". Pismem z dnia 6 sierpnia 2007 r. Oddział [...] w W. P. S.A. poinformował organ pierwszej instancji, że ww. teren został zajęty pod inwestycję w 1952 r. Jednocześnie Wojewoda wyjaśnił, iż wobec braku własnościowych akt archiwalnych przedmiotowej działki, przeanalizował akta własnościowe działki sąsiedniej przy ul. [...], objętej decyzją Kierownika Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Dzielnicowego W. z [...] marca 1988 r. odmawiającą uwzględnienia wniosku o odszkodowanie za tą nieruchomość. Z treści tej decyzji wynika zaś, że budowa stacji [...] rozpoczęła się w 1950 r., a zakończyła w 1954 r. Powołano się przy tym na ustalenia z przeprowadzonej z udziałem pełnomocnika strony i P. rozprawy administracyjnej z 15 marca 1958 r. W ocenie organu odwoławczego, wybudowanie stacji przed 5 kwietnia 1958 r., oznacza utratę faktycznej możliwości władania nieruchomością przez jej właścicieli jeszcze przed tą datą. W tym stanie rzeczy Prezydent W. miał podstawy do odmowy przyznania za tą nieruchomość odszkodowania w trybie art. 215 ust. 2 u.g.n. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie M.M. zarzucił ostatecznej decyzji Wojewody [...] niedostateczne rozważenie okoliczności faktycznych sprawy i pominięcie istotnych dla jej rozstrzygnięcia kwestii. Wskazała m.in., ze organ nie wziął pod uwagę, że działka [...] wraz ze znajdującym się na niej budynkiem (według strony działka była zabudowana) zlokalizowana była przy ul. [...], a nie jak niewłaściwie oznaczył to organ pierwszej instancji u zbiegu ul. [...] (po parzystej stronie w rejonie ul. [...]) i ul. [...] (po parzystej stronie w rejonie ul. [...]). Zarzucił także organom, że nie ustaliły kiedy na nieruchomości zostały położone tory kolejowe. W oparciu o tak sformułowane zarzuty skarżący wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji. W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] podtrzymał stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji i wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga zasługiwała na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja Wojewody [...] jak i poprzedzająca ją decyzja Prezydenta W. z [...] listopada 2008 r. naruszają przepisy postępowania w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia stanowił art. 215 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603 ze zm., dalej u.g.n.), zgodnie z którym odszkodowanie może być przyznane za dom jednorodzinny, jeżeli przeszedł on na własność Państwa po dniu 5 kwietnia 1958 r., a także za działkę, która przed dniem wejścia w życie dekretu z dnia 26 października 1945 r. mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne, jeżeli właściciel lub jego następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nią po dniu 5 kwietnia 1958 r. Wniosek o odszkodowanie został zgłoszony w stosunku do nieruchomości położonej u zbiegu ulicy [...] i [...] w W.. Ustalenie położenia nieruchomości nie budzi zastrzeżeń Sądu. Potwierdza je zarówno treść aktu notarialnego nr [...] z dnia [...] czerwca 1939 r. jak również znajdujące się w aktach administracyjnych sprawy szkice z lustracji terenu dokonanej w 1945 r. oraz mapy geodezyjne. Z dokumentów tych jednoznacznie wynika również, że działka ta, wbrew temu co sugeruje skarżący nie była zabudowana, a jedynie graniczyła z zabudowaną działką przy ulicy [...]. Organy obu instancji uznały, iż w przedmiotowej sprawie została spełniona wyłącznie pierwsza z dwóch przesłanek z art. 215 ust. 2 u.n.g. warunkująca przyznanie odszkodowania, tj. staniała możliwość zabudowania nieruchomości domem jednorodzinnym przed dniem wejścia w życie dekretu warszawskiego. Nie spełniona została natomiast przesłanka odnosząca się do daty utraty faktycznej możliwości władania nieruchomością przez jej dawnych właścicieli. Organy wywodziły bowiem, iż możliwość taką utracili oni przed dniem 5 kwietnia 1958 r. Ustalenia organu w zakresie odnoszącym się do prawnej możliwości zabudowy nieruchomości domem jednorodzinnym przed dniem wejścia w życie dekretu nie budzą zastrzeżeń Sądu, nie są one również kwestionowane przez stronę. Istota sporu sprowadza się natomiast do ustalenia daty, kiedy właściciele nieruchomości utracili możliwość faktycznego władania gruntem. Aby dokonać w sposób prawidłowy ustalenia tej okoliczności organ winien przede wszystkim określić w sposób bezsporny obecne usytuowanie przedmiotowej działki nr ewid. [...]