I SA/Wa 493/11
WyrokWSA w Warszawie2011-03-25
Skład orzekający: Sędzia WSA Elżbieta Lenart
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy decyzja wywłaszczeniowa wydana wobec osób zmarłych przed jej wydaniem jest nieważna z powodu rażącego naruszenia prawa?Ratio decidendi
Decyzje administracyjne wydane wobec osób zmarłych przed ich wydaniem są dotknięte wadą nieważności z powodu rażącego naruszenia prawa, ponieważ postępowanie zostało przeprowadzone z udziałem osób nieposiadających zdolności prawnej. W takiej sytuacji sąd, rozpoznając sprawę w trybie uproszczonym, stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji, a także stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła skargi Gminy K. na decyzję Ministra Infrastruktury utrzymującą w mocy decyzję Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast w przedmiocie wywłaszczenia nieruchomości. W toku postępowania ustalono, że decyzje wywłaszczeniowe zostały wydane wobec osób zmarłych przed ich wydaniem, co stanowiło podstawę do stwierdzenia ich nieważności. Skarżąca gmina podnosiła zarzuty naruszenia przepisów kpa dotyczących stwierdzenia nieważności i wydania decyzji z naruszeniem prawa, a także zarzuty dotyczące materialnoprawnych przesłanek wywłaszczenia.Rozstrzygnięcie
Sąd stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji Ministra Infrastruktury oraz poprzedzającej ją decyzji Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast. Stwierdził również, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Zasądził od Ministra Infrastruktury na rzecz Gminy Miejskiej K. zwrot kosztów postępowania sądowego.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Lenart po rozpoznaniu w dniu 25 marca 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi Gminy K. na decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] lipca 2004 r., Nr [...] w przedmiocie wywłaszczenia nieruchomości 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] października 2003 r., nr [....]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Ministra Infrastruktury na rzecz skarżącej Gminy Miejskiej K. kwotę 440 (czterysta czterdzieści) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Minister Infrastruktury decyzją z dnia [...] lipca 2004 r., nr [...] utrzymał w mocy decyzję Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] października 2003 r., nr [...].
Zaskarżone orzeczenie wydano w oparciu o następujący stan faktyczny sprawy.
Orzeczeniem z dnia [...] maja 1961 r., nr [...] Prezydium Powiatowej Rady Narodowej K. orzekło w punkcie 1 o wywłaszczeniu nieruchomości położonej w K. gm. kat. [...], lwh [...], oznaczonej jako parcela [...] kat. [...], stanowiącej własność M. B., A. M., małoletniej Z. M. i A. M.
Po rozpoznaniu odwołania od ww. orzeczenia Komisja Odwoławcza do spraw Wywłaszczenia przy Ministrze Spraw Wewnętrznych decyzją z października 1961r., nr [...] utrzymała w mocy zaskarżone orzeczenie.
Następnie postanowieniem Prezydium Rady Narodowej K. z dnia [...] lutego 1961 r., nr [...] sprostowało orzeczenie z dnia [...] maja 1961 r. w ten sposób, że zmieniono powierzchnię wywłaszczonej nieruchomości z [...] m2 na [...] m2.
Z wnioskiem o stwierdzenie nieważności orzeczenia z dnia [...] maja 1961 r. wystąpiła Z. M. – spadkobierczyni M. B. i S. M. podnosząc, że kwestionowane orzeczenie rażąco narusza art. 3 ustawy z dnia 1 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości.
Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast decyzją z dnia [...] listopada 2000 r., nr [...] stwierdził nieważność orzeczenia Prezydium Rady Narodowej K. z dnia [...] maja 1961 r. Została ona utrzymana w mocy decyzją z dnia [...] lutego 2001 r.
Decyzja z dnia [...] lutego 2001 r. została następnie zaskarżona do Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie przez Gminę K., który wyrokiem z dnia 28 listopada 2002 r. uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] listopada 2000 r.
