I SA/Wa 477/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Magdalena Durzyńska, Sędziowie sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz (spr.), asesor WSA Kamil Kowalewski, Protokolant referent Krzysztof Włoczkowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 czerwca 2024 r. sprawy ze skargi M. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ciechanowie z dnia 28 grudnia 2023 r. nr SKO/I/I/2069/2023 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Burmistrza Gminy i Miasta Z. z 7 grudnia 2023 r. nr SR.5211.152.2023. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ciechanowie decyzją z 28 grudnia 2023 r. nr SKO/I/I/2069/2023 utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Gminy i Miasta [...] z 7 grudnia 2023 r. nr [...] odmawiającą przyznania M. R. świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojcem J. S.. Powyższa decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy: M. R. wnioskiem z 14 listopada 2023 r. zwróciła się do Miejsko -Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością opieki nad ojcem J. S. (ur. [...] grudnia 1946 r.), posiadającym orzeczenie o niezdolności do samodzielnej egzystencji wydane przez lekarza rzeczoznawcę KRUS z 18 lutego 2022 r. na okres do stycznia 2025 r. Burmistrz Gminy i Miasta [...] decyzją z 7 grudnia 2023 r. odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia podnosząc, że z załączonego do wniosku orzeczenia nie wynika, że niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Organ wskazał ponadto, że M. R. nie mieszka z ojcem, dojeżdża do niego i sprawuje nad nim opiekę. J. S. mieszka z synem i jego rodziną, jednak syn pracuje zawodowo i nie może sprawować opieki nad ojcem. M. R. wniosła odwołanie od powyższej decyzji wskazując, że ojciec po [...] porusza się na wózku inwalidzkim, wymaga stałej opieki w codziennych czynnościach, wnioskodawczyni zrezygnowała z zatrudnienia aby zapewnić opiekę ojcu. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ciechanowie rozpoznając sprawę wskazało, że zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615) świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz koniecznością stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W myśl art. 17 ust. 1b świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. SKO w Ciechanowie zaznaczyło, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 - w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności został uznany za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Z tych przyczyn art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych nie może być stosowany w dotychczasowym brzmieniu po wejściu w życie tego wyroku. Wobec tego uznać należy, że wydanie w sprawie orzeczeń w oparciu o art. 17 ust. 1b ww. ustawy w sytuacji, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności z Konstytucją RP tego przepisu w określonym w nim zakresie, nie znajduje uzasadnienia, co potwierdza stanowisko sądów administracyjnych. SKO w Ciechanowie wskazało, że wnioskodawczyni spełnia podstawowe przesłanki konieczne do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego. M. R. jest osobą zobowiązaną do alimentacji wobec ojca, nie podejmuje zatrudnienia, ojciec jest wdowcem. Organ odwoławczy zaznaczył, że z akt sprawy wynika, że wnioskująca nie zamieszkuje wspólnie z ojcem, J. S. zamieszkuje w miejscowości [...], gm. [...], w budynku jednorodzinnym, gdzie również zamieszkuje jego syn z rodziną. Wnioskodawczyni oświadczyła, że to ona opiekuje się ojcem, przyjeżdża codziennie do ojca, mierzy cukier, podaje insulinę wykonuje czynności związane z higieną osobistą, robi zakupy wykonuje wszystkie czynności związane z prowadzeniem domu. Zdaniem Kolegium z art. 17 ust. 1 pkt 1 ww. ustawy wynika, że opieka, o której mowa w tym przepisie ma być sprawowana nad osobą niepełnosprawną, która nie jest w stanie samodzielnie egzystować, radzić sobie samodzielnie w życiu codziennym. Opieka ta musi być stała i absorbująca, a nie doraźna albo fikcyjna. Stała opieka - z definicji - jest opieką ciągłą, nieprzerwaną, codzienną, a w niektórych przypadkach wręcz całodobową. W ocenie organu odwoławczego pomoc świadczona przez wnioskodawczynię mieści się wyłącznie w ramach zwykłej pomocy jaką powinny świadczyć dorosłe dzieci swoim rodzicom i nie mieści się w kategorii pomocy stałej wykonywanej w zakresie uniemożliwiającym