I SA/Wa 474/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska - Jaroszewicz Sędziowie: Sędzia WSA Marta Kołtun – Kulik (spr.) Sędzia WSA Elżbieta Sobielarska Protokolant starszy sekretarz sądowy Katarzyna Krynicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 września 2011 r. sprawy ze skargi A.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] stycznia 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa użytkowania wieczystego do gruntu 1. oddala skargę; 2. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata L.K., tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych, w tym: tytułem opłaty kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych, tytułem 23% podatku od towarów i usług kwotę 55,20 (pięćdziesiąt pięć 20/100) złotych. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] stycznia 2011 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W., po rozpatrzeniu odwołania B.R., A.K., M.Z., utrzymało w mocy decyzję Prezydenta W. z dnia [...] listopada 2010 r., nr [...] o odmowie przyznania użytkowania wieczystego do gruntu położonego w W. przy ul. [...], pochodzącego z dawnej nieruchomości hipotecznej oznaczonej jako [...] o powierzchni [...] m2. Decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego została wydana w następującym stanie prawnym i faktycznym sprawy. Wyżej opisana nieruchomość, położona w W. przy ul. [...], stanowiąca własność K. i K. małżonków K., została objęta działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279). Zgodnie z art. 1 dekretu, z dniem 21 listopada 1945 r., wszystkie grunty na obszarze W., w tym grunt przy ul. [...], przeszły na własność gminy W., a następnie Skarbu Państwa. Aktem notarialnym z dnia [...] maja 1952 r., rep. Nr [...] małżonkowie K. sprzedali zabudowaną nieruchomość miejską o pow. [...] m 2, oznaczoną hipotecznie jako [...] S.Z. Okoliczność tę potwierdza również zaświadczenie z dnia [...] lipca 1961 r. wydane przez Sąd Powiatowy dla W. [...]. Zaświadczeniem z dnia [...] września 1961 r., nr [...], wydanym na wniosek K.Z., Prezydium Rady Narodowej W. poświadczyło, iż wobec nie złożenia (przez poprzednich właścicieli) w obowiązującym terminie wniosku o przyznanie prawa własności czasowej do gruntu – nieruchomość położona przy ul. [...], ozn. hip. [...] przeszła z mocy prawa na własność państwa wraz z budynkami. Decyzją z dnia [...] grudnia 1967 r., nr [...] Prezydium Rady Narodowej W. przekazało Zarządowi [...] w użytkowanie nieruchomość zabudowaną przy ul. [...]. Następnie, grunt przedmiotowej nieruchomości z dniem 27 maja 1990 r. stał się z mocy prawa własnością Dzielnicy - Gminy [...], co potwierdził Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] sierpnia 1992 r., nr [...]. Zgodnie z art. 36 ust. 1 ustawy z dnia 25 marca 1994 r. o ustroju Miasta Stołecznego Warszawy (Dz. U. Nr 48, poz. 195 ze zm.) grunt przedmiotowej nieruchomości stał się własnością Gminy W. -[...]. Natomiast zgodnie z art. 20 ust. 1 ustawy z dnia 15 marca 2000 r. o ustroju Miasta Stołecznego Warszawy (Dz. U. Nr 41, poz. 361 ze zm.) grunt ten stał się własnością Miasta [...] W. Wnioskami z dnia 2 października 2006 r., 5 stycznia 2010 r., 11 stycznia 2010 r. i 25 maja 2010 r. A.K., będąca następcą prawnym byłego właściciela, wystąpiła o zwrot nieruchomości położonej w W. przy ul. [...]. Decyzją z dnia [...] listopada 2010 r., nr [...] Prezydent W., po rozpatrzeniu wniosków A.K., odmówił A.K., B.R. i M.Z. - spadkobiercom dawnego właściciela nieruchomości, przyznania użytkowania wieczystego do gruntu położonego w W. przy ul. [...], pochodzącego z dawnej nieruchomości hipotecznej oznaczonej jako [...]