I SA/Wa 492/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Pirogowicz (spr.) Sędziowie WSA Dariusz Chaciński WSA Iwona Kosińska Protokolant referent Marcin Sieradzki po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 31 sierpnia 2018 r. sprawy ze skargi A.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] stycznia 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku rodzinnego i dodatku do zasiłku rodzinnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wójta Gminy [...] z dnia [...] listopada 2017 r. nr [...]. Decyzją z [...] stycznia 2018 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], po rozpatrzeniu odwołania A. S., utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy[...] z [...] listopada 2017 r. nr [...] o odmowie przyznania odwołującej się w okresie zasiłkowym 2017/2018 prawa do zasiłków rodzinnych na dwójkę dzieci wraz dodatkiem na jedno z nich. Decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] wydana została przy następujących ustaleniach stanu faktycznego i ocenie prawnej sprawy. Wnioskiem z 22 sierpnia 2017 r. A. S. wystąpiła o przyznanie jej na okres świadczeniowy 2017/2018 na rzecz małoletnich dzieci – K. S.i L.S., przewidzianych ustawą z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2017 r. poz. 1952 ze zm.) dalej: "u.ś.r.", zasiłków rodzinnych wraz z dodatkiem do zasiłku na rzecz syna z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego. Do wniosku dołączyła kopię oświadczenia stron o rozwiązaniu z dniem [...] lutego 2016 r zawartej w 2011 r. umowy dzierżawy nieruchomości tworzących gospodarstwo do tego dnia przez nią prowadzone. W wyniku rozpoznania powyższego wniosku Wójt Gminy [...] decyzją z [...] listopada 2017 r., utrzymaną w mocy decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z [...] stycznia 2018 r., odmówił przyznania A. S.wnioskowanych zasiłków wraz z dodatkiem, wskazując na przekroczenie w jej rodzinie kryterium dochodowego określonego w art. 5 ust. 1 u.ś.r., wynoszącego [...] złotych na osobę w rodzinie. Jak ustalił bowiem organ dochód na osobę w czteroosobowej rodzinie wnioskodawczyni wynosił miesięcznie [...] zł. Skala przekroczenia wspomnianego kryterium nie pozwalała przy tym na przyznanie jej świadczeń rodzinnych w zmniejszonym wymiarze na zasadzie określonej w art. 5 ust. 3a u.ś.r., zwanej potocznie zasadą "złotówka za złotówkę". Ustalając dochód rodziny organy miały na względzie, że w roku kalendarzowym poprzedzającego okres zasiłkowy (tj. 2016 r.) rodzina uzyskała łączny dochód w wysokości [...] zł. Jego źródłem miały być zaś dochody ze źródeł pozarolniczych wnioskodawczyni i jej męża (w łącznej wysokości [...] zł ) oraz dochód wnioskodawczyni z gospodarstwa rolnego o pow. [...] ha przeliczeniowych (w łącznej wysokości [...] zł). Stanęły przy tym na stanowisku, że rozwiązanie umowy dzierżawy gospodarstwa rolnego w roku bazowym nie powoduje, że dochód z tego gospodarstwa może być traktowany jako dochód utracony. Wskazując na określone w art. 5 ust. 8 u.ś.r. zasady obliczania dochodu z gospodarstwa rolnego, Kolegium zauważało jednocześnie , że przepis ten nie stanowi o dochodzie faktycznie osiąganym z działalności rolniczej lecz zawiera założenie, że kwota wynikająca z przewidzianego w nim wyliczenia jest dochodem miesięcznym przyjętym do ustalenia prawa do zasiłku rodzinnego. Na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] A.S. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, kwestionując poprawność wyliczonego dochodu rodziny, wynikającą z przyjęcia w nim dochodów z dzierżawionego przez nią gospodarstwa za cały rok 2016. Podczas gdy dzierżawa ta ustała w lutym 2016 r. i od tego czasu nie figuruje ona także w ewidencji podatków i opłat lokalnych jako podatnik-dzierżawca z gospodarstwa rolnego, co potwierdza zaświadczenie Wójta Gminy [...] z [...] grudnia 2017 r. załączone do skargi. Podnosiła jednocześnie argument, że po rozwiązaniu umowy dzierżawy rodzina utrzymuje się z wynagrodzenia męża w wysokości odpowiadającej kwocie najniższego krajowej pensji, co udokumentowała w rozliczeniu podatkowym za rok 2016. Zwracała przy tym uwagę, że w sąsiednich gminach dochód z gospodarstwa rolnego rozliczany jest przy uwzględnieniu faktycznego okresu posiadania ziemi. Z tych powodów podjęte w sprawie rozstrzygnięcie uważała za niezrozumiałe i krzywdzące. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie i podtrzymało stanowisko wyrażone w treści zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: skarga jest zasadna. Materialnoprawną podstawą podjętych rozstrzygnięć stanowiły przepisy ustawy dnia 28 listopada 2003 r. - o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2017 r. poz. 1952 ze zm.) przywoływanej dalej jako: "u.ś.r. Przewidziane tą ustawa świadczenie w formie zasiłku rodzinnego, stosownie do art. 5 ust. 1, przysługuje osobom o których mowa w art. 4 ust. 2 (min. rodzicom, jednemu z nich albo opiekunowi prawnemu dziecka), jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty [...] złote. Przysługuje on także w przypadku przekroczenia owego kryterium, o ile dochód rodziny przekracza ww. kwotę , pomnożona przez liczbę członków danej rodziny o kwotę nie wyższą niż łączna kwota zasiłków rodzinnych wraz z dodatkami przysługujących danej rodzinie w okresie zasiłkowym, na który jest ustalane prawo do tych świadczeń, z tym że jego wymiar ulega wówczas stosownemu obniżeniu (art. 5 ust. 3 i 3a u.ś.r.). W art. 3 u.ś.r. zdefiniowane zostały używane w tekście ustawy pojęcia "dochodu", "dochodu rodziny" jak też "dochodu członka rodziny" Zgodnie z ujętymi tam definicjami "dochód" obejmuje, po odliczeniu kwot świadczonych na rzecz innych osób, m.in. inne dochody niepodlegające opodatkowaniu na podstawie przepisów o podatku od osób fizycznych, w śród których wymieniono dochody z uzyskane z gospodarstwa rolnego (art. 3 pkt 1 lit.c tiret 23). "Dochód rodziny" z kolei stanowi sumę dochodów członków rodziny (art. 3 pkt 2), a "dochód członka rodziny", po myśli art. 3 pkt 2a u.ś.r., oznacza przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 4-4 c powołanej ustawy, gdzie uregulowano sytuację, kiedy w roku poprzedzającym okres zasiłkowy lub po tym roku członek rodziny uzyskał bądź utracił dochód. Jednocześnie, mając na względzie specyfikę źródła dochodu, jakim jest posiadanie gospodarstwa rolnego, w art. 5 ust. 8 powołanej ustawy uregulowano sposób ustalania tego dochodu w oderwaniu od faktycznego jego wymiaru. Założono mianowicie fikcję prawną uzyskiwania dochodu przez właściciela gospodarstwa rolnego (posiadacza zależnego) przyjmując, że z 1 hektara przeliczeniowego uzyskuje się dochód miesięczny w wysokości 1/12 dochodu ogłaszanego corocznie w drodze obwieszczenia przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na podstawie art. 18 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym (Dz.U. z 2016 r., poz. 617 ze zm.). W rozpoznawanej sprawie poza sporem jest, że skarżąca jako matka małoletnich dzieci (K. i L.), sprawująca nad nim opiekę, należy do kręgu osób uprawnionych w myśl art. 4ust. 2 u.ś.r. do ubiegania się o zasiłek rodzinny i powiązane z nim dodatki. Okolicznością niesporną jest także, że z dniem [...] lutego 2016 r. rozwiązała ona umowa dzierżawę, na mocy której dzierżawiła położone we wsiach A.Ż., B. i H. gm. S. grunty (gospodarstwo rolne) o pow. [...] ha ([...] ha przeliczeniowych). Okoliczności te nie budzą również wątpliwości sądu i znajdują potwierdzenia w zgromadzonych w aktach dokumentach. Istotą sporu jest natomiast to, jak w takim stanie faktycznym ustalić za rok 2016 - będący po myśli art. 3 ust. 2a u.ś.r. rokiem bazowym przy ustalaniu prawa do świadczeń na okres zasiłkowy od 1 listopada 2017 r. do 31 października 2018 r. - dochód skarżącej z ww. gospodarstwa rolnego, który po zsumowaniu z pozostałymi jej dochodami z innych źródeł, a także dochodami jej męża stanowić będzie podstawę do ustalenia prawa do wnioskowanych świadczeń. Skarżąca kwestionuje bowiem przyjęty przez organy sposób jego wyliczenia, polegający na przyjęciu fikcji uzyskiwania przez nią przez cały rok 2016 dochodu z gospodarstwa w wymiarze miesięcznym, ustalonym według reguły opisanej w art. 5 ust. 8 ustawy. Odnosząc się do tego zagadnienia, w pierwszej kolejności przyznać należy rację organom, że w świetle sformułowanych w art. 3 pkt 23 lit a do l u.