I SA/Wa 478/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Gabriela Nowak, sędzia WSA Bożena Marciniak (spr.), asesor WSA Nina Beczek, Protokolant referent Anna Kaczyńska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 grudnia 2023 r. sprawy ze skargi A. G., B. G., B. K., C. G., E. G., E. K., H. G., I. G., J. G., J. R., K. H., M. K., M. Z., P. G., S. G. oraz T. G. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 21 grudnia 2021 r. nr GZ.rn.625.136.2016 w przedmiocie umorzenia postępowania oddala skargę. Decyzją z 21 grudnia 2021 r., nr GZ.rn.625.136.2016, Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, po rozpatrzeniu odwołania A. G. reprezentowanej przez H. G., utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] nr 483/2016 z 10 lutego 2016 r. o umorzeniu postępowania. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym; Orzeczeniem z 27 marca 1948 r., nr UR.I/4/404/48, Wojewoda [...] uznał, że nieruchomość ziemska pn. [...] o obszarze ogólnym [...] ha, położona w gm. [...], pow. [...], uregulowana w księgach hipotecznych "[...]", "[...]", "[...]", podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Orzeczeniem z 15 października 1948 r., nr UR/2.1.1/12, Minister Rolnictwa i Reform Rolnych, po rozpatrzeniu odwołania B. G., byłej właścicielki "[...]", utrzymał w mocy powyższe orzeczenie z 27 marca 1948 r. Decyzją z 3 stycznia 1972 r., nr R.VIII-285/9/71, Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w[...] stwierdziło przejście z mocy prawa na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu z 6 września 1944 r. działek nr [...] o łącznej powierzchni [...] ha, uregulowanych w księdze wieczystej "[...]", położonych w gminie [...], pow. [...]. Decyzją z 7 września 2010 r., nr GZ.rn-057-625-15/05, Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi stwierdził nieważność powyższej decyzji z 3 stycznia 1972 r. Wnioskiem z 10 grudnia 2013 r. P. G., B. K., M. G., E. G., F. G., I. G. i K. H. wystąpili o wydanie, w trybie § 5 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, decyzji stwierdzającej, że nieruchomość "[...]", rozparcelowana na działki nr [...] o łącznej powierzchni [...] ha, nie podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu. Decyzją z 10 lutego 2016 r. Wojewoda [...] umorzył postępowanie w sprawie jako bezprzedmiotowe. W ocenie organu, decyzja PWRN w Warszawie z 3 stycznia 1972 r. dotyczyła nieruchomości wydzielonej w styczniu 1946 r. z księgi hipotecznej "[...]". Skoro grunt ten był przedmiotem orzeczenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z 15 października 1948 r. oraz utrzymanego nim w mocy orzeczenia Wojewody [...] z 27 marca 1948 r., a orzeczenia te nadal pozostają w obrocie prawnym, to brak jest możliwości wydania kolejnego merytorycznego rozstrzygnięcia w oparciu o § 5 ust. 1 rozporządzenia z 1 marca 1945 r. wobec nieruchomości "[....]". Odwołanie od powyższej decyzji złożyła A. G., reprezentowana przez H. G. Decyzją z 21 grudnia 2021 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z 10 lutego 2016 r. W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia organ odwoławczy podzielił ocenę Wojewody, że pozostawanie w obrocie prawnym orzeczeń legalizujących nacjonalizację nieruchomości B. G.j, ujętych jako "[...]" jest przeszkodą w rozpoznaniu wniosku złożonego przez następców prawnych byłej właścicielki w odniesieniu do działek parcelacyjnych nr [...]. Wskazane działki, które dopiero po wejściu w życie dekretu przeniesiono do odrębnej księgi wieczystej "[...]", zostały bowiem ujęte decyzjami z 1948 r. potwierdzającymi ich przejście z dniem 13 września 1944 r. na rzecz Skarbu Państwa na podstawie dekretu. Takie stanowisko wyraził również Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi w prawomocnej decyzji z 7 września 2010 r., wskazując, że działki [....] o łącznej powierzchni [...] ha, położone na terenie Osiedła [...], powstały z podziału gruntu oznaczonego na planie parcelacyjnym sporządzonym w 1932 r. przez mierniczego przysięgłego – B. K. literą , który to