I SA/Wa 492/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Joanna Skiba (spr.), Sędziowie sędzia WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska, sędzia WSA Magdalena Durzyńska, Protokolant referent Agata Szczepanik, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 marca 2022 r. sprawy ze skargi B. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] grudnia 2020 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę. Wnioskiem z [...] czerwca 2020 r. B. L. (Skarżąca) zwróciła się do Prezydenta [...] (Prezydenta) o przyznanie pomocy finansowej na leki, leczenie i na dofinansowanie opłat mieszkaniowych. Prezydent rozpatrując ww. wniosek, decyzją z [...] czerwca 2020 r. nr [...] przyznał Skarżącej świadczenie pieniężne w kwocie 350 złotych, w tym czynsz 300 złotych i na leki 50 złotych jednorazowo w miesiącu czerwcu 2020 r. W uzasadnieniu wskazał, że na wysokość przyznanej pomocy miały wpływy takie okoliczności jak konieczność zaspokojenia potrzeb licznej grupy osób wymagających wsparcia w stosunku do ograniczonych środków finansowych przeznaczonych na pomoc. Odwołanie od powyższej decyzji wniosła Skarżąca. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] (Kolegium), rozpatrując wniesione odwołanie, decyzją z [...] grudnia 2020 r. nr [...], utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Kolegium wskazało, że materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2019 r. poz. 1507 z późn. zm.), powoływanej dalej jako "ustawa", która określa zadania w zakresie pomocy społecznej, rodzaje świadczeń z pomocy społecznej oraz zasady i tryb ich udzielania, organizację pomocy społecznej oraz zasady i tryb postępowania kontrolnego w zakresie pomocy społecznej. Organ wskazał, że zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy, co do zasady prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty określonej w obowiązującym rozporządzeniu Rady Ministrów w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Obecnie kwota ta wynosi 701 zł. Z ustaleń Prezydenta wynika, że Skarżąca prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, nie pracuje i nie jest zarejestrowana w urzędzie pracy, nie posiada też żadnych dochodów i utrzymuje się z pomocy społecznej. Organ wskazał, że Skarżąca spełnia kryterium dochodowe, określone w art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy do uzyskania świadczeń z pomocy społecznej. Kolegium zaznaczyło również, że z akt administracyjnych sprawy wynika, że Skarżąca na mocy decyzji nr [...] z [...] marca 2020 r. korzystała z pomocy w formie gorącego posiłku z dowozem. W dniu [...] czerwca 2020 r. Skarżąca zgłosiła, że rezygnuje z przyznanej pomocy w tej formie. Decyzją nr [...] z [...] czerwca 2020 r. uchylona została ww. decyzja, na mocy której Skarżąca korzystała z gorącego posiłku z dowozem. Decyzją nr [...] z [...] czerwca 2020 r. przyznano Skarżącej świadczenie pieniężne na zakup posiłku lub żywności w ramach programu wieloletniego "posiłek w szkole i w domu" w kwocie 400 złotych jednorazowo w miesiącu czerwcu 2020 r. Kolegium wskazało, że w jego ocenie, Prezydent w zaskarżonej decyzji przyznającej zasiłek celowy uwzględnił trudną sytuację życiową i materialną Skarżącej, a także konieczność zaspokojenia jej niezbędnych potrzeb bytowej. Organ II instancji podkreślił również, że Prezydent przyznał Skarżącej pomoc w preferowanej przez Skarżącą formie tj. formie pieniężnej, co oznacza, że organ I instancji w miarę posiadanych możliwości uwzględnia systematycznie zgłaszane przez Skarżącą potrzeby. Kolegium wskazało przy tym, że organy pomocy społecznej dysponują ograniczonymi środkami finansowymi i ich zadaniem jest zabezpieczenie środków na zaspokojenie niezbędnych potrzeb osób i rodzin ubiegających się o pomoc społeczną w ciągu całego roku 2020. Ponadto pomoc społeczna ma charakter subsydiarny, co oznacza, że winna ona prowadzić jedynie do wsparcia osób i rodzin w podejmowanych wysiłkach, lecz nie może ich w tym zastępować. Kolegium ponadto przytoczyło treści przepisu art. 39 ust. 1 ww. ustawy z którego wynika, że organ wydaje decyzję w ramach tzw. uznania administracyjnego, swobodnie decydując o tym, czy w indywidualnej sprawie wystąpił przypadek uzasadniający przyznanie tej formy świadczenia z pomocy społecznej. Ponadto, w ocenie Kolegium, art. 3 ww. ustawy nie może w żadnym razie prowadzić do wniosku o dopuszczalności uczynienia z pomocy społecznej stałego źródła dochodów. Interpretacja taka byłaby niedopuszczalna jako całkowicie sprzeczna z intencją ustawodawcy, który pomocy społecznej wyznaczył jedynie funkcję wspierania tych wysiłków, a nie ich zastępowania. Na gruncie obowiązujących przepisów, biorąc pod uwagę ograniczone środki finansowe w stosunku do dużej liczby osób wymagających pomocy, organ I instancji nie ma obowiązku, ale przede wszystkim nie ma możliwości udzielenia pomocy finansowej na wszystkie potrzeby osób wnioskujących w oczekiwanej przez nie wysokości. Na decyzję Kolegium Skarżąca wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wskazując, że przyznany jej zasiłek na zakup leków jest niewystarczający do jej potrzeb. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga jest niezasadna, bowiem zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej nie można zarzucić naruszenia prawa. Ustawa o pomocy społecznej, na podstawie której wydano kontrolowane decyzje, w art. 2 stanowi, że pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Osoby ubiegające się o przyznanie im świadczenia z pomocy społecznej muszą liczyć się z tym, że nie każdy ich wniosek i nie w pełnym zakresie zostanie automatycznie uwzględniony, bowiem rodzaj, forma i rozmiar świadczenia muszą być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Zgodnie natomiast z art. 39 ustawy zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Z treści tego przepisu wynika, że organ wydaje decyzję w ramach tzw. "uznania administracyjnego", swobodnie decydując o tym, czy w sprawie indywidualnej wystąpił przypadek, uzasadniający przyznanie tej formy świadczenia z pomocy społecznej. Na taki charakter wydawanej w sprawie decyzji (decyzja uznaniowa) wskazuje użyty w tym przepisie zwrot "zasiłek może być przyznany". Przyznanie zasiłku celowego z pomocy społecznej nie jest prawnym obowiązkiem organów administracji i nie rodzi dla strony roszczenia o przyznanie świadczenia, a dla ośrodka pomocy społecznej obowiązku jego przyznania. Nie każdy potrzebujący może w każdym czasie uzyskać spełnienie pełnych oczekiwań, ze względu na ograniczone środki, jakimi dysponuje ośrodek pomocy społecznej. Organy pomocy społecznej muszą mieć bowiem na uwadze również potrzeby innych osób korzystających z pomocy ośrodka. W tej kwestii, z akt administracyjnych sprawy i uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że Skarżąca otrzymuje stałe wsparcie ośrodka pomocy społecznej. I tak, na mocy decyzji z [...] marca 2020 r. przyznano Skarżącej pomocy w formie gorącego posiłku z dowozem, z którego Skarżąca zrezygnowała. Ponadto decyzją z [...] czerwca 2020 r. przyznano Skarżącej świadczenie pieniężne na zakup posiłku lub żywności w ramach programu wieloletniego "posiłek w szkole i w domu" w kwocie 400 złotych jednorazowo w miesiącu czerwcu 2020 r. Zaznaczyć należy, że osoba wnioskująca o świadczenie z pomocy społecznej zobowiązana jest przede wszystkim wykorzystywać własne środki, możliwości i uprawnienia do przezwyciężania sytuacji, w której się znalazła. Pomoc społeczna ma za zadanie jedynie wspierać osoby w wysiłkach zmierzających do poprawy trudnej sytuacji, a nie je wyręczać. Nie jest więc jej celem zapewnianie świadczeniobiorcy stałego źródła finansowania jego wszystkich zobowiązań finansowych i w oczekiwanej wysokości. Skarżąca powinna przede wszystkim w zakresie własnych możliwości dążyć do finansowania swoich potrzeb i pokrywania bieżących opłat. Przy ograniczonych środkach finansowych jakimi dysponuje Ośrodek Pomocy Społecznej nie jest bowiem możliwe zaspokojenie wszystkich żądań Skarżącej, gdyż spowodowałoby to niemożność zaspokojenia potrzeb innych osób przez Ośrodek. Jak wynika z akt niniejszej sprawy, Skarżąca objęta jest różnymi formami pomocy społecznej. Również kontrolowaną przez Sąd decyzją przyznano Skarżącej świadczenie pieniężne w kwocie 350 złotych, w tym czynsz 300 złotych i na leki 50 złotych jednorazowo w miesiącu czerwcu 2020 r. Z uzasadnienia skargi wynika natomiast, że Skarżąca kwestionuje wysokość kwoty przyznanego jej tą decyzją świadczenia pieniężnego na leki. Sąd stoi natomiast na stanowisku, że uwzględnianie każdego żądania Skarżącej i wypłata na jego rzecz zasiłków celowych na sfinansowanie wszelkich jej potrzeb i w kwocie żądanej przez stronę, spowodowałoby ponadto wypaczenie celów pomocy społecznej i zwolniłoby z aktywności i odpowiedzialności świadczeniobiorcę, co jest niezgodne z zasadą subsydiarności pomocy społecznej. Mając powyższe na uwadze uznać należy, że organy obu instancji wydały decyzje w oparciu o obowiązujące przepisy, nie przekraczając granic uznania administracyjnego, dokonały ustaleń wszystkich okoliczności, od jakich w świetle ustawy o pomocy społecznej uzależnione jest udzielenie pomocy w formie zasiłku celowego. Motywy podjętych rozstrzygnięć zostały wyczerpująco uzasadnione w decyzjach organów obu instancji, zgodnie z przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.), orzekł jak w sentencji.