podjęcie zatrudnienia przez stronę. Skarżąca ponadto, jak wynika z akt sprawy, nie zrezygnowała z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad ojcem, umowa o zatrudnienie na ¼ etatu została rozwiązana przez pracodawcę z winy pracownika. M. R. jest uprawniona do renty rodzinnej, której pobieranie nie ma wpływu na prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. W ocenie organu odwoławczego w niniejszej sprawie brak jest związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia lub rezygnacją z zatrudnienia, a sprawowaniem przez stroną opieki nad niepełnosprawnym ojcem. Tymczasem świadczenie pielęgnacyjne ma charakter rekompensaty za niepodejmowanie zatrudnienia lub rezygnację z aktywności zawodowej na rzecz sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Konieczność sprawowania stałej opieki, a nie inne okoliczności powinny być przyczyną niemożliwości podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Dzieci wobec rodziców mają obowiązek alimentacyjny i wszystkie dzieci zobowiązane są do zapewnienia opieki rodzicom wówczas, gdy rodzic tego potrzebuje albo poprzez zapewnienia osobistej opieki albo poprzez partycypowanie w kosztach związanych z zapewnieniem opieki przez inną osobę, tym bardziej, że J. S. mieszka z synem i jego rodziną, który również zobowiązany jest do opieki nad ojcem. W tej sytuacji brak jest podstaw do przyznania wnioskowanego świadczenia. M. R. wniosła skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie podnosząc, że nie zgadza się z zaskarżoną decyzją ponieważ długotrwała i ciągła opieka nad ojcem przyczyniła się do rozwiązania stosunku pracy i niemożliwości dalszego jej podjęcia. Domniemania SKO o nienależytym sprawowaniu opieki nad ojcem są nieracjonalne, gdyż żadna z ustaw nie precyzuje zakresu, rodzaju i formy czynności oraz ich częstotliwości należnych przy opiece nad niepełnosprawnym. Skarżąca podniosła, że fakt, że nie zamieszkuje wspólnie z ojcem nie zaprzecza i nie wyklucza sprawowania wymaganej opieki. Rodzaj pomocy, forma i częstotliwość są czynnikami dyktowanymi przez stan zdrowia i samopoczucia osoby niepełnosprawnej, w każdym dniu codziennej egzystencji. W ocenie skarżącej spełnia ona prawne i ustawowe wymogi do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a dodatkowe dywagacje SKO i interpretacje pojęcia opieki nad osobą niepełnosprawną są zbyt daleko idące i nieznaczące w prawnym rozstrzygnięciu sprawy. Skarga jest więc uzasadniona. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ciechanowie w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zaskarżona decyzja została wydana na podstawie przepisów ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 390), zwanej dalej "ustawą" lub "ustawą o świadczeniach rodzinnych". Zgodnie z art.17 ust. 1 tej ustawy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy, ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W pierwszej kolejności jako prawidłowe Sąd ocenił stanowisko organu odwoławczego w zakresie dotyczącym uznania za wadliwe rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji odmawiającego przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z powodu niespełnienia przesłanki określonej w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Rozważania Kolegium w tej części znajdują bowiem potwierdzenie w treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego sygn. K 38/13 oraz w ugruntowanym orzecznictwie sądów administracyjnych. Sąd ocenia jednakże jako nieznajdujące oparcia w zgromadzonym materiale dowodowym stanowisko organu odwoławczego, który przyjął, że pomoc świadczona przez Skarżącą ojcu mieści się w ramach zwykłej pomocy zwyczajowo okazywanej rodzicom oraz nie spełnia ona przesłanki wynikającej z art. 17 ust. 1 ustawy, to jest przesłanki istnienia związku przyczynowego pomiędzy zapewnieniem przez Skarżącą opieki niepełnosprawnemu ojcu a rezygnacją z zatrudnienia. Jak wskazano wyżej, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje wówczas gdy osoba uprawniona rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W niniejszej sprawie organ odwoławczy ustalił, że Skarżąca nie zrezygnowała z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad ojcem lecz, że umowa o pracę została rozwiązana przez pracodawcę z winy pracownika. Z akt sprawy wynika jednakże, że umowa pracownicza M. R. została rozwiązana w dniu 31 października 2023 r. w oparciu o treść art. 30 § 1 pkt 2 kodeksu pracy. Przepis ten stanowi, że umowa o pracę rozwiązuje się przez oświadczenie jednej ze stron z zachowaniem okresu wypowiedzenia (rozwiązanie umowy o pracę za wypowiedzeniem). Powyższe oznacza, że wbrew stanowisku Kolegium umowa o pracę nie została rozwiązana z winy pracownika. Istotnym w sprawie niniejszej jest także, że treść orzeczenia o niepełnosprawności determinuje charakter i zakres opieki, jakiej wymaga osoba orzeczeniem tym się legitymująca. Z kolei do organu administracji należy ustalenie czy w okolicznościach danej sprawy osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne faktycznie sprawuje nad osobą niepełnosprawną opiekę odpowiadającą warunkom określonym w odpowiednim orzeczeniu o niepełnosprawności. Dla ustalenia czy w danej sytuacji sprawowana nad osobą niepełnosprawną opieka odpowiada wymogom określonym w art. 17 ust. 1 o świadczeniach rodzinnych zasadnicze znaczenie ma jej faktyczne sprawowanie w zestawieniu z treścią orzeczenia o niepełnosprawności osoby, której dotyczy opieka (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 27 kwietnia 2022 r., sygn. akt I OSK 1334/21). Także ten aspekt sprawy organ administracji ustalił w sposób nieprawidłowy, bez właściwego nawiązania do dokumentów zgromadzonych w aktach. Wskazane dokumenty potwierdzają bowiem, że ojciec skarżącej ma [...], niesprawne palce u prawej dłoni, choruje na [...], porusza się na wózku inwalidzkim. Wymaga on pomocy przy wykonywaniu czynności dnia codziennego, takich jak przygotowywanie posiłków, robienie zakupów, badanie poziomu cukru i dawkowanie leków, dbanie o czystość w domu, korzystanie z toalety, dbanie o higienę osobistą, a także pomocy przy umawianiu i towarzyszeniu podczas wizyt lekarskich. Taki stan zdrowia ojca Skarżącej determinuje, zdaniem Sądu, ocenę, że wymaga on stałej opieki ze strony córki a zakres tej opieki nie pozwala jej na dalsze kontynuowanie pracy zawodowej. Organ błędnie ustalił, że ojciec Skarżącej jest w stanie wykonywać przy sobie czynności codziennej egzystencji oraz może pozostać w domu sam w czasie pracy wnioskodawczyni w przypadku gdyby ją wykonywała. Zdaniem Sądu organ wadliwie zinterpretował okoliczności faktyczne w sprawie. Rzeczywisty stan zdrowia J. S. nie pozwala mu bowiem na samodzielne korzystanie z toalety z uwagi na potrzebę pomocy osoby trzeciej przy tej czynności ani także na samodzielne iniekcje insuliny z uwagi na niesprawność jednej ręki, co oznacza niezbędność obecności Skarżącej w celu sprawowania niezbędnej opieki nad nim. Wobec powyższego Sąd uznał, że zaskarżone decyzje zostały wydane z naruszeniem przepisu prawa materialnego stanowiącego podstawę rozstrzygnięcia oraz przepisów postępowania administracyjnego tj. art. 7, 77, 80 i 107 par.3 k.p.a. , które to naruszenie miało wpływ na wynik sprawy. Ponownie rozpoznając sprawę organy uwzględnią, że z dniem 1 stycznia 2024r. - na mocy art. 43 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz.U. z 2023 r. poz. 1429 z późn. zm., dalej: "u.ś.w.") znowelizowano u.ś.r., w tym m.in. jej art. 17 ust. 1. wykluczając obecne możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz opiekuna osoby dorosłej. Ustawodawca w obecnym stanie prawnym przewidział, że o świadczenie pielęgnacyjne mogą ubiegać się osoby w nim wymienione z tytułu opieki jedynie nad osobą niepełnosprawną, która nie ukończyła 18 roku życia. Zauważyć należy, że zgodnie z art. 63 ust. 1 u.ś.w. w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 (tj. w ustawie o świadczeniach rodzinnych) w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. Zdaniem Sądu treść art. 63 ust. 1 u.ś.w. należy rozumieć w ten sposób, że jeżeli na skutek ponownie przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego organ ustali, że zakres opieki sprawowanej przez Skarżącą nad ojcem spełniał przesłanki rezygnacji z zatrudnienia w rozumieniu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. w związku z koniecznością stałej lub długotrwałej opieki w dniu złożenia wniosku i nie później niż do 31 grudnia 2023r., to przyjąć należy że w tej sprawie prawo do świadczenia pielęgnacyjnego powstało na dzień złożenia wniosku tj. do dnia 31 grudnia 2023 r. i stosować należy przepisy dotychczasowe. Mając te okoliczności na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634), orzekł jak w sentencji wyroku.