grunt objęty był właśnie orzeczeniem Wojewody [...] z 27 marca 1948 r. W konsekwencji, grunt ten w momencie wydania decyzji z 3 stycznia 1972 r. stanowił własność Skarbu Państwa. Minister wskazał, że również w dokumentacji geodezyjno-prawnej, sporządzonej w listopadzie 2012 r., m. in. w celu ustalenia granic przejętych nieruchomości i ich właścicieli według stanu na dzień 13 września 1944 r., geodeta uprawniony A. W. potwierdził, że nieruchomości ujęte nową księgą wieczystą o nazwie "[...]" stanowiły część obszaru pn. Osiedle [....], który następnie był przedmiotem orzeczenia z 27 marca 1948 r., utrzymanego w mocy orzeczeniem z 15 października 1948 r. Tym samym, zgodnie z opinią geodezyjną, decyzja z 3 stycznia 1972 r. opisała część tego samego obszaru, który został objęty orzeczeniami z 1948 r., a oznaczony na mapie parcelacji Osiedla [...], arkusz [...] jako litera lub . Minister zaznaczył, że wprawdzie decyzja z 3 stycznia 1972 r. została w trybie nadzorczym usunięta z obrotu prawnego, to jednak postępowanie o wydanie decyzji stwierdzającej niepodpadanie pod działanie dekretu działek nr [...] uznać trzeba za bezprzedmiotowe. Sprawa administracyjna dotycząca podpadania tych nieruchomości pod przepisy dekretu została już rozstrzygnięta ostatecznie i prawomocnie orzeczeniami z 1948 r. Orzeczenia te funkcjonują w obrocie prawnym, ponieważ postępowanie o stwierdzenie ich nieważności zostało w całości z mocy prawa umorzone na podstawie art. 2 ust. 2 ustawy z 11 sierpnia 2021 r., co potwierdził Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z 5 listopada 2021 r., nr GZ.rn.625.1.2019. Organ podsumował, że skoro sprawa podlegania przepisom dekretu działek nr [...], ujętych w chwili wejścia w życie dekretu księgą hipoteczną "[...]", została merytorycznie rozstrzygnięta orzeczeniami z 1948 r., to kolejne postępowanie dotyczące tej samej materii stało się niedopuszczalne i to niezależnie od prawidłowości tych decyzji. Orzeczenia te tworzą bowiem stan powagi rzeczy osądzonej (res iudicata). Dalsze zatem prowadzenie postępowania przez Wojewodę [...] i wydanie decyzji merytorycznej prowadziłoby do powstania decyzji obarczonej wadą nieważności z art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi złożyli A. G., B. G., B. K., C. G., E. G., E. K., H. G., I. G., J. G., J. R., K. H., M. K., M. Z., P. G., S. G. oraz T. G. Zaskarżonej decyzji zarzucili naruszenie art 7 k.p.a. w zw. z art. 77 k.p.a. poprzez nierzetelne ustalenie stanu faktycznego niniejszej sprawy i uznanie, że wniosek o stwierdzenie, że nieruchomość Kolonia [...], w gminie [...], powiat [...], rozparcelowana na działki nr [...] o łącznej powierzchni [...] ha, nie podpada pod działanie art 2 ust 1 lit e dekretu PKWN z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej został rozpatrzony orzeczeniami Wojewody [...] z 27 marca 1948 r. i Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z 15 października 1948 r., których nieważności nie stwierdzono, podczas gdy wniosek ten został rozpoznany decyzją Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [....] z 3 lipca 1972 r., której nieważność została stwierdzona decyzją Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 7 września 2010 r., a tym samym powinien zostać rozpoznany merytorycznie. Powołując się na powyższe skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego. W uzasadnieniu skargi podniesiono, że organy obu instancji dokonały błędnych ustaleń faktycznych, w wyniku czego wadliwie umorzyły przedmiotowe postępowanie. Skarżący wskazali, że nieruchomość "[...]" powstała w wyniku wydzielenia z nieruchomości, dla której była prowadzona księga hipoteczna pod nazwą "[....]" i zawierała w chwili wydzielania grunty o powierzchni wraz z ulicami [...] ha [...] m2 oraz stanowiła działki oznaczone numerami od [...] do [....]