. W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, iż wniosek o przyznanie prawa własności czasowej, o którym mowa w art. 7 ust. 1 dekretu, nie został złożony przez byłego właściciela w stosownym terminie. Nadto, wniosek o zwrot gruntu nie został złożony w ustawowo określonym terminie tj. do dnia 31 grudnia 1988 r. (art. 214 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami). Organ I instancji stwierdził też, że wskazane terminy są nieprzekraczalne, jak również zawite i z ich upływem wygasło uprawnienie do uzyskania w ich trybie prawa użytkowania wieczystego. Odwołanie od powyższej decyzji złożyli B.R., A.K. i M.Z. Skarżący zakwestionowali zasadność podjętego rozstrzygnięcia i podtrzymali wniosek o zwrot nieruchomości oraz wyliczenie odszkodowania. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W., decyzją z dnia [...] stycznia 2011 r., nr [...], utrzymało w mocy decyzję Prezydenta W. z dnia [...] listopada 2010 r., podzielając argumentację w niej zawartą. Kolegium podniosło, że wyżej opisana nieruchomość [...] położona przy ul. [...], składa się obecnie z działek [...] o pow. [...] m2 i nr [...] o pow. [...] m2 z obrębu [...], stanowiących własność Miasta [...] W. Objęcie przedmiotowego gruntu przez gminę nastąpiło w dniu 11 kwietnia 1949 r., tj. z dniem ogłoszenia w Dzienniku Urzędowym Nr [...] Rady Narodowej i Zarządu Miejskiego W., wobec czego termin do złożenia wniosku o przyznanie własności czasowej upływał w dniu 11 października 1949 r. Dalej Kolegium wskazało, że w przedmiotowej sprawie organ I instancji ustalił, iż były właściciel, ani też jego następca prawny nie złożyli wniosku o przyznanie własności czasowej do w/w gruntu. W rejestrze wniosków dekretowych brak jest bowiem zapisu o złożeniu takiego wniosku, również wnioskodawczyni nie przedstawiła żadnego wiarygodnego dowodu wskazującego, iż wniosek taki został złożony. Następnie Kolegium przywołało przepis art. 7 ust. 1 dekretu, który określa tryb występowania przez byłych właścicieli gruntów położonych na obszarze W., które na mocy art. 1 tegoż dekretu przeszły na własność gminy W., o przyznanie prawa własności czasowej (obecnie: użytkowania wieczystego) z czynszem symbolicznym lub prawa zabudowy za opłatą symboliczną. Przepis ten stanowi, iż "dotychczasowy właściciel gruntu, prawni następcy właściciela, będący w posiadaniu gruntu, lub osoby prawa jego reprezentujące, jeżeli chodzi o grunty oddane na podstawie obowiązujących przepisów w zarząd i użytkowanie - użytkownicy gruntu mogą w ciągu 6 miesięcy od dnia objęcia w posiadanie gruntu przez gminę, zgłosić wniosek o przyznanie na tym gruncie jego dotychczasowemu prawa wieczystej dzierżawy z czynszem symbolicznym lub prawa zabudowy za opłatą symboliczną". Organ II instancji zaznaczył, że po pierwsze: jeżeli nieruchomość [...] objęta działaniem dekretu znajdowała się w posiadaniu wnioskodawcy, po drugie: wniosek o przyznanie prawa własności czasowej do gruntu złożony został w odpowiednim terminie przez podmiot uprawniony, i po trzecie: korzystanie z nieruchomości dało się pogodzić z obowiązującym planem zabudowania - to organ gminy miał i ma obligatoryjny obowiązek uwzględnić wniosek. Taki stan prawny obowiązuje więc do chwili obecnej. Jeżeli te trzy warunki łącznie są spełnione, byłym właścicielom przysługuje roszczenie o wydanie decyzji o zwrocie nieruchomości, a następnie prawo wpisu nabytego prawa w księdze wieczystej. Stąd, organ rozpoznający wniosek złożony w trybie dekretu powinien przede wszystkim ustalić, czy zostały spełnione wymienione warunki. Ponadto Kolegium przywołało uchwałę 5 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 września 2003 r., sygn. akt OPK 3/03, w której stwierdzono, iż "analiza art. 7 ust 1 dekretu pozwala na odczytanie w nim dwóch norm, które regulują dwie różne sprawy. Po pierwsze, statuuje uprawnienie dotychczasowego właściciela gruntu do żądania przyznania mu na tym gruncie prawa wieczystej dzierżawy (własności czasowej), przy czym powstanie tego uprawnienia jest następstwem wejścia w życie dekretu i przejścia gruntu na własność gminy W. Po drugie, określa termin realizacji tego uprawnienia przez dotychczasowego właściciela, przy czym jest to termin prawa materialnego, którego upływ powoduje wygaśniecie uprawnienia" (publik. ONSA 2004/1/12) Zatem, w świetle art. 7 ust. 1 ww. dekretu, aby uzyskać przewidziane tym przepisem prawo do gruntu nieruchomości [...], osoba uprawniona tj. dotychczasowy właściciel gruntu, prawni następcy właściciela, będący w posiadaniu gruntu lub osoby prawa jego reprezentujące, mogli w terminie 6 miesięcy od dnia objęcia w posiadanie gruntu przez gminę, zgłosić wniosek o przyznanie na tym gruncie jego dotychczasowemu właścicielowi prawo wieczystej dzierżawy. W rozpoznawanej sprawie, jak stwierdziło Kolegium, z dokumentacji zgromadzonej w aktach administracyjnych, wniosek o przyznanie prawa własności czasowej do gruntu nieruchomości [...] położonej przy ul. [...], nie został w ogóle złożony przez podmiot uprawniony tj. właściciela przedmiotowej nieruchomości lub jego następcę prawnego w terminie określonym dyspozycją art. 7 ust. 1 dekretu. Co więcej, również skarżący w toku postępowania nie wykazali, aby istniały jakiekolwiek wiarygodne okoliczności wskazujące na fakt złożenia takiego wniosku. Dalej Kolegium podniosło, że dacie złożenia wniosków przez następczynię prawną byłego właściciela nieruchomości położonej przy ul. [...] obowiązywała ustawa z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami. Stosownie do brzmienia art. 214 ust. 1 ustawy poprzednim właścicielom, których prawa do odszkodowania za przejęte przez państwo grunty, budynki i inne części składowe nieruchomości, przewidziane w art 7 ust. 4 i 5 i art. 8 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279 i z 1985 r. Nr 22, poz. 99), wygasły na podstawie przepisów ustawy wymienionej w art. 241 pkt 1, jeżeli zgłosili oni lub ich następcy prawni w terminie do dnia 31 grudnia 1988 r. wnioski o oddanie gruntów w użytkowanie wieczyste, może zostać zwrócona jedna nieruchomość. Zwrot nieruchomości, przysługuje poprzednim właścicielom działek zabudowanych domami jednorodzinnymi, małymi domami mieszkalnymi i domami, w których liczba izb nie przekracza 20, oraz domami, w których przed dniem 21 listopada 1945r. została wyodrębniona własność poszczególnych lokali, a także domami, które stanowiły przed tym dniem własność spółdzielni mieszkaniowych (ust. 2 art. 214 ustawy). Tak więc uprawnienie do skutecznego uzyskania praw użytkownika wieczystego przysługuje jeśli były właściciel lub jego następca prawny łącznie spełnia dwie przesłanki: wniosek o oddanie gruntu w użytkowanie wieczyste został złożony w nieprzekraczalnym terminie do 31 grudnia 1988 r., oraz wniosek dotyczył gruntu zabudowanego domami jednorodzinnymi, małymi domami mieszkalnymi i domami, w których liczba izb nie przekracza 20 oraz domami, w których przed dniem 21 listopada 1945 r. została wyodrębniona własność poszczególnych lokali, a także domami, które stanowiły przed tym dniem własność spółdzielni mieszkaniowych. Konstatując Kolegium podkreśliło, że w przedmiotowej sprawie żaden z wniosków złożonych przez A.K. nie został złożony w terminie do dnia 31 grudnia 1988 r. Należy wskazać, iż termin ten jest terminem zawitym prawa materialnego i z jego upływem wygasa uprawnienie do uzyskania w tym trybie prawa użytkowania wieczystego. Niewystąpienie zaś choćby jednej ze wskazanych przesłanek sprawia, że starania o uzyskanie prawa użytkowanie wieczystego są nieskuteczne. Od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] stycznia 2011 r. A.K. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, nie zgadzając się w całości z jej treścią. Skarżąca przedstawiła w skardze własną ocenę postępowania administracyjnego oraz wydanej w jej w sprawie decyzji, wyrażając tym samym rozgoryczenie z uwagi na odebranie jej poprzednikom prawnym prawa własności. Ponadto podniosła, iż zamierza dochodzić swych praw przed właściwymi organami międzynarodowymi. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. wniosło o jej oddalenie i podtrzymało stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji orzekając w sprawie nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Stosownie zaś do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W ocenie Sądu skarga jest nieuzasadniona bowiem zaskarżona decyzja, jak również decyzja ją poprzedzająca, nie naruszają przepisów prawa w stopniu uzasadniającym ich uchylenie. Rolą Sądu w niniejszej sprawie było dokonanie kontroli pod względem zgodności z prawem decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. zapadłej w postępowaniu odwoławczym, mającym na celu weryfikację decyzji Prezydenta W. z dnia [...] listopada 2010 r. o odmowie przyznania użytkowania wieczystego. Otóż, w sprawie bezspornym jest, iż w terminie określonym w art. 7 ust. 1 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy (6 miesięcy od dnia objęcia w posiadanie gruntu przez gminę) ani dotychczasowy właściciel ani jego następcy prawni nie złożyli wniosku o przyznanie prawa własności czasowej do gruntu nieruchomości [...] przy ul. [...]. A jest to o tyle istotne, iż realizacja uprawnień z przepisu art. 7 dekretu została uzależniona od złożenia wniosku w w.w. terminie, który był terminem zawitym prawa materialnego i z jego upływem wygasało uprawnienie do uzyskania w tym trybie prawa użytkowania wieczystego. W konsekwencji, wobec powyższego oraz na skutek wniosków A.K. z dnia 2 października 2006 r., z dnia 5 stycznia 2010 r., z dnia 11 stycznia 2010 r. i z dnia 25 maja 2010 r. o oddanie gruntu w wieczyste użytkowanie i zwrot położonego na nim budynku, niniejsze postępowanie prowadzone było w oparciu o przepis art 214, obowiązującej od dnia 1 stycznia 1998 r., ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. Nr 115, poz. 741 ze zm.). Przepis ten jest odpowiednikiem art. 82 ust. 2 poprzednio obowiązującej ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1991 r. Nr 30, poz. 127 ze zm.). Przesłanką uprawnień z przepisu art. 214 jest to, iż dotychczasowy właściciel (jego następcy prawni) nie uzyskał i nie może już uzyskać prawa użytkowania wieczystego gruntu, którego był właścicielem, na podstawie art. 7 dekretu, bądź to dlatego, że nie złożył wniosku o przyznanie wieczystej dzierżawy (użytkowania wieczystego) w terminie określonym w dekrecie (co ma miejsce w niniejszej sprawie), bądź też dlatego, że wniosek nie został uwzględniony. Jest to zatem zupełnie inne uprawnienie, aniżeli w dekrecie, które w samym założeniu miało złagodzić jedynie skutki działania dekretu. Realizacja tego uprawnienia została jednak także ograniczona terminem, albowiem oddanie gruntu w użytkowanie wieczyste i zwrot budynków w tym trybie zostały uzależnione od zgłoszenia wniosku do dnia 31 grudnia 1988 r. Termin ten jest również terminem zawitym prawa materialnego i z jego upływem wygasa uprawnienie do uzyskania w tym trybie prawa użytkowania wieczystego (wyrok NSA z dnia 4 czerwca 1991 r. sygn. IV SA 403/91, niepublikowany). Tym samym, wobec niezachowania przez właściciela nieruchomości przy ul. [...] jak i jego następców prawnych, terminu wskazanego w art. 214 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. (wcześniej w art. 82 ust. 2 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r.), Sąd zauważa, że organy administracji wydały rozstrzygnięcie odpowiadające prawu. Okoliczność podnoszona przez skarżącą, iż nikt nie powiadomił jej ojca, zmarłego w kwietniu 1986 r., ani następców prawnych o obowiązujących terminach do dochodzenia roszczeń (nie wiedzieliśmy co dzieje się w W.), nie może być uwzględniona, gdyż żaden z przepisów prawa nie zwalniał i nie zwalnia od znajomości norm prawa powszechnie obowiązującego. W konsekwencji stwierdzić należy, że organy obu instancji wnikliwie i wszechstronnie rozpatrzyły stan faktyczny sprawy, szczegółowo wyjaśniły motywy jakimi się kierowały przy rozstrzygnięciu sprawy oraz uzasadniły przekonywająco swoje decyzje, zyskując tym samym aprobatę Sądu. Biorąc powyższe pod uwagę Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji. ----------------------- 5