I SA/Wa 494/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Pirogowicz Sędziowie WSA Dorota Apostolidis (spr.) WSA Emilia Lewandowska Protokolant starszy referent Justyna Kobylarczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 września 2017 r. sprawy ze skargi S. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] stycznia 2017 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia opłaty za pobyt w pieczy zastępczej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta miasta W. z dnia [...] września 2016 r. nr [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] na rzecz S. K. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], po rozpatrzeniu odwołania S.K., decyzją z dnia [...] stycznia 2017 r., nr [...], utrzymało w mocy decyzję Prezydenta [...] z dnia [...] września 2016 r., nr [...], orzekającą o umorzeniu w części S. K. opłaty za pobyt dziecka K. K. w instytucjonalnej pieczy zastępczej w okresie od dnia [...] stycznia 2013 r. do dnia [...] marca 2013 r. w wysokości [...] zł wraz z odsetkami, stanowiącej [...] % ustalonej opłaty. Decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] została wydana w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i ocenę prawną sprawy. Prezydent [...] decyzją z dnia [...] marca 2013 r., nr [...] (zmienioną decyzją z dnia [...] lutego 2016 r., nr [...]) ustalił od M. K. i S. K. solidarnie opłatę za pobyt syna K. K. w Ośrodku [...]przy ul. [...] w [...]. Dziecko przebywało w placówce w okresie od dnia [...] stycznia 2013 r. do dnia [...] października 2013 r. M.K. i S.K. wnioskiem z dnia 29 marca 2013 r. wystąpili o umorzenie ww. opłaty. Powyższy wniosek został rozpoznany dwiema odrębnymi decyzjami w stosunku do każdego z wnioskodawców. W stosunku do S. K. Prezydent [...] decyzją z dnia [...] września 2016 r., nr [...], orzekł o umorzeniu w części S. K. opłaty za pobyt dziecka K. K. w instytucjonalnej pieczy zastępczej Ośrodku [...] w [...] w okresie od dnia [...] stycznia 2013 r. do dnia [...] marca 2013 r. w wysokości [...]zł wraz z odsetkami, stanowiącej [...] % ustalonej opłaty. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, że łączny dochód 3 osobowego gospodarstwa domowego wnioskodawcy w lutym 2013 r. wyniósł [...] zł, a tym samym dochód netto na osobę w rodzinie wyniósł [...]zł i kształtuje się powyżej [...] % kryterium dochodowego na osobę w rodzinie do [...] % tego kryterium, co skutkuje możliwością umorzenia opłaty w [...] %. Odwołanie od ww. decyzji Prezydenta [...] wniósł S. K., podnosząc, że dochód rodziny został przez organ pierwszej instancji podzielony na trzy osoby wchodzące w skład rodziny (tj. odwołującego wraz z małżonką i córką), a zdaniem odwołującego organ powinien uwzględnić czterech członków rodziny, licząc z dzieckiem przebywającym w pieczy zastępczej. Zdaniem odwołującego się brak jest bowiem podstaw do przyjęcia, że pobyt dziecka w pieczy zastępczej powoduje, iż dziecko to nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego z rodzicami. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] stycznia 2017 r. utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji, wskazując, że obowiązek ponoszenia opłat za pobyt dziecka w pieczy zastępczej wynika z art. 193 ust. 1 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (t. j. Dz.U. z 2016 r., poz. 575, dalej powoływanej również jako ustawa). Jednocześnie organ odwoławczy podniósł, iż stosownie do art. 194 ust. 2 ustawy rada powiatu określa, w drodze uchwały, szczegółowe warunki umorzenia w całości lub w części, łącznie z odsetkami, odroczenia terminu płatności, rozłożenia na raty lub odstępowania od ustalenia opłaty, o której mowa w art. 193 ust. 1 ustawy. Zgodnie z art. 194 ust. 3 ustawy starosta na wniosek lub z urzędu, uwzględniając uchwałę, o której mowa w ust. 2, może umorzyć w całości lub w części łącznie z odsetkami, odroczyć termin płatności, rozłożyć na raty lub odstąpić od ustalenia opłaty, o której mowa w art. 193 ust. 1 ustawy. Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało, że prawo do określenia szczegółowych warunków umorzenia tych należności zostało przekazane radzie powiatu, na podstawie normy kompetencyjnej zawartej w art. 194 ust. 2 ustawy. Rada [...] uchwałą z dnia [...] marca 2015 r. nr [...] ([...]) określiła szczegółowe warunki umorzenia w całości lub w części, łącznie z odsetkami, odroczenia terminu płatności, rozłożenia na raty lub odstępowania od ustalania opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej. W § 4 ust. 1 powołanej uchwały zostały określone przesłanki umożliwiające umorzenie opłaty w całości, a w § 4 ust. 2 tej uchwały podano przesłanki dające możliwość umorzenia opłaty w części. W ocenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] organ pierwszej instancji przeprowadził wszechstronną i kompletną ocenę zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego pod kątem wystąpienia przesłanek określonych w § 4 ust. 2 powołanej uchwały, których spełnienie umożliwia umorzenie w części przez organ opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej. Jednocześnie Prezydent [...] prawidłowo zastosował uregulowania zawarte w ww. uchwale, a także odpowiednie przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2015 r. poz. 163) do których uchwała ta odsyła. Zgodnie bowiem z § 2 pkt 3 i 4 uchwały, ilekroć jest w niej mowa, bez bliższego określenia, o dochodzie na osobę w rodzinie należy przez to rozumieć dochód na osobę w rodzinie ustalony zgodnie z przepisami ustawy o pomocy społecznej, a o kryterium dochodowym należy przez to rozumieć odpowiednio kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej albo kryterium dochodowe na osobę w rodzinie określone w ustawie o pomocy społecznej. Organ odwoławczy podkreślił, że dochód na osobę w rodzinie, stosownie do art. 6 pkt 3 ustawy o pomocy społecznej, oznacza dochód rodziny podzielony przez liczbę osób w rodzinie. Jednocześnie stosownie do art. 6 pkt 14 ustawy o pomocy społecznej rodzina to osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające w faktycznym związku, wspólnie zamieszkujące i gospodarujące. Definicja "rodziny" określona w ustawie o pomocy społecznej nie pokrywa się z tradycyjnym rozumieniem tego słowa. Faktyczny związek, o jakim mowa w art. 6 pkt 14 ustawy o pomocy społecznej, oznacza bowiem codzienne współdziałanie osób, zmierzające do lepszego zaspokojenia ich potrzeb bytowych, w tym mieszkaniowych, żywnościowych i polegających na zapewnieniu dochodu stanowiącego źródło utrzymania (zarobkowych). Wspólne zamieszkiwanie jest więc przesłanką uznania za rodzinę osób zamieszkujących ze sobą, jeżeli równocześnie z tym zamieszkiwaniem występuje element wspólnego gospodarowania. Wspólne zamieszkiwanie polega na tym, że w konkretnym lokalu mieszkalnym koncentruje się centrum życiowe członków rodziny. Mając na względzie powyższe Kolegium stwierdziło, że, wbrew twierdzeniom odwołującego, organ pierwszej instancji prawidłowo zastosował art. 6 pkt 14 ustawy o pomocy społecznej do stanu faktycznego niniejszej sprawy. Zdaniem Kolegium poza sporem jest, że K. K. przebywał w okresie od dnia [...] stycznia 2013 r. do dnia [...] października 2013 r. w Ośrodku [...]przy ul. [...] w [...]. Niewątpliwie zatem w tym czasie nie zamieszkiwał wspólnie ze swoimi rodzicami i siostrą. Wobec czego, w ocenie organu odwoławczego, Prezydent [...] prawidłowo ustalił skład rodziny, określając, że S.K. w lutym 2013 r. prowadził wspólne gospodarstwo domowe z żoną M. K. oraz córką K. K. Kolegium wskazało, że rodzina odwołującego w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku o umorzenie opłaty, tj. w lutym 2013 r. uzyskała łączny dochód w wysokości [...] zł (zarobki S. K. w wysokości [...] zł netto oraz zarobki M.K. w wysokości [...] zł netto), który w przeliczeniu na osobę w rodzinie (3 osoby) wyniósł [...] zł. Zatem dochód w przeliczeniu na osobę w rodzinie odwołującego kształtował się w zakresie powyżej [...]% do [...]% kryterium dochodowego określonego w art. 8 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej. Zdaniem Kolegium wobec stwierdzenia, że dochód netto na osobę w rodzinie S. K. mieści się w zakresie powyżej [...]% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie ([...]) do [...]% tego kryterium ([...]) zasadnym było umorzenie należności z tytułu opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej (w rozumieniu § 2 pkt 8 powołanej uchwały - należności głównej oraz odsetek) w części, tj. w [...]% stosownie do wskazań zawartych w tabeli z § 4 ust. 2 uchwały. Tym samym umorzeniu podlega kwota [...]zł stanowiąca [...]% kwoty należnej (tj. [...]zł) za okres wskazany w decyzji z dnia [...] lutego 2016 r. Reasumując Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] stycznia 2017 r., nr [...] utrzymało w mocy wydaną w sprawie decyzję Prezydenta [...] z dnia [...] września 2016 r.,nr [...], uznając ją za prawidłową. Powyższa decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] stała się przedmiotem skargi S. K. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Zaskarżonej decyzji strona zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego, a to § 2 pkt 7 w zw. z pkt 3 uchwały Rady Miasta [...] nr [...] w sprawie szczegółowych warunków umorzenia w całości lub w części, łącznie z odsetkami, odroczenia terminu płatności, rozłożeniana raty lub odstępowania od ustalania opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej w zw. z art. 6 pkt 14 i 3 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej w zw. z art. 194 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, poprzez błędną wykładnię i przyjęcie, iż przez dochód na osobę w rodzinie należy rozumieć dochód rodziny, o którym mowa w ustawie o pomocy społecznej przeliczony na osobę w rodzinie nie uwzględniając dziecka przebywającego w pieczy zastępczej, mimo iż opłata za pobyt dziecka w pieczy zastępczej stanowi koszt ponoszony przez rodzinę, a zatem wydatek faktycznie odejmowany od ustalonego dochodu. Mając na uwadze przedstawione zarzuty skarżący, reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej jako p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, sąd administracyjny bada, czy zaskarżony akt administracyjny (decyzja, postanowienie) jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami proceduralnymi normującymi podstawowe zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Ponadto sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.) Rozpoznając przedmiotową sprawę według wskazanych wyżej kryteriów, Sąd doszedł do przekonania, że skarga jest uzasadniona, choć z innych przyczyn niż wskazane w skardze. W aktach administracyjnych sprawy znajduje się wniosek z dnia 29 marca 2013 r. M. i S.K. o umorzenie należności za pobyt ich syna K. w pieczy zastępczej, w związku z wydaną w dniu [...] marca 2013 r. decyzją, ustalającą opłatę za pobyt dziecka K.K. w Ośrodku [...] przy ulicy [...] w [...]. Decyzja z dnia [...] marca 2013 r. została zmieniona decyzją z dnia [...] lutego 2016 r., która to zawierała informację skierowaną do wnioskodawców, że po uzyskaniu przymiotu ostateczności przez tę decyzję, istnieje możliwość wystąpienia z wnioskiem o całkowite lub częściowe umorzenie należności, łącznie z odsetkami, odroczenie terminu płatności, rozłożenie na raty. Z akt administracyjnych sprawy nie wynika aby po uostatecznieniu się powyższej decyzji wpłynął jakikolwiek wniosek zobowiązanych do uregulowania opłaty. Przechodząc do analizy zaskarżonej decyzji, utrzymującej w mocy decyzję Prezydenta [...] z dnia [...] września 2016 r., Sąd wskazuje, że w jej uzasadnieniu podano, iż organ w przedmiotowej sprawie może działać z urzędu lub na wniosek (art.194 ust.3 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej). Tym niemniej organ rozstrzygając niniejszą sprawę przywołał wniosek złożony przez S. K. w dniu [...] marca 2013 r. W ocenie Sądu nie sposób przyjąć, że powyższy wniosek dotyczy decyzji ustalającej opłatę z dnia [...] lutego 2016 r., już choćby z tej przyczyny, że złożony został w roku 2013, czyli blisko trzy lata przed wydaniem analizowanej decyzji. Zatem zdaniem Sądu skonstatować należy, że pomimo wskazania przez organ na powyższy wniosek, organ działał z urzędu. Skoro tak, to odnosząc rozstrzygnięcie do obowiązujących w dacie jego wydania przepisów – Uchwały nr [...] Rady Miasta [...] z dnia [...] marca 2015 r., stwierdzić należy, że istotna dla rozpoznania niniejszej sprawy definicja – "dochodu na osobę w rodzinie“ – przywołuje ustawę z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. Z art 8 ust.3 powyższej ustawy wynika, że za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku (w sprawie przedmiotowej – poprzedzającego wszczęcie sprawy z urzędu). Zatem organ wszczynając przedmiotowe postępowanie z urzędu, winien przede wszystkim w sposób prawidłowy ustalić stan faktyczny sprawy, w tym w szczególności stan rodzinny, majątkowy i dochodowy z okresu miesiąca poprzedzającego wszczęcie postępowania o umorzenie opłaty za pobyt w pieczy zastępczej K. K. Powyższego obowiązku organy nie dopełniły, gdyż wadliwie odniosły się do nieaktualnego stanu sprawy z roku 2013. W ocenie Sądu organy naruszyły tym samym przepisy prawa procesowego – 7 i 77 k.p.a., co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy oraz przepisy prawa materialnego, w szczególności art.8 ust 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, jak też przepisy prawa miejscowego tj. § 2 ust.3 i 7 Uchwały nr [...] Rady Miasta [...] z dnia [...] marca 2015 r. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy będą zobowiązane do zastosowania się do wytycznych wskazanych w niniejszym uzasadnieniu i dopiero po ponownym ustaleniu stanu faktycznego sprawy dokonają jego subsumpcji pod obowiązujące przepisy prawa, zgodnie z wykładnią przedstawioną przez Sąd. Wobec powyższego Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie przepisu art 145 § 1 pkt 1 lit. a i c. p.p.s.a. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r., poz. 1800 ze zm.).