Po ponownym rozpoznaniu sprawy Prezes Urzędu Mieszkalnictwa decyzją z [...] października 2003 r., nr [...] stwierdził, że orzeczenie Prezydium Rady Narodowej K. z dnia [...] maja 1961 r. i decyzja Komisji Odwoławczej do spraw Wywłaszczenia przy Ministrze Spraw Wewnętrznych z października 1961 r., w części dotyczącej wywłaszczenia części nieruchomości położonej w K., gm. kat. [...], lwh [...], oznaczonej jako parcela [...] kat. [...] oraz postanowienie Prezydium Rady Narodowej K. z dnia [...] grudnia 1961 r. zostały wydane z naruszeniem prawa, w części dotyczącej obecnych działek nr [...], nr [...] i nr [...], a w pozostałej części, dotyczącej wywłaszczenia części nieruchomości położonej w K. gm. kat,. [...], lwh [...], oznaczonej jako parcela [...] kat. [...], stwierdził ich nieważność.
W uzasadnieniu orzeczenia organ stwierdził, że orzeczenie Prezydium Rady Narodowej K. z dnia [...] maja 1961 r. zostało wydane na podstawie przepisów ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1961 r. Nr 18, poz. 94) i w aspekcie zgodności z przepisami powołanej ustawy należy ocenić kwestionowane orzeczenie. Zgodnie z art. 3 ust. 1 - 2 tej ustawy wywłaszczenie było dopuszczalne jeżeli nieruchomość była ubiegającemu się o wywłaszczenie niezbędna na cel użyteczności publicznej, na cel obrony Państwa albo dla wykonywania zadań określonych w zatwierdzonych planach gospodarczych oraz dla planowej realizacji budownictwa ogólnomiejskiego i zorganizowanego budownictwa mieszkaniowego.
Z akt przedmiotowej sprawy wynika, iż celem wywłaszczenia była realizacja pracowniczych ogrodów działkowych, która to inwestycja - zdaniem organu wywłaszczeniowego – nie miała charakter użyteczności publicznej.
Organ podniósł, że w wyroku z dnia 6 sierpnia 1999 r., sygn. akt III RN 77/99 Sąd Najwyższy stwierdził, że samo wykazanie we wniosku wywłaszczeniowym, iż nieruchomość jest przeznaczona pod urządzenie ogrodu działkowego nie uzasadniało jej wywłaszczenia. Ubiegający się o wywłaszczenie powinien był bowiem stosownie do art. 15 ust. 2 pkt 2 powołanej ustawy wywłaszczeniowej wykazać we wniosku wywłaszczeniowym, iż konkretna nieruchomość jest mu "rzeczywiście niezbędna" dla celu wywłaszczenia. Natomiast organ wywłaszczeniowy zobligowany był zgodnie z art. 20 ust. 2 powołanej ustawy wywłaszczeniowej zweryfikować, czy nieruchomość jest rzeczywiście niezbędna na cel wywłaszczenia, a w przypadku zamierzonej realizacji ogrodu działkowego ponadto ustalić, czy nieruchomość stanowi - stosownie do przepisów ustawy z dnia 9 marca 1949 r. o pracowniczych ogrodach działkowych (Dz. U. Nr 18, poz. 117) - "odpowiedni teren" dla urządzenia ogrodu działkowego.
Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast stwierdził, że organ wywłaszczeniowy nie dokonał powyższych ustaleń, co stanowi oczywiste naruszenie art. 20 ust. 2 powołanej ustawy, zaś wywłaszczenia dokonano, mimo braku ustaleń, co do spełnienia materialnoprawnych przesłanek wywłaszczenia. Stanowi to rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 kpa w świetle orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego (wyrok z dnia 21 października 1997 r., sygn. akt IV SA 119/90, wyrok z dnia 27 października 1998 r., sygn. akt IV SA 2077/98 oraz wyrok z dnia 8 października 1999 r., sygn. akt IV SA 1412/97) oraz Sądu Najwyższego (wyrok z dnia 6 sierpnia 1999 r., sygn. III RN 77/99 i wyrok z dnia 4 czerwca 1998 r., sygn. akt III RN 38/98),
Organ dodał, że został także naruszony art. 22 ust. 1 pkt 1 powołanej ustawy z dnia 12 marca 1958 r., poprzez nieustalenie przedmiotu wywłaszczenia. W orzeczeniu z dnia [...] maja 1961 r. w punkcie 1 wskazano, że wywłaszczono część nieruchomości o pow. [...] m2, podczas gdy była to powierzchnia wszystkich nieruchomości wywłaszczonych tym orzeczeniem (w punktach 1-4). Z pisma Miejskiej Pracowni Geodezyjnej Wydziału Gospodarki Mieszkaniowej Prezydium Rady Narodowej K. z dnia [...] grudnia 1961 r., nr [...] wynika, że w punkcie 1 orzeczenia z dnia [...] maja 1961 r. należało wpisać [...] m2. W związku z tym Prezydium Rady Narodowej K. postanowieniem z dnia [...] grudnia 1961 r., nr [...] sprostowało orzeczenie z dnia [...] maja 1961 r.- w trybie art. 105 ówcześnie obowiązującego kpa – w części dotyczącej powierzchni wywłaszczonej nieruchomości w punkcie 1, co stanowi rażące naruszenie powołanego art. 105 kpa. Na podstawie tego przepisu organ administracji państwowej mógł z urzędu lub na żądanie strony prostować w drodze postanowienia błędy pisarskie i rachunkowe oraz inne oczywiste omyłki, natomiast z archiwalnych akt wywłaszczeniowych nie wynika, aby organ wywłaszczeniowy dysponował dokumentami, potwierdzającymi że powierzchnia wywłaszczona w punkcie 1 orzeczenia wynosi [...] m2, a nie [...] m2. Nie można zatem uznać, iż miała miejsce oczywista omyłka.
Organ stwierdził, że mając na uwadze, iż obecnie znajdujące się na przedmiotowym gruncie (działki nr [...] i nr [...]) budynki posadowione są na sąsiadujących ze sobą nieruchomościach, nie jest możliwe przywrócenie stanu prawnego przedmiotowej nieruchomości sprzed wywłaszczenia. W stosunku zaś do działki nr [...] nieodwracalne skutki prawne wywołało urządzenie pracowniczego ogrodu działkowego. Pogląd taki znajduje potwierdzenie w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 marca 2003 r., sygn. akt I SA 1067/01. Zatem w przedmiotowej sprawie zaistniały nieodwracalne skutki prawne w rozumieniu art. 156 § 2 kpa.
Z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy zwrócili się Prezydent Miasta K. wykonujący zadania starosty i Gmina K. wskazując, iż zasadność wywłaszczenia potwierdzało zaświadczenie o lokalizacji szczegółowej z dnia [...] kwietnia 1958 r., nr [...]. Z wnioskami o ponowne rozpatrzenia sprawy wystąpili także S. i J. H. oraz Polski Związek [...], jednakże pismem z dnia 22 grudnia 2003 r. ten ostatni wniosek został wycofany.
Minister Infrastruktury decyzją z dnia [...] lipca 2004 r., nr [...] utrzymał w mocy decyzję Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] października 2003 r., nr [...].
W uzasadnieniu Minister powołał treść art. 3 ust. 1-2 przepisów ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości oraz dodał, że zgodnie z art. 20 ust. 2 ww. aktu organ wywłaszczeniowy zobligowany był zweryfikować, czy nieruchomość jest rzeczywiście niezbędna na cel wywłaszczenia, a w przypadku zamierzonej realizacji ogrodu działkowego ponadto ustalić, czy nieruchomość stosownie do przepisów ustawy z dnia 9 marca 1949 r. o pracowniczych ogrodach działkowych (Dz. U. Nr 18, poz. 117) stanowi "odpowiedni teren" dla urządzenia ogrodu działkowego.