. Większość działek tworzących tę nieruchomość zbyła jeszcze poprzednia właścicielka B. G. Nie zostały sprzedane działki o numerach [...], które następnie zostały faktycznie przejęte od dawnej właścicielki przez Skarb Państwa w trybie art. 2 ust 1 lit e dekretu, a w dniu 3 stycznia 1972 r. PWRN w [...] wydało decyzję legalizującą to przejęcie. Niezależnie od powyższego orzeczeniem z 27 marca 1948 r. Wojewoda [...] uznał, że stanowiąca własność B. G. nieruchomość ziemska "[...]" o ogólnej powierzchni [...] ha, uregulowana w księgach hipotecznych "[...]", "[...]", majątek "[...]", podpada pod działanie art. 2 ust 1 lit. e) dekretu. Powyższe orzeczenie zostało utrzymane w mocy orzeczeniem Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z 15 października 1948 r. Zdaniem skarżących, sentencja powyższego rozstrzygnięcia nie budzi wątpliwości, że nie obejmowało ono nieruchomości "[...]". W tym zatem zakresie wniosek o niepodpadanie przedmiotowej nieruchomości pod dekret nie został rozpoznany. Skarżący podnieśli, że gdyby orzeczenia z 1948 r. obejmowały tę nieruchomość, to nie byłoby konieczności podejmowania decyzji w tym zakresie w dniu 3 lipca 1972 r. W konsekwencji, umorzenie na podstawie art 2 ust. 2 ustawy z 11 sierpnia 2021 r. postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczeń z 27 marca 1948 r. i 15 października 1948 r. nie ma żadnego znaczenia dla wyniku sprawy. W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Skarga jest niezasadna. W niniejszej sprawie kontroli podlegała decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, którą organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z 10 lutego 2016 r. o umorzeniu, jako bezprzedmiotowego, postępowania zainicjowanego wnioskiem z 10 grudnia 2013 r. o wydanie, w trybie § 5 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r., Nr 3, poz. 13 ze zm., dalej jako "dekret" lub "dekret z 6 września 1944 r."), decyzji stwierdzającej, że nieruchomość "[...]", rozparcelowana na działki nr [...] o łącznej powierzchni [...] ha, nie podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. Zaskarżona decyzja nie rozstrzygała zatem co do istoty sprawy administracyjnej, w której było prowadzone postępowanie, ale stanowiła prawną formę jej zakończenia (załatwienia) w inny sposób w rozumieniu art. 104 § 2 k.p.a. Przesłanką wydania tego rodzaju decyzji jest zaistnienie stanu tzw. "obiektywnej bezprzedmiotowości", to jest sytuacji, w której na skutek odpadnięcia jednego z konstytutywnych elementów sprawy administracyjnej, o której mowa w art. 1 pkt 1 k.p.a., sprawa będąca dotychczas przedmiotem postępowania nie może się zakończyć rozstrzygnięciem kształtującym na gruncie norm administracyjnego prawa materialnego określony stosunek prawny, a więc rozstrzygnięciem określającym w sposób władczy o prawach, obowiązkach lub uprawnieniach adresata decyzji. Kluczowe zatem dla oceny legalności takiej decyzji było ustalenie, czy w realiach rozpoznawanej sprawy zaistniały okoliczności prowadzące do obiektywnej bezprzedmiotowości postępowania w rozumieniu art. 105 § 1 k.p.a. Te zaś jak trafnie wskazał organ występują, między innymi, wówczas gdy sprawa administracyjna zawisła przed organem została już uprzednio rozstrzygnięta pozostającą w obiegu prawnym decyzją ostateczną. Prowadzenie bowiem kolejnego postępowania dotyczącego tej samej materii jest prawnie niedopuszczalne, gdyż wydana w takim stanie faktycznym i prawnym kolejna decyzja rozstrzygająca sprawę co do istoty, obarczona byłaby kwalifikowaną wadą prawną opisaną w art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a., prowadzącą do jej nieważności od chwili wydania (skutek ex tunc). Powodem umorzenia postępowania w niniejszej sprawie było uznanie przez organy, że zaistniała w niej przeszkoda w rozpoznaniu wniosku, jaki następcy prawni byłej właścicielki nieruchomości złożyli w odniesieniu do działek nr [...]. Organy ustaliły bowiem, że wskazane działki, które dopiero po wejściu w życie dekretu przeniesiono do odrębnej księgi wieczystej "[...]", zostały ujęte w pozostających w obrocie prawnym orzeczeniach Wojewody [...] z 27 marca 1948 r. oraz Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z 15 października 1948 r. Powyższe rozstrzygnięcia potwierdzały przejęcie tych nieruchomości z dniem 13 września 1944 r. na rzecz Skarbu Państwa na podstawie przepisów dekretu z 6 września 1944 r. Zdaniem organów obu instancji, prowadzenie w tej sytuacji kolejnego postępowania dotyczącego podlegania przedmiotowych działek pod przepisy dekretu z 6 września 1944 r. stało się niedopuszczalne i to niezależnie od prawidłowości orzeczeń z 27 marca 1948 r. i 15 października 1948 r. Orzeczenia te tworzą bowiem stan powagi rzeczy osądzonej (res iudicata). Po analizie zebranego materiału dowodowego Sąd powyższą ocenę organów uznał za prawidłową. Jak bowiem wynika z zebranej w sprawie dokumentacji, w tym przede wszystkim dwóch ekspertyz geodezyjno-prawnych, działki o nr [...] jako tzw. Rezerwat rolny - działka "a", wchodziły na dzień wejścia w życie dekretu z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej w skład nieruchomości "[...]" uregulowanej księgami hipotecznymi "[...]", "[....]" i "[...]". Nieruchomość "[...]" o łącznej powierzchni [...] ha została następnie objęta orzeczeniem Wojewody [...] z 27 marca 1948 r. nr UR.I/4/404/48 w przedmiocie podpadania pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu, a powyższe orzeczenie zostało utrzymane w mocy orzeczeniem Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z 15 października 1948 r. nr UR/2.1.1/12. Akta sprawy potwierdzają również, że decyzją z 3 stycznia 1972 r. Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] potwierdziło przejście na rzecz Państwa na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu działek nr [...]. Nieruchomości te, już po 13 września 1944 r., zostały przeniesione do nowej księgi wieczystej o nazwie "[...]". Powyższa decyzja z 3 stycznia 1972 r. została następnie wyeliminowana z obrotu prawnego decyzją Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 7 września 2010 r., nr GZ.rn-057-625-15/05. W skardze podniesiono, że usunięcie w trybie nadzwyczajnym decyzji z 3 stycznia 1972 r. z obrotu prawnego spowodowało, że wniosek z 10 grudnia 2013 r. w przedmiocie niepodpadania działek nr [...] pod przepisy dekretu z 6 września 1944 r. może zostać rozpatrzony merytorycznie. Sąd powyższego stanowiska skarżących nie podziela. Na przeszkodzie merytorycznemu rozpoznaniu powyższego wniosku stoi bowiem okoliczność, że sprawa podpadania wspomnianych działek pod przepisy dekretu z 6 września 1944 r. została już rozstrzygnięta pozostającymi w obrocie prawnym orzeczeniami z 27 marca 1948 r. oraz 15 października 1948 r. W tej sytuacji zawarta w skardze argumentacja, że organy naruszyły art. 7 w zw. z art. 77 k.p.a. poprzez dokonanie błędnych ustaleń faktycznych, a w konsekwencji błędnego przyjęcia, że sprawa podpadania przedmiotowych nieruchomości pod art. 2 ust 1 lit. e) dekretu z 6 września 1944 r. została rozstrzygnięta ostatecznie i prawomocnie decyzjami z 1948 r., a nie nieważną decyzją PWRN w [...] z 3 stycznia 1972 r., nie mogła podważyć prawidłowości zaskarżonego rozstrzygnięcia. Zawarte w skardze stanowisko całkowicie pomija bowiem omówione wyżej ustalenia wynikające ze znajdującej się w aktach sprawy dokumentacji, w tym ustalenia wynikające z powołanych przez organy ekspertyz geodezyjno - prawnych. Wobec powyższego Sąd uznał, że organy obu instancji dokonały trafnej oceny w zakresie zaistniałej w sprawie przeszkody do merytorycznego rozpoznania wniosku z 10 grudnia 2013 r. W konsekwencji prawidłowo umorzyły, na zasadzie art. 105 § 1 k.p.a., wszczęte już postępowanie o niepodpadanie działek nr [...] pod przepisy dekretu z 6 września 1944 r. wobec stwierdzenia jego bezprzedmiotowości. Jak bowiem zasadnie podniosły organy, prowadzenie kolejnego postępowania dotyczącego tej samej materii jest prawnie niedopuszczalne. Wydana bowiem w takim stanie faktycznym i prawnym kolejna decyzja rozstrzygająca sprawę co do istoty byłaby obciążona kwalifikowaną wadą prawną określoną w art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a., prowadzącą do jej nieważności od chwili wydania. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634), orzekł jak w sentencji.