I SA/Wa 489/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Elżbieta Lenart sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz (spr.) asesor WSA Anna Milicka - Stojek po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 10 maja 2024 r. sprawy ze skargi T. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 20 grudnia 2023 r. nr KOA/6116/Sr/23 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. I SA/Wa 489/24 UZASADNIENIE Wnioskiem z dnia 4 kwietnia 2022 r. T. G. wystąpił o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną żoną D. G.. Decyzją nr ŚR.5222.57.2022 z dnia 30 maja 2023 r. Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...], działając z upoważnienia Burmistrza [...], odmówił T. G. przyznania prawa do wnioskowanego świadczenia. Od wskazanej decyzji T. G. wniósł odwołanie wskazując na naruszenie prawa materialnego poprzez błędne zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b pkt 1 i 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Kolegium zaskarżoną decyzją utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Organ wskazał, że z akt sprawy wynika, że T. G. opiekuje się niepełnosprawną żoną D. G., która legitymuje się orzeczeniem Lekarza Orzecznika ZUS z dnia 26 listopada 2019 r. o trwalej niezdolności do samodzielnej egzystencji. Nadto, orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z dnia 15 lipca 2019 r. została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności. W orzeczeniu tym zostało wskazane, iż niepełnoprawność istnieje od 12 grudnia 2010r., a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 7 kwietnia 2015r. Orzeczenie to wydane było do 30 czerwca 2022 r. Następnie, orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z dnia 4 lipca 2022 r. została zaliczona do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności. W orzeczeniu tym nie wskazano na konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Orzeczenie to zostało utrzymane w mocy orzeczeniem Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z dnia 13 października 2022 r. Podczas przeprowadzonego w dniu 31 marca 2023 r., wywiadu środowiskowego ustalono, że T. G. mieszka razem z niepełnosprawną żoną, której pomaga we wszystkich czynnościach domowych oraz pomaga jej dotrzeć do placówek służby zdrowia. W toku postępowania organ I instancji ustalił również, iż pan G. zatrudniony był w okresach od 11 lutego 1986 r. do 15 marca 1990 r., od 17 lipca 1991 r. do 22 maja 1993 r. oraz od 4 kwietnia 1996 r. do 12 lutego 1998 r. Na tę okoliczność przedłożył stosowne świadectwa pracy. Innych okresów zatrudnienia pan G. nie wykazał, co oznacza to, że skarżący nie podejmował później zatrudnienia, a tym samym nie musiał rezygnować z zatrudnienia w celu sprawowania osobistej opieki nad niepełnosprawną żoną, której niepełnoprawność istnieje od 12 grudnia 2010 r., na co wskazują załączone do akt sprawy orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Kolegium wskazało, że przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest formą wynagrodzenia przez Państwo osoby, na której ciąży obowiązek alimentacyjny względem osoby niepełnosprawnej, w zamian za rezygnację albo niepodejmowanie zatrudnienia w związku z koniecznością opieki nad tą osobą niepełnosprawną. Jest kompensacją strat materialnych. Przepis art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których - zakres opieki - wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Chodzi tu zatem o sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Organ ustalił, że T. G. wspomaga żonę w codziennym funkcjonowaniu, jednakże nie wykazał on, że rezygnacja z zatrudnienia nastąpiła faktycznie w związku ze sprawowaną opieką nad żoną. Zaprzestanie aktywności zawodowej przez opiekuna ma być spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami, głównie leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Mając zaś na uwadze całokształt podniesionych okoliczności, trudno uznać, że skarżący obecnie nie podejmuje zatrudnienia lub pracy zarobkowej tylko ze względu na konieczność sprawowania opieki nad żoną. Nie można dać wiary twierdzeniom skarżącego, że nie podejmuje zatrudnienia tylko ze względu na konieczność opieki nad nią, zwłaszcza, iż zatrudnienia nie podejmował od 1998 r., a ostatnie zatrudnienie miało miejsce zanim powstała