ś.r. definicji dochodu utraconego, stan zakończenia prowadzenia gospodarstwa rolnego (utraty jego własności, wykonywania posiadania zależnego) w roku poprzedzającym okres zasiłkowy, nie może być kwalifikowany jako utrata dochodu, podlegająca uwzględnieniu przy ustalaniu spełnienia kryterium dochodowego, uprawniającego do uzyskania świadczeń rodzinnych. Nie miesi się on bowiem w żadnym z wymienionych w tym przepisie przypadków. Racją mają również organy, że ustawodawca w przepisach o świadczeniach rodzinnych przyjął domniemanie, że z gospodarstwa rolnego uzyskuje się dochód niezależnie od tego czy się w tym gospodarstwie pracuje, czy też zostało ono oddane w posiadanie zależne innej osobie. Powyższe wynika z jednej strony z zastosowanej w redakcji art. 5 ust. 8 u.ś.r. formuły "przyjmuje się...", z drugiej zaś z brzmienia ust. 8a art. 5, wedle którego ustalając dochód rodziny uzyskany z gospodarstwa rolnego, do powierzchni gospodarstwa stanowiącego podstawę wymiaru podatku rolnego, wlicza się obszary rolne oddane w dzierżawę (poza wyjątkami opisanymi w punktach 1 do 3 tego ustępu). Ustanowienie w ustawie domniemania uzyskiwania z gospodarstwa rolnego miesięcznego dochodu określonym w wymiarze, nie oznacza jednak - jak by mogło to wynikać z przyjętej interpretacji powyższego przepisu przez organy – domniemania uzyskiwania go także w okresie, gdy jego źródło odpadło. Fikcja uzyskiwania miesięcznego dochodu na poziomie określonym według zasady opisanej w art. 5 ust. 8 u.ś.r., oznacza bowiem jedynie nakaz przyjmowania, że w okresie pozostawania gospodarstwa rolnego w posiadaniu zależnym członka rodziny osoby ubiegającej się o świadczenie, tudzież przysługiwaniu mu do owego gospodarstwa tytułu własności, dochód ten kształtował się w takiej a nie innej wysokości. Innymi słowy domniemanie to dotyczy uzyskiwania dochodu z gospodarstwa rolnego, a nie istnienia tego gospodarstwa jako źródła dochodu. W konsekwencji zatem ustalany w ten sposób dochód może obejmować jedynie okres, w którym gospodarstwo rolne stanowiło własność członka rodziny (choć nie musiał on nim faktycznie władać), względnie pozostawało w jego posiadaniu zależnym. Jeżeli taki stan nie dotyczył pełnego roku bazowego – jak miało to miejsce w rozpoznawanej sprawie - łączny roczny dochód z owego gospodarstwa, ustalić należy przy uwzględnieniu okresu przynależności tego gospodarstwa do jednostki, przyjmując za każdy rozpoczęty miesiąc tej przynależności wymiar uzyskiwanego z gospodarstwa dochodu ustalony według reguły opisanej w art. 5 ust. 8 powołanej ustawy. Tylko bowiem w ten sposób ustalony roczny dochód członka rodziny z gospodarstwa rolnego, po zsumowaniu z innymi uzyskanymi przez niego w roku bazowym dochodami i podzieleniu uzyskanej w ten sposób kwoty przez ilość miesięcy w roku (12), będzie odpowiadał "przeciętnemu miesięcznemu dochodowi członka rodziny w roku poprzedzającym okres zasiłkowy", o czym stanowi art. 3 ust. 2a powołanej ustawy. Przyjmując zatem w okolicznościach niniejszej sprawy, że dochód z dzierżawionego przez skarżącą do lutego 2016 r. gospodarstwa rolnego o pow. [...] ha przeliczeniowych, przez cały rok 2016 r. wynosił [...] zł miesięcznie (co łącznie dawało kwotę [...] zł), organy uczyniły to w sposób sprzeczny z treścią normatywną przepisów art. 5 ust. 8 w zw. z art. 3 ust. 2a powołanej ustawy. Naruszenie to miało zaś bezpośredni wpływ na wynik sprawy, gdyż w jego konsekwencji w sposób błędny ustaliły, że dochód rodziny skarżącej w przeliczeniu na osobę w rodzinie przekracza kryterium ustalone w art. 5 ust. 1 ustawy i to o kwotę, o której mowa w ust. 3 tego artykułu, uniemożliwiając jej tym samym uzyskanie świadczeń rodzinnych. Podczas, gdy przy prawidłowej wykładni i adekwatnym do stanu faktycznego sprawy zastosowaniu wymienionych przepisów winny wyprowadzić konkluzje przeciwne. W tym stanie rzeczy Sąd, wobec istotnego naruszenia zaskarżoną decyzją jak też poprzedzającą ją decyzją organu pierwszej instancji przepisów prawa materialnego, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r., poz. 1302) ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku. Wskazania co do dalszego postępowania wynikają wprost oceny prawnej sformułowanej w niniejszym wyroku i sprowadzaj się do obowiązku ponownego przeliczenia dochodów rodziny w 2016 r., przy uwzględnieniu w ich składzie dochodów z gospodarstwa rolnego jedynie za okres dwóch miesięcy. Następnie zaś w oparciu o ustaloną sytuacje dochodową rodziny, podjęcia stosownego rozstrzygnięcia w przedmiocie zgłoszonego przez A. S. żądania.