I SA/Wa 496/24
WyrokWSA w Warszawie2024-05-27
Skład orzekający: Dariusz Pirogowicz, Łukasz Trochym, Kamil Kowalewski
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy osobie pobierającej emeryturę, która zawiesiła jej wypłatę w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, jeśli jej własna niepełnosprawność powstała przed ustaleniem znacznego stopnia niepełnosprawności u męża?Ratio decidendi
Sąd uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, uznając, że organy nie wyjaśniły dostatecznie zakresu opieki sprawowanej przez skarżącą nad mężem i czy obiektywnie nie może ona podjąć zatrudnienia z tego powodu. Sąd wskazał, że pobieranie emerytury nie jest bezwzględną przeszkodą do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, jeśli wnioskodawca zawiesi wypłatę emerytury, a kluczowe jest ustalenie związku przyczynowo-skutkowego między opieką a niepodejmowaniem zatrudnienia.Stan faktyczny
Z. S. wniosła o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem. Wójt odmówił przyznania świadczenia, wskazując na niespełnienie przesłanek z art. 17 ust. 1b i 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało decyzję w mocy, argumentując brak związku między rezygnacją z pracy a opieką, wskazując na wcześniejszą niepełnosprawność skarżącej i nabycie uprawnień emerytalnych. Skarżąca złożyła skargę do WSA, wskazując na możliwość wyboru świadczenia i fakt zawieszenia wypłaty emerytury.Rozstrzygnięcie
Uchylono zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ostrołęce z dnia 22 grudnia 2023 r. oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy [...] z dnia 30 listopada 2023 r.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Dariusz Pirogowicz, sędzia WSA Łukasz Trochym, asesor WSA Kamil Kowalewski (spr.), Protokolant referent Agata Szczepanik, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 maja 2024 r. sprawy ze skargi Z. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ostrołęce z dnia 22 grudnia 2023 r. nr SKO/4111/1193/2023 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wójta Gminy [..] z dnia 30 listopada 2023 nr ŚR.44.411.4411.37.2023.
Zaskarżoną decyzją z dnia 22 grudnia 2023 r. nr SKO/4111/1193/2023, wydaną po rozpoznaniu odwołania Z. S., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ostrołęce utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy [...] (działającego z upoważnienia Wójta, Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] – dalej też jako Wójt) z dnia 30 listopada 2023 r., nr SR.44.441.4411.37.2023 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
Jak wynika z akt sprawy, Z. S. zwróciła się do Wójta o przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad mężem – J. S. Podczas wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w toku postępowania wyjaśniającego Wójt ustalił, że wnioskodawczyni posiada prawo do emerytury i sprawuje osobistą opiekę nad niepełnosprawnym mężem. Opieka miała być przez nią sprawowana w sposób prawidłowy, a wnioskodawczyni zawiesiła przysługujące jej prawo do emerytury.
Decyzją z dnia 30 listopada 2023 r., nr SR.44.441.4411.37.2023 Wójt odmówił wnioskodawczyni przyznania żądanego świadczenia argumentując, że nie spełnia ona niezbędnych ustawowych warunków w szczególności tej wynikającej z art. 17 ust. 1b i art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy.
W odwołaniu złożonym z zachowaniem ustawowego terminu skarżąca wniosła o przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ – jak wskazała – opiekuje się ciężko chorym mężem.
Decyzją powołaną na wstępie Kolegium utrzymało w mocy decyzję Wójta podając jednak argumentację odmienną niż ta zaprezentowana przez organ pierwszej instancji.
Kolegium wskazało, że Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/ 13 (opubl. Dz.U. z 2014 r., poz. 1443) stwierdził, iż art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. W konsekwencji w ocenie Kolegium, nie miał racji organ pierwszej instancji twierdząc, że skarżąca nie spełnia przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wynikającej z art. 17 ust. 1b ustawy, gdyż świadczenie to przysługuje niezależnie od momentu kiedy powstała niepełnosprawność osoby wymagającej opieki.
Jednak SKO uznało, że skarżącej świadczenie pielęgnacyjne nie mogło zostać przyznane z uwagi na brak związku pomiędzy jej rezygnacją z aktywności zawodowej, a koniecznością zapewnienia opieki niepełnosprawnemu mężowi, czego ustawodawca wymaga w art. 17 ust. 1 u.ś.r. Kolegium dostrzegło, że skarżąca jest osobą nieaktywną zawodowo, a uprawnienia emerytalne nabyła w dniu 17 grudnia 2014 r. Ponadto legitymuje się orzeczeniem wydanym w dniu 22 września 2008 r. przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] o zaliczeniu jej do osób niepełnosprawnych w stopniu umiarkowanym ze wskazaniem zatrudnienia na stanowisku przystosowanym. W ocenie Kolegium, świadczy to, że skarżąca jeszcze przed zakończeniem aktywności zawodowej borykała się z problemami zdrowotnymi i nie sposób jest przyjąć twierdzeń, iż obecne niepodejmowanie lub rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej nastąpiło w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Kolegium nie kwestionowało przy tym faktu sprawowania przez skarżącą opieki nad niepełnosprawnym mężem stanęło jednak na stanowisku, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad osobą niepełnosprawną, gdyż wnika ona z prawnego i moralnego obowiązku, np. dziecka względem rodzica i rodzica względem dziecka, czy też wzajemnym obowiązku małżonków, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnacje z zatrudnienia w celu jej sprawowania.
Z. S. wywiodła skargę na decyzję Kolegium do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Zaskarżając tę decyzję w całości podniosła, że osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera emeryturę, winna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego. Skarżąca zwróciła uwagę, że decyzją Zakładu Ubezpieczeń Społecznych znak ENM/15/028033467 wstrzymano jej wypłatę emerytury od dnia 1 listopada 2023 r.
Skarżąca wskazał, że jest jedyną osobą, która sprawuje stałą i bezpośrednią opiekę nad mężem. W związku z tym wniosła o przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasową argumentację.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Sądowa kontrola administracji sprawowana jest przy uwzględnieniu kryterium legalności. Oznacza to, że sąd na skutek skargi bada czy przy wydawaniu zaskarżonego atu nie doszło do naruszenia obowiązujących przepisów prawa. Zgodnie przy tym z art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 z późn. zm. – dalej też jako P.p.s.a.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Natomiast stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a. sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, dopiero wówczas, gdy stwierdzi: naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b), inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c).
Materialnoprawną podstawę wydanych w sprawie decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 390 - dalej też jako u.ś.r.), a w szczególności art. 17 u.ś.r., w którym szczegółowo określono wymogi, od spełnienia których uzależnione jest pozytywne rozpatrzenie wniosku opiekuna osoby niepełnosprawnej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.
W myśl art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
1) matce albo ojcu,
2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
W pierwszej kolejności wskazać należy, że w okolicznościach niniejszej sprawy, w świetle art. 17 ust. ust. 1 pkt 4 i ust. 1a u.ś.r., skarżąca jako zobowiązana do alimentacji względem męża należy do kręgu podmiotów uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym J. S. Jej uprawnienie – jako małżonki – wyprzedza inne osoby uprawnione do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne, co znajduje potwierdzenie w licznych orzeczeniach sądów administracyjