I SA/Wa 481/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Skiba Sędziowie WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska WSA Dariusz Chaciński (spr.) Protokolant sekretarz sądowy Justyna Kobylarczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 czerwca 2019 r. sprawy ze skargi D.G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] stycznia 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...]. (SKO) decyzją z 21 [...] 2019 r. (na decyzji widnieje wprawdzie data [...] stycznia 2018 r., ale ewidentnie jest to oczywista omyłka pisarska, co do roku) utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy C. z [...] 2018 r. o odmowie przyznania D. G. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. W uzasadnieniu decyzji SKO wskazało na następujący stan sprawy. Wójt Gminy C. decyzją z [...] 2018 r. odmówił D. G. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad żoną – M. G.. Przedmiotową decyzję organ I instancji uzasadnił tym, że wnioskodawca ma ustalone prawo do renty oraz ma orzeczony znaczny topień niepełnosprawności. Od powyższej decyzji D. G. wniósł odwołanie, w którym wyjaśnił, że żona od 1996 r. choruje na postępującą dystrofię mięśniową, postać obręczowo-kończynowa. Od siedmiu lat porusza się na wózku inwalidzkim. Jest niezdolna do samodzielnej egzystencji, wymaga rehabilitacji oraz stałej opieki i pomocy osoby drugiej. Ze względu na ogromne osłabienie siły mięśniowej nie jest w stanie samodzielnie wykonywać podstawowych czynności życiowych. Skarżący potwierdza, że do końca maja 2019 r. ma ustalone prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy, a także legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności. Uważa jednak, że żadne przepisy nie zabraniają podjęcia pracy zarobkowej przy w/w przesłankach. Podkreślił, że jest świadomy, iż nie rezygnuje z pracy na rzecz opieki nad żoną, ale nie może jej podjąć ze względu na jej stan zdrowia, który wymaga całodobowej opieki. Informuje, że prawie przez cały okres małżeństwa pozostawał w zatrudnieniu, a pracę stracił dopiero z końcem lipca 2018 r. Jednak mimo orzeczenia o znacznym stopniu niepełnoprawności jest on osobą chodzącą i jest w stanie zaopiekować się chorą żoną. Podkreślił, że nie wyobraża sobie aby uzależnić żonę od osoby obcej, bowiem byłoby to dla niej bardzo krępujące i niekomfortowe a nawet uwłaczające. Natomiast on wie jakie czynności należy wykonać przy żonie i jak zapewnić jej godny fizyczny komfort życia. Skarżący wniósł o zmianę decyzji i przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Utrzymując w mocy zaskarżoną decyzję (wskazaną na wstępie decyzją z [...] 2019 r.) SKO wyjaśniło, że [...] 2018r. D. G. wystąpił do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w C. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną w stopniu znacznym żoną – M. G.. Do wniosku dołączył orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w P. z [...] 2015 r. o zaliczeniu żony do znacznego stopnia niepełnosprawności – na stałe. Jako datę powstania znacznego stopnia niepełnosprawności wskazano [...] 2004 r. Akta sprawy zawierają także orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w P. z [...] 2015 r. o zaliczeniu D. G. do znacznego stopnia niepełnosprawności od [...] 2006 r. na stałe. Według przedłożonej decyzji ZUS z [...] 2018 r. wnioskodawca ma ustalone prawo do renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy – do [...] 2019 r. Zgodnie z art. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 2220 ze zm.; dalej u.ś.r.) świadczeniami rodzinnymi są między innymi zasiłek rodzinny oraz dodatki do zasiłku rodzinnego, a także świadczenia opiekuńcze: zasiłek pielęgnacyjny, specjalny zasiłek opiekuńczy oraz świadczenie pielęgnacyjne. Forma pomocy, której dotyczy zaskarżona decyzja, nie ma charakteru uznaniowego, lecz przysługuje w sytuacji dokładnie określonej w przepisach prawa. Według art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Stosownie do art. 17 ust. 5 pkt. 1 lit. a) u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego. W przedmiotowej sprawie z wnioskiem o świadczenie pielęgnacyjne z tytułu opieki nad M. G., zaliczoną do znacznego stopnia niepełnosprawności, wystąpił mąż – D. G., również legitymujący się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zgromadzony materiał dowodowy potwierdza, że wnioskodawca sprawuje stałą opiekę nad żoną legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności i wymagającą stałej opieki. Wnioskodawca jest osobą, na której zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny wobec żony lecz on również ma orzeczony znaczny stopień niepełnosprawności. Zaskarżoną decyzją organ I instancji odmówił prawa do wnioskowanego świadczenia ze względu na negatywne przesłanki uniemożliwiające przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, tj. ustalone prawo do renty oraz znaczny stopień niepełnosprawności. Kolejnym koniecznym warunkiem do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest niepodejmowanie lub rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Uznano, że warunek powyższy został spełniony, bowiem D. G. nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Według ustaleń organu I instancji wnioskodawca, mimo że ma ustalony znaczny stopień niepełnosprawności, sprawuje stałą opiekę nad żoną, która nie jest w stanie samodzielnie funkcjonować. Jednak sam fakt, że osobą sprawującą opiekę nad osobą wymagającą stałej opieki jest osoba o znacznym stopniu niepełnosprawności, to wyklucza ją z kręgu osób uprawnionych. Ustawodawca nie przewidział możliwości wyboru świadczenia korzystniejszego, w przypadku zarówno prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy, jak też i do świadczenia pielęgnacyjnego. W takim przypadku świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje. Przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych w art. 17 ust. 1 pkt 4 i art. 17 ust. 5 zawierają negatywne przesłanki, w przypadku wystąpienia których świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje. W niniejszej sprawie takie przesłanki występują, bowiem wnioskodawca jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym oraz ma ustalone (do [...] 2019 r.) prawo do renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy. Oznacza to, że w rozpatrywanej sprawie brak jest podstaw prawnych do przyznania wnioskowanego świadczenia. Skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...]. z [...] 2019 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł D. G.. Wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz decyzji organu I instancji poprzez przyznanie w drodze wyjątku prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną żoną – M. G.. W uzasadnieniu skargi stwierdził, że faktem jest, że ma ustalone prawo do renty. Jest to jednak świadczenie przyznane okresowo, do [...] 2019 r. Faktem jest też, że bezterminowo legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności. Mimo to jest osobą chodzącą ze sprawnymi kończynami górnymi. Ten stan pozwala mu sprawować opiekę nad niezdolną do samodzielnej egzystencji żoną. Znaczną część dochodów rodziny pochłania leczenie i rehabilitacja; niejednokrotnie ciężko jest związać koniec z końcem. Dlatego w ostatnim czasie, z racji złej sytuacji finansowej, podjął zatrudnienie w systemie telepracy na okres próbny od [...] do [...] 2019 r. Rodzaj umówionej pracy nie pozbawia go możliwości opiekowania się żoną, ale niejednokrotnie znacząco utrudnia, więc w niedalekiej przyszłości zmuszony będzie do rezygnacji z zatrudnienia. Skarżący stwierdza, że jest świadomy, że posiada rentę, znaczny stopień niepełnosprawności i pracę. Rozumie, że wszystkie te przesłanki w chwili obecnej dyskwalifikują go z przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Ale tylko on jest w stanie zapewnić żonie nieuwłaczający jej godności komfort życia. Czyni to już od sześciu lat. Życie go zweryfikowało i napisało taki scenariusz, że stanął przed wyzwaniem, z którym doskonale sobie radzi. W takich sytuacjach nie ma się możliwości wyboru. W myśl przepisów prawa osoba z orzeczonym znacznym stopniem niepełnosprawności nie może sprawować opieki nad drugą niepełnosprawną osobą. Ale taki "zakaz" istnieje tylko w regulacjach prawnych; zupełnie nie przedkłada się to na życie, a jego sytuacja jest żywym tego przykładem - mąż ze znacznym stopniem niepełnosprawności opiekuje się niepełnosprawną w stopniu znacznym żoną. Wspólnie potrafią egzystować i stawiać czoła przeciwnościom losu. Nie potrafi skazać żony na uzależnienie od osoby trzeciej (najprawdopodobniej obcej), kiedy jest tuż obok, w ogóle taka ewentualność nie jest brana pod uwagę. Jestem mężem i czuje obowiązek, a co najważniejsze wykazuje chęć niesienia pomocy. Nasze stopnie niepełnosprawności są identyczne tylko w nazwie; w rzeczywistości mój stopień naruszenia sprawności organizmu zasadniczo odbiega od fizycznej niesprawności mojej żony. W związku z powyższym wnosi o uchylenie zaskarżonych decyzji oraz przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną w stopniu znacznym żoną. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. W ocenie sądu skarga nie ma usprawiedliwionych podstaw. Bezsporne jest, że skarżący D. G. ma ustalony znaczny stopień niepełnosprawności (decyzją z [...] 2015 r.) i przyznane prawo do renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy (decyzja ZUS z [...] 2018 r.). Słusznie wskazały organy obydwu instancji, że obydwie te okoliczności stanowią negatywne przesłanki do przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego, z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad żoną – M. G.. Jak stanowi bowiem art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności. Ponadto, zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do m. in. emerytury lub renty. Wprawdzie wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 26 czerwca 2019 r., SK 2/17, ten ostatni przepis (art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r.) w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, został uznany za niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w zw. z art. 32 ust. 1 Konstytucji R.P., jednak orzeczenie to nie zmienia obecnej sytuacji skarżącego. Po pierwsze, zakres orzeczenia dotyczy osób otrzymujących rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy, a skarżący otrzymuje rentę z tytułu całkowitej niezdolności do pracy, a ponadto ma ustalony znaczny stopień niepełnosprawności (zob. wskazany wyżej art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.), która to negatywna przesłanka nie została przez Trybunał Konstytucyjny zakwestionowana. Z punktu II wskazanego wyroku TK wynika także, że zakwestionowany przepis w powyższym zakresie traci moc po upływie sześciu miesięcy od ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw. Ustawodawca otrzymał więc czas na dostosowanie zakwestionowanego przepisu do wymagań konstytucyjnych. Być może więc ewentualna zmiana ustawy, o ile wykroczy poza zakres orzeczenia TK, wpłynie na zmianę sytuacji prawnej skarżącego. W obecnym stanie prawnym przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz skarżącego (osoby o znacznym stopniu niepełnosprawności i otrzymującej rentę z tytułu całkowitej niezdolności do pracy) nie było możliwe, mimo okoliczności faktycznych, które wskazał on w skardze. Jak słusznie zauważyły organy decyzja o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego nie ma charakteru uznaniowego, lecz świadczenie to przysługuje tylko po spełnieniu określonych w przepisie przesłanek. Nie było więc możliwe przyznanie skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego "w drodze wyjątku", jak określił to skarżący w skardze, czyli wbrew negatywnym przesłankom wynikającym z ustawy. Mając to na uwadze, na podstawie art. 151 p.p.s.a., sąd orzekł o oddaleniu skargi.