I SA/Wa 473/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Chaciński Sędziowie WSA Elżbieta Lenart (spr.) WSA Joanna Skiba Protokolant Referent Anna Kaczyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 lipca 2019 r. sprawy ze skarg J. G. i J. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] stycznia 2019 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej oddala skargi. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] stycznia 2019 r., nr [...]- po rozpatrzeniu odwołań J. G. i J. G. - utrzymało w mocy decyzję Prezydenta [...] z dnia [...] listopada 2018 r., nr [...], w sprawie ustalenia osób zobowiązanych do wnoszenia opłat za pobyt M. G. w domu pomocy społecznej oraz ustaleniu opłaty od osób zobowiązanych. Zaskarżona decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy. Prawomocnym postanowieniem Sądu Rejonowego dla [...] w [...] VI Wydział Rodzinny i Nieletnich z dnia [...] lipca 2018 r., sygn. akt VI [...], orzeczono, że zachodzą przesłanki do umieszczenia M. G. w domu pomocy społecznej bez jego zgody. Następnie decyzjami Prezydenta [...] z dnia [...] listopada 2018 r.: - nr [...], skierowano M. G. do domu pomocy społecznej dla dorosłych niepełnosprawnych intelektualnie, nadając decyzji rygor natychmiastowej wykonalności; - nr [...], umieszczono M. G. w Domu Pomocy Społecznej "[...]" przy ul. [...] w [...], decyzji nadano rygor natychmiastowej wykonalności; - nr [...], ustalono, że osobami zobowiązanymi do wnoszenia opłaty za pobyt M. G[...] w domu pomocy społecznej są: M. G. (mieszkaniec), J. G. (matka), S. G. (ojciec), J. G. (babcia) i J. G. (dziadek). Jednocześnie ustalano opłaty ponoszone przez osoby zobowiązane, wskazując, iż M. G. będzie wnosił opłatę miesięczną w wysokości 953,78 zł miesięcznie, J. G. (matka) i S. G. (ojciec) nie będą zobowiązani do wnoszenia opłaty w związku z przekroczeniem dochodu o kwotę 300% kryterium dochodowego określonego w ustawie, natomiast J. G. (babcia) oraz J. G. (dziadek) będą wnosili opłatę w wysokości po 435,47 zł miesięcznie każde z nich. Decyzji nadano rygor natychmiastowej wykonalności. W uzasadnieniu organ wskazał, że w toku postępowania ustalono, iż miesięczny dochód M. G. obliczony zgodnie z art. 8 ust. 3 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. 2018 poz. 1508, ze zm.), dalej jako uops, wynosi 1362,54 zł (renta socjalna + zasiłek pielęgnacyjny + alimenty), natomiast 70% tego świadczenia stanowi kwota 953,78 zł. Organ wskazał również, że osobami zobowiązanymi do wnoszenia opłaty za pobyt M. G. są: J. G. (matka), S. G. (ojciec), J. G. (babka) i J. G. (dziadek). Następnie wyjaśnił, iż w ustaleniu wysokości opłaty za pobyt członka rodziny w domu pomocy społecznej uwzględnia się sytuację dochodową osoby zobowiązanej, zgodnie z kryteriami i przepisami ustalonymi w ustawie o pomocy społecznej. W przypadku osoby samotnie gospodarującej kwota dochodu, od której organ nie ustala od osoby zobowiązanej opłaty za pobyt członka rodziny wynosi 2.103,00 zł miesięcznie (tj. 300% kryterium w wysokości 701 zł). Natomiast od osób gospodarujących w rodzinie, kwota dochodu na każdą osobę w rodzinie wynosi 1.584,00 zł miesięcznie (tj. 300 % kryterium w wysokości 528.00 zł). Podał także, że w toku postępowania ustalono, iż matka M. G. - J. G. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Miesięczny dochód wynosi 1.477 zł (świadczenie pielęgnacyjne). Kryterium dochodowe w przypadku J. G. wynosi 701 zł, natomiast 300 % tego kryterium stanowi kwota 2.103 zł. Oznacza to, że nie jest możliwe ustalenie odpłatności od J. G. w związku z nieprzekroczeniem kryterium określonym w ustawie. Ustalił również, iż nie jest możliwe ustalenie odpłatności od ojca M. G. - S. G.. Prowadzi on wspólnie gospodarstwo domowe z żoną i dwójka małoletnich dzieci. Miesięczny dochód rodziny stanowi wynagrodzenie za pracę S. G. i jego świadczenie ZUS oraz wsparcie comiesięczne ze strony rodziców, pomniejszone o alimenty płacone dla M. G. w łącznej kwocie 4.149,33 zł. Oznacza to, że posiadany dochód nie przekracza kryterium dochodowego dla czteroosobowej rodziny, czyli kwoty 6.336 zł. Ponadto organ ustalił, iż J. G. (dziadek) prowadzi gospodarstwo domowe z żoną J. G. (babcią). Miesięczny dochód J. G. wynosi 2.560,30 zł (świadczenie ZUS), natomiast dochód jego żony - 1.501,91 zł (świadczenie ZUS), zatem łączny dochód rodziny wynosi 4.062,30 zł miesięcznie. Oznacza to, że dochód posiadany obecnie przez rodzinę państwa G. jest wyższy od 300 % kryterium dochodowego dla dwuosobowej rodziny, tj. 3.168 zł - o kwotę 894,30 zł miesięcznie. W związku z tym stwierdził, iż w przypadku, gdy dochód osoby zobowiązanej do ponoszenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego, określonego w art. 8 ust. 1 pkt 2 uops - wysokość odpłatności ustala się jako różnicę pomiędzy posiadanym dochodem, a wartością 300% kryterium dochodowego (art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. b uops). Zatem odpłatność od osób zobowiązanych za pobyt M. G. w domu pomocy społecznej wynosi: od J. G. w wysokości 447,15 zł miesięcznie i od J. G. w wysokości 447,15 zł miesięcznie. Wskazał również, że ustalona od J. G. i J. G. opłata za pobyt M. G. obowiązuje od dnia jego zamieszkania w domu pomocy społecznej. Natomiast różnicę między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej, a opłatą wnoszoną przez mieszkańca M. G. oraz pozostałe osoby zobowiązane wnosić będzie [...]. Nie zgadzając się z decyzją Prezydenta [...] z dnia [...] listopada 2018 r., nr [...], odwołania złożyli J. G. i J. G. - wskazując na swoją ciężką sytuację życiową, zdrowotną, majątkową, materialną i finansową. W rezultacie rozpatrzenia tych odwołań Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] stycznia 2019 r., nr [...], utrzymało w mocy ww. decyzję Prezydenta [...] z dnia [...] listopada 2018 r. Uzasadniając swoje stanowisko organ wyjaśnił, że podstawę materialnoprawną decyzji organu I instancji stanowiły przepisy ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. 2018 poz. 1508, ze zm.), dalej jako uops oraz, iż w art. 61 ust. 1-3 uops określone zostały zasady dotyczące ponoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej i podmioty obowiązane do ponoszenia tych opłat. Wskazał też, iż zgodnie z zarządzeniem Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] marca 2018 r., nr [...], (Dz. Urz. Woj. Mazowieckiego z dnia 23 marca 2018 r., poz. 2932), średni koszt utrzymania mieszkańca w Domu Pomocy Społecznej "[...]" w [...] wynosi 6.936,82 zł. Zaznaczył, że dochody M. G. przebywającego w Domu Pomocy Społecznej "[...]" w [...] nie wystarczają na pokrycie wszystkich kosztów jego przebywania w tej placówce - zaszła zatem potrzeba ustalenia pozostałych kosztów od osób zobowiązanych. W dalszej części uzasadnienia organ odwoławczy podzielił ustalenia faktyczne poczynione przez organ I instancji wskazując, iż w sprawie ustalono, że J. G.(matka) i S. G. (ojciec) z uwagi na brak przekroczenia 300 % kryterium dochodowego, nie wnoszą opłaty za pobyt syna w domu pomocy społecznej. Natomiast J. i J. G.(dziadkowie) wspólnie prowadzą gospodarstwo domowe, a ich wspólny dochód wynosi 4062,30 zł (emerytura z ZUS J. G. w wysokości 2560,39 zł i emerytura z ZUS J. G. w wysokości 1501,91 zł). Ich dochód jest zatem wyższy od 300% kryterium dochodowego dla dwuosobowej rodziny, tj. 3168 zł - o kwotę 894,30 zł (4062.30 zł - 3168 zł = 894,30 zł). W tej sytuacji zasadnie organ I instancji ustalił obowiązek wnoszenia przez J. G. i J. G. opłaty za pobyt wnuka M. G. w domu pomocy społecznej w wysokości po 435,47 zł miesięcznie. W konkluzji organ odwoławczy stwierdził, że w okolicznościach faktycznych sprawy i w świetle przedstawionego stanu prawnego, istniały podstawy do wydania decyzji o ustaleniu należnych od odwołujących się opłat z tytułu pobytu wnuka w domu pomocy społecznej zarówno co do zasady, jak i co do wysokości. Jednocześnie podkreślił, że o odpłatności, o której mowa w art. 61 uops, decyduje wysokość dochodów osoby zobowiązanej według tego przepisu, a nie wielkość wydatków, czy też sytuacja zdrowotna. Z tego powodu podniesione w odwołaniu zarzuty nie mogły zostać uwzględnione. Natomiast wysokość koniecznych wydatków może być wzięta pod uwagę w odrębnym postępowaniu o zwolnienie z należnej opłaty. Jak wynika z akt sprawy Prezydent [...] - po rozpatrzeniu wniosków J. G. i J. G. o całkowite zwolnienie z odpłatności za pobyt wnuka w domu pomocy społecznej - nieostatecznymi decyzjami z dnia [...] stycznia 2019 r., nr [...] i nr [...] zwolnił odpowiednio J. G. i J. G. całkowicie z ponoszenia opłaty za pobyt wnuka M. G. w DPS przy ul. [...] w [...] w okresie od dnia 1 stycznia 2019 r. do dnia 31 grudnia 2019 r. - zaznaczając, że po upływie tego okresu obowiązywać będzie wysokość opłaty ustalona decyzją Prezydenta [...] z [...] listopada 2018 r., nr [...]