Jak wynika z akt sprawy organ wywłaszczeniowy nie dokonywał żadnych ustaleń odnośnie niezbędności oraz nie wykazał zasadności przedmiotowej nieruchomości dla celów wywłaszczenia. Uchybienia takie w świetle orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego (wyrok z dnia 21 października 1997 r., sygn. akt IV SA 119/90, wyrok z dnia 27 października 1998 r., sygn. akt IV SA 2077/98 oraz wyrok z dnia 8 października 1999 r., sygn. akt. IV SA 1412/97) oraz Sądu Najwyższego (wyrok z dnia 6 sierpnia 1999 r., sygn. III RN 77/99 i wyrok z dnia 4 czerwca 1998 r., sygn. akt III RN 38/98) stanowią rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 kpa.
Organ podniósł, że argument Prezydenta Miasta K., iż zasadność wywłaszczenia potwierdzało zaświadczenie o lokalizacji szczegółowej z dnia [...] kwietnia 1958 r. nr [...] nie może być uznany za zasadny, gdyż z samej treści tego zaświadczenia wynika, iż uzyskiwało ono ważność w odniesieniu do gruntów prywatnych dopiero po uprawomocnieniu się decyzji o wywłaszczeniu, natomiast przejęcie w użytkowanie wywłaszczonych nieruchomości mogło nastąpić po zatwierdzeniu planu zagospodarowania. Nie można zatem uznać, iż takie zaświadczenie potwierdzało zasadność wywłaszczenia.
Dodał, że organ wywłaszczeniowy nie ustalił także przedmiotu wywłaszczenia, powtarzając za wnioskiem wywłaszczeniowym nieprawidłową powierzchnię wywłaszczonej nieruchomości. Na skutek tego błędu Prezydium Rady Narodowej K. postanowieniem z dnia [...] grudnia 1961 r. dokonało sprostowania omyłki, której nie można jednak uznać za oczywistą, bowiem całe postępowanie wskazywało nieprawidłową powierzchnię. Nieustalenie zakresu wywłaszczenia oraz niedopuszczalność sprostowania powyższej omyłki stanową rażące naruszenie zarówno art. 22 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. jak i art. 105 obowiązującego wówczas kpa. Powyższe naruszenia zgodnie z art. 156 §1 pkt 2 kpa nakazują stwierdzić nieważność orzeczenia z dnia [...] maja1961 r., utrzymującej je w mocy decyzji z października 1961 r. oraz postanowienia z dnia [...] grudnia 1961 r. Mając jednak na uwadze, iż w odniesieniu do obecnych działek ozn. nr [...], nr [...] i nr [...] (tożsamej z działką oznaczoną nr [...], której użytkownikami wieczystymi są, m.in. S. i J. H), wystąpiły nieodwracalne skutki prawne, bowiem na ich części został urządzony pracowniczy ogród działkowy, a na pozostałej części zostały pobudowane budynki, ustanowiono prawo użytkowania wieczystego oraz dokonano sprzedaży udziałów we własności w drodze aktu notarialnego - to nie jest możliwe w tym zakresie stwierdzenie nieważności kwestionowanych decyzji, a jedynie na podstawie art. 158 §2 kpa stwierdzenie ich wydania z naruszeniem prawa.
Skargę na powyższą decyzję oraz poprzedzające ją orzeczenie Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z [...] października 2003 r., nr [...] złożyła Gmina Miejska K., wnosząc o uchylenie zaskarżonych decyzji.