. Jest to bardzo istotne, gdyż obecnie ulica [...] nie dochodzi do ulicy [...]. Wydaje się również, ze ulica [...] ma inny przebieg niż na początku lat 50 – tych. Nadepnie po dokładnym określeniu usytuowania przedmiotowej działki organ winien zbadać, kiedy poprzedni właściciel lub jego następca został pozbawiony faktycznej możliwości władania działką nr [...], obecnie wchodzącą w skład działki ewidencyjnej nr [...], gdyż organ administracji publicznej nie poczynił takiego ustalenia. Bezsporne jest, że działka nr [...] położna była przy zbiegu ulicy [...] i [...]. Natomiast organ I instancji Prezydent W. dokonał ustaleń odnośnie możliwości władania działką nr [...] w oparciu o archiwalne dokumenty związane z przejęciem nieruchomości przy ulicy [...] oraz odwołał się do okoliczności dotyczących przejęcia w 1951 r. pod inwestycję zabudowanej nieruchomości położonej przy ulicy [...]. Wojewoda [...] w uzasadnieniu decyzji określił działkę nr [...], jako działkę położoną przy ulicy [...] i stosowne ustalenia odnośnie możliwości władania działką nr [...] odniósł do działki położonej przy ulicy [...] (działka nr [...] położona była na rogu ulic [...] i [...], w rejonie ulicy [...]). Jednocześnie Wojewoda [...] dokonał analizy akt własnościowych sąsiedniej działki położonej przy ulicy [...], objętej decyzją Kierownika Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Dzielnicowego [...] z dnia [...] marca 1988 r. Realizację zasady prawdy obiektywnej zapewniają przede wszystkim gwarancje zawarte w przepisach regulujących postępowanie dowodowe. Według art. 77 § 1 kpa organ administracji publicznej jest obowiązany podjąć czynności mające na celu zebranie całego materiału dowodowego oraz rozpatrzyć cały materiał rodowody. Tak więc dla dokładnego wyjaśnienia sprawy organ administracji publicznej ma obowiązek zebrania ogółu koniecznych dowodów dotyczących wszystkich faktów mających znaczenie prawne dla rozstrzygnięcia sprawy. Pominięcie ustalenia faktu mającego znaczenie dla sprawy stanowi naruszenie art. 7 i 77 kpa. Zaniedbanie organu polegające na zaniechaniu zgromadzenia całego materiału dowodowego jest wadą postępowania uzasadniającą uchylenie decyzji administracyjnej wydanej w wyniku takiego zaniedbania. Podkreślić należy, że organy administracji publicznej nie dokonały ustalenia stanu faktycznego w sposób prawidłowy, gdyż winny go odnieść do przedmiotowej działki nr ewid. [...]. Jak wskazano wyżej Wojewoda [...], przypisał działce nr [...], adres ul. [...] i dokonał ustaleń odnoszących się do zajęcia działki położonej przy ulicy [...], a jest to zupełnie inna działka. Należy zwrócić uwagę, że Wojewoda [...] dokonał analizy akt własnościowych sąsiedniej działki położonej przy ulicy [...], objętej decyzją Kierownika Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Dzielnicowego [...]. Należy mieć na względzie, że nie można zastąpić własnych ustaleń ustaleniami dokonanymi w innej sprawie, dotyczącymi działki położonej przy ulicy [...]. Ponadto organ nie ustalił czy działka nr ewid. [...] miała, a jeżeli tak to jaki przypisany adres Organ nie ustalił również, przy jakiej działce przechodziły tory kolejowe, a okoliczność ta może być pomocna dla rozstrzygnięcia. W rozpatrywanej sprawie doszło do naruszenia art., 7 kpa, 77 kpa i 107 kpa w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Tak więc reasumując organ winien ustalić, kiedy została zajęta przez inwestora działka nr ewid. [...]. Organ winien zbadać czy ewentualnie P. posiada dokumenty dotyczące przedmiotowej działki nr ewid. nr [...]. Z przedstawionych względów obie wydane w sprawie decyzje należało uchylić. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) oraz 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) orzekł jak w sentencji wyroku.