. Na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyli J G i J. G . W uzasadnieniu swoim skarg podnieśli, że z uwagi na wiek, stan zdrowia, brak jakichkolwiek dochodów poza emeryturą, brak majątku, wysokość kosztów utrzymania i leczenia znajdują się w sytuacji zagrażającej ich egzystencji. Ich sytuacja rodzinna, życiowa, zdrowotna, majątkowa i materialna dowodzi, że obciążenie ich kwotą 435,47 zł miesięcznie spowoduje, iż znajdą się w sytuacji poniżej minimum socjalnego, w sferze minimum egzystencji, na skraju ubóstwa zagrażającego życiu i zdrowiu. W odpowiedzi na skargi Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o oddalenie skarg podnosząc, że zarzuty skarg stanowią jedynie polemikę z ustaleniami poczynionymi w zaskarżonej decyzji i nie podważają prawidłowości podjętego rozstrzygnięcia. Postanowieniem z dnia 28 maja 2019 r., sygn. akt I SA/Wa 474/19, połączono do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy o sygn. akt I SA/Wa 473/19 i I SA/Wa 474/19 i prowadzenia ich pod sygn. akt I SA/Wa 473/19. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 2107) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji orzekając w sprawie nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.) dalej jako: p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych kryteriów Sąd uznał, że skargi są niezasadne, gdyż zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem. Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] stycznia 2019 r. utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta [...] z dnia [...] listopada 2018 r. w sprawie ustalenia osób zobowiązanych do wnoszenia opłat za pobyt M. G. w domu pomocy społecznej oraz ustaleniu opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej od osób zobowiązanych. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. 2018 poz. 1508, ze zm.), dalej jako uops. Stosownie do art. 60 ust. 1 uops pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca. Natomiast w art. 61 uops określone zostały zasady dotyczące ponoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej i określone zostały osoby zobowiązane do wnoszenia opłat za pobyt w takim domu. W myśl art. 61 ust. 1 uops obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności: 1) mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi, 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność. Zasada kolejności przyjęta w tym przepisie oznacza, że w sytuacji, gdy osoba umieszczona w domu pomocy społecznej nie jest w stanie ponosić kosztów pobytu w placówce, obowiązek wnoszenia opłat spoczywa na małżonku, w następnej kolejności na zstępnych, w dalszej kolejności na wstępnych, a jeszcze w dalszej na gminie. Decyzja o ustaleniu opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej indywidualizuje przewidziany w przepisach art. 60 ust. 1 oraz art. 61 ust. 1 i 2 obowiązek ponoszenia opłat za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej przez wymienione w tych przepisach osoby (podmioty). Zgodnie zaś z art. 61 ust. 2 uops opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą: 1) mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70% tego dochodu; 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2 uops: a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium, b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie; 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w pkt 1 i 2. Jak wynika z akt administracyjnych rozpoznawanej sprawy miesięczny dochód M. G. wynosi 1362,54 zł (renta socjalna + zasiłek pielęgnacyjny + alimenty), natomiast 