Powyższym decyzjom zarzuciła
1) naruszenie art. 156 § 1 pkt 2 i § 2 oraz art. 158 § 2 kpa poprzez błędne zastosowanie i przyjęcie, że zachodziła podstawa do stwierdzenia, iż orzeczenie Prezydium Rady Narodowej K. z dnia [...] maja 1961 r. i decyzja Komisji Odwoławczej do spraw Wywłaszczenia przy Ministrze Spraw Wewnętrznych z października 1961 r., w części dotyczącej wywłaszczenia części nieruchomości położonej w K. gm. kat. [...],[...] oznaczonej jako parcela [...] oraz postanowienie Prezydium Rady Narodowej K. z dnia [...] grudnia 1961 r. zostały wydane z naruszeniem prawa w części dotyczącej obecnych działek nr [...], nr [...] i nr [...] oraz że zachodziła podstawa do stwierdzenia nieważności w pozostałej części, podczas gdy nie było podstawy ani do stwierdzenia nieważności, ani do stwierdzenia, iż orzeczenia zostały wydane z naruszeniem prawa,
2) naruszenie art. 3 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U z 1961 r. nr 18, poz. 94 ze zm.) w związku z art. 4, 5 ust. 1 art. 7 ust. 3, art. 15 ust. 2 pkt 2 art. 20 ust. 2 ustawy z dnia 9 marca 1949 r. o pracowniczych ogrodach działkowych (Dz. U. nr 18, poz. 117), poprzez przyjęcie, że mimo braku ustaleń, co do spełnienia materialno-prawnych przesłanek wywłaszczenia, dokonano wywłaszczenia nieruchomości w sytuacji, gdy zachodziły materialnoprawne przesłanki wywłaszczenia nieruchomości.
W uzasadnieniu skargi stwierdziła, że w odniesieniu do zarzutów podnoszonych w powyższej decyzji Ministra Infrastruktury należy zauważyć, że ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie i wywłaszczania nieruchomości, nie definiuje pojęcia "cele użyteczności publicznej", pozostawiając interpretację orzecznictwu oraz doktrynie. Zgodnie z przyjętymi poglądami doktryny przez pojęcie użyteczności publicznej należy rozumieć cele polegające na zaspokajaniu zbiorowych i powszechnych potrzeb społecznych, cele służące ogółowi, przedsięwzięcia, które objęte są ciążącymi na Skarbie Państwa lub jednostkach samorządu terytorialnego zadaniami. W ocenie strony skarżącej, nie ma podstaw do uznania, aby doszło do rażącego naruszenia prawa przy wydawaniu decyzji wywłaszczeniowych z dnia [...] maja 1961 r. oraz z października 1961 r., gdyż ich zasadność potwierdza obowiązujący ówcześnie art. 1 ust. 4 ustawy z dnia 9 marca 1949 r. o pracowniczych ogrodach działkowych, w myśl którego ogród działkowy jest urządzeniem użyteczności publicznej. Zgodnie zaś z art. 5 ust. 1 powołanej ustawy, obowiązek zakładania ogródków działkowych ciążył na gminach, co potwierdzałoby właściwe zakwalifikowanie celu użyteczności publicznej.
Ponadto organ wywłaszczeniowy dokonał oceny, czy nieruchomość wskazana we wniosku gminy o nabycie odpowiednich terenów, które w jej opinii były niezbędne do założenia pracowniczego ogrodu działkowego, jako urządzenia użyteczności publicznej, mogła być uznana za rzeczywiście niezbędną na cele, które co do zasady uzasadniały dopuszczalność wywłaszczenia. W myśl art. 7 ust. 3 cyt ustawy o pracowniczych ogrodach działkowych, gminie przysługiwało prawo nabycia odpowiednich terenów w drodze wywłaszczenia. Z normy tego przepisu jednoznacznie wynika, że wywłaszczać pod ogródki działkowe można było tereny "odpowiednie". Odpowiednie to takie, które jakościowo odpowiadały wymogom upraw działkowych, oraz które można było przejmować zgodnie z ówcześnie obowiązującym prawem.
Dokonując oceny niezbędności i odpowiedniości wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości na cele pracowniczych ogródków działkowych, należy mieć na uwadze przede wszystkim zapis art. 4 ustawy o pracowniczych ogrodach działkowych, który nakładał obowiązek tworzenia pracowniczych ogródków działkowych w każdym osiedlu, w którym co najmniej 20% ludności mieszka w domach zbiorowych, pozbawionych ogrodów. Obowiązek tworzenia ogrodów działkowych wynikający wprost z przepisów ustawy stanowi podstawę do uznania, że w przedmiotowym przypadku przesłanka niezbędności na realizacje celu wywłaszczenia została spełniona.