niepełnosprawność D. G. i zanim został ustalony znaczny stopień jej niepełnosprawności. W związku z powyższym nie jest, zdaniem Kolegium, możliwe przyznanie wnioskowanego świadczenia. Odnosząc się do argumentacji organu I instancji dotyczącej tego, że niepełnosprawność D. G. powstała w wieku dorosłym organ zauważył, że stosownie do art. 17 ust. 1b ustawy, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Podkreślił, że Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 orzekł, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Wyrok ten jest wyrokiem zakresowym, nie wywołuje więc skutku określonego w art. 190 ust. 1 i 3 Konstytucji, tj. utraty mocy obowiązującej zakwestionowanego aktu normatywnego. Powoduje jednak konieczność takiej wykładni przepisów, aby jej wynik nie był sprzeczny ze stanowiskiem wyrażonym w wyroku Trybunału. T. G. wniósł skargę na opisaną wyżej decyzę Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie. Zarzucił w niej naruszenie prawa materialnego art. 17 ust. 1 pkt.4 u.ś.r. oraz przepisów postępowania art. 6,7,8,9, 77 par.1 i 80 k.p.a. Wskazał, że wbrew ustaleniom organów zrezygnował z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad żoną, której stan zdrowia tego wymaga. Wniósł o uchylenie obu decyzji oraz o zasądzenie kosztów postępowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje: Zdaniem Sądu skarga nie jest uzasadniona aczkolwiek z innych przyczyn niż w niej wskazane. Materialnoprawną podstawę wydania decyzji przez organy obu instancji stanowił przepis art. 17 ust.1 u.ś.r., z treści którego wynika, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje matce albo ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka, osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej lub innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2020 r. poz. 1359, dalej: k.r.o.), ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Zgodnie z art. 17 ust.1a u.ś.r. u.ś.r., osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Na wstępie wskazać należy, że Sąd podziela pogląd organu II instancji, że dla powstania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego otrzymywanego przez opiekunów osób dorosłych nie ma znaczenia data powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. Przywołany w decyzji organu I instancji art. 17 ust.1 b u.ś.r. ustawy o świadczeniach rodzinnych nie mógł być stosowany w związku z uznaniem jego niekonstytucyjności przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r., sygn. K 38/13. Stosując właściwą wykładnię art. 17 ust.1b u.ś.r., należy przyjąć, iż w stosunku do opiekunów osób, których niepełnosprawność powstała później, oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. W konsekwencji niedopuszczalne jest oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy, która została uznana za niezgodną z art.32 ust.1 Konstytucji RP, co znalazło potwierdzenie w jednolitej linii orzeczniczej Naczelnego Sądu Administracyjnego, którą Sąd w składzie orzekającym w pełni podziela (por. wyroki NSA z dnia 29 kwietnia 2019 r.,I OSK 300/19 , z dnia 26 kwietnia 2019 r., I OSK 8/19 , opubl. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Niezależnie od powyższego decydujące dla rozstrzygnięcia sprawy niniejszej jest, ż D. G. nie jest osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Z treści orzeczenia Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z dnia 4 lipca 2022r. wprost wynika, że została zaliczona do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności w którym nie wskazano na konieczność stałej lub długotrwałej pomocy lub opieki innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Orzeczenie to zostało następnie utrzymane w mocy orzeczeniem Wojewódzkiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Warszawie z dnia [...] października 2022r. Powyższe oznacza, że D. G. nie mieści się w kręgu osób wymienionych w treści art. 17 ust.1 u.ś.r. a tym samym sprawowanie opieki nad nią nie uprawnia Skarżącego do ubiegania się o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Wskazana okoliczność jako decydująca o rozstrzygnięciu sprawy zwalniała organy administracji z obowiązku badania pozostałych przesłanek warunkujących przyznanie wnioskowanego świadczenia. Mając to na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak na wstępie.