70% tego świadczenia stanowi kwota 953,78 zł. Kwota ta jest niewystarczająca, aby pokryć średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca Domu Pomocy Społecznej "[...]" przy ul. [...] w [...], do którego został on skierowany, a który wynosi 6.936,82 zł - zgodnie z zarządzeniem Prezydenta [...] z [...] marca 2018 r., nr [...] (Dz. Urz. Woj. Mazowieckiego z dnia 23 marca 2018 r., poz. 2932). Prawidłowo zatem organy orzekające w sprawie - na podstawie art. 61 ust. 1 uops - ustaliły krąg osób zobowiązanych do ponoszenia opłaty za pobyt M. G.w domu pomocy społecznej wskazując, że po zainteresowanym - wobec braku małżonka i zstępnych - są to jego wstępni: J. G. (matka), S. G. (ojciec), J. G. (babka) i J. G. (dziadek). Podzielić należy również stanowisko organów, iż ze względu na brak przekroczenia 300 % kryterium dochodowego, nie jest możliwe ustalenie od rodziców M. G. - J. G. (matka) i S. G.(ojciec) odpłatności za pobyt syna w domu pomocy społecznej. W tej sytuacji kolejnymi zobowiązanymi do ponoszenia opłaty za pobyt M. G. w domu pomocy społecznej są dalsi jego wstępni, czyli dziadkowie tj. J. G. (babka) i J. G. (dziadek) - jak zasadnie uznały organy. Z akt sprawy wynika, że J. G. i J. G. wspólnie prowadzą gospodarstwo domowe, a ich wspólny dochód wynosi 4062,30 zł (emerytura z ZUS J. G. w wysokości 2560,39 zł i emerytura z ZUS J. G.w wysokości 1501,91 zł). Ich dochód jest wyższy od 300% kryterium dochodowego dla dwuosobowej rodziny, tj. 3168 zł o kwotę 894,30 zł (4062,30 zł - 3168 zł = 894,30 zł). A to ewidentnie oznacza, iż po stronie dziadków M. G. powstał obowiązek wnoszenia przez nich opłaty za pobyt wnuka w domu pomocy społecznej w wysokości po 435,47 zł miesięcznie. Podkreślić przy tym należy, że obowiązki krewnych - w tej sprawie wstępnych - osoby skierowanej do domu pomocy społecznej uzależnione są - zgodnie z art. 61 ust. 2 uops - wyłącznie od ich sytuacji dochodowej, tj. od wysokości dochodu osoby zobowiązanej na mocy tego przepisu. Są to okoliczności obiektywne, niezależne od organu. Jeżeli bowiem dochód danej osoby jest odpowiedni i wystarczający do wnoszenia przez nią opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej - to organ nie ma innej możliwości, jak taką opłatę ustalić, jest to jego obowiązek. Związany jest on bowiem treścią art. 61 ust. 2 uops - innymi słowy organ nie może odstąpić od jej ustalenia. Natomiast okoliczności - podnoszone przez skarżących w odwołaniu od decyzji oraz w skardze do Sądu - dotyczące ich trudnej sytuacji rodzinnej, życiowej, zdrowotnej, majątkowej i materialnej, czy też wielkości ponoszonych wydatków, nie mają znaczenia dla ustalenia obowiązku ponoszenia opłaty przez zobowiązanego. Mogą one - na co zwrócił uwagę organ odwoławczy w zaskarżonej decyzji - stanowić podstawę do zwolnienia osoby wnoszącej opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej, na jej wniosek, w odrębnym postępowaniu, z obowiązku ponoszenia w całości lub w części należnej opłaty - na podstawie art. 64 uops. Jak wynika z akt sprawy oboje skarżący skorzystali z tej możliwości i na mocy nieostatecznych decyzji Prezydenta [...] z dnia [...]stycznia 2019 r. zostali całkowicie zwolnieni z ponoszenia opłaty za pobyt M. G. w Domu Pomocy Społecznej przy ul. [...] w [...] w okresie od dnia 1 stycznia 2019 r. do dnia 31 grudnia 2019 r. Co prawda decyzja ta została wydana na okres jednego roku kalendarzowego, ale skarżący po dniu 31 grudnia 2019 r. ponownie będą mogli wystąpić do organu o zwolnienie ich w całości lub części z ponoszenia opłaty za pobyt wnuka w domu pomocy społecznej - z uwagi na swoją trudną sytuację życiową, zdrowotną, majątkową czy materialną. Konkludując, Sąd uznał, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu, a organy rozpoznające sprawę wnikliwie i wszechstronnie rozpatrzyły stan faktyczny sprawy oraz szczegółowo wyjaśniły motywy, jakimi się kierowały przy jej rozstrzyganiu. Uzasadniły przy tym przekonująco swoje stanowisko w sposób spełniający wymagania określone w art. 107 § 3 k.p.a. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę jako pozbawioną usprawiedliwionych podstaw.