W odpowiedzi na skargę Minister Infrastruktury wniósł o oddalenie skargi stwierdzając, że ustosunkowując się do zarzutów zawartych w skardze należy stwierdzić, iż nie zawierają one nowych okoliczności, które nie byłyby uwzględnione w postępowaniu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Ponadto, co wymaga podkreślenia, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).
Natomiast art. 119 ww. ustawy stanowi, że sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli:
1) decyzja lub postanowienie są dotknięte wadą nieważności, o której mowa w art. 156 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach albo wydane zostały z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania;
2) strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy.
W niniejszej sprawie zaistniały przesłanki do rozpoznania sprawy w trybie uproszczonym.
Poza sporem pozostaje okoliczność, że w każdym postępowaniu administracyjnym winny brać udział wszystkie podmioty, które posiadają przymiot strony w rozumieniu art. 28 kpa - zgodnie z którym stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek.
Zgodnie z utrwalona linią orzecznictwa i stanowiskiem doktryny stroną postępowania jest każdy czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczyć mogą skutki decyzji (np. wyrok NSA z dnia 12 stycznia 1994 r., sygn. akt II SA 2164/92 - ONSA 1995 nr 1 poz. 32), przy czym interes prawny musi być osobisty, własny, indywidualny, konkretny i oparty o przepis prawa administracyjnego.
Osoba fizyczna może być stroną postępowania, jeżeli ma zdolność do bycia podmiotem praw i obowiązków, a zatem jeżeli ma zdolność prawną. Zdolność prawną należy zaś oceniać według przepisów prawa cywilnego (art. 30 § 1 kpa) Zgodnie z art. 8 k.c. zdolność prawna osoby fizycznej powstaje z chwilą narodzin, a kończy się z chwilą śmierci. Z powyższego wynika zatem, że status strony przysługujący osobie fizycznej wygasa z chwilą jej śmierci. Osoba zmarła nie może mieć ani zdolności prawnej, ani być podmiotem praw i obowiązków z zakresu prawa administracyjnego. W konsekwencji w stosunku do osoby zmarłej nie można wszcząć, ani prowadzić postępowania; nie mogą też być do niej kierowane wydane w sprawie akty administracyjne.
W przedmiotowej sprawie na etapie postępowania organ nie zweryfikował w sposób prawidłowy kręgu stron postępowania. Z akt sprawy administracyjnej wynika, że decyzje zostały skierowane do A. C., L. C., S. C., K. D., S. L., a więc do osób nieżyjących w dniu wydania tych aktów - co wynika ze znajdujących się w aktach sądowych skróconych odpisów aktów zgonu tych osób.
Powyższe oznacza, iż w toku postępowania administracyjnego organy prowadzące postępowanie naruszyły prawo w sposób wskazany w art. 156 § 1 pkt 2 kpa, zgodnie z którym organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa.
Postępowanie administracyjne zostało przeprowadzone z udziałem zmarłych W. C., W. C., S. C., K. D., S. L. i L., do których skierowano wydane akty administracyjne zarówno w pierwszej jak i drugiej instancji, co musiało skutkować stwierdzeniem nieważności wymienionych na wstępie decyzji (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 kwietnia 1983 r., sygn. akt II SA 261/83).
Tego rodzaju uchybienie wypełnia jednocześnie przesłankę upoważniającą Sąd - zgodnie z art. 119 § 1 ppsa - do rozpoznania sprawy w trybie uproszczonym.
Rozpoznając ponownie sprawę organ weźmie pod uwagę powyższe ustalenia, których treść ma istotne znaczenie dla przedmiotowej sprawy i właściwe określi strony postępowania, do których należy skierować podjętą w sprawie decyzję.
Mając zaś na uwadze, że zaskarżona decyzja podlega wyeliminowaniu z obrotu prawnego ze wskazanej wyżej przyczyny, Sąd nie badał jej merytorycznie pod względem zgodności z prawem - uznając to za przedwczesne.
Wobec powyższego, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 i art. 152 w związku z art. 119 pkt 1 i art. 120 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania orzekł na mocy art. 200 powołanej ustawy.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 29.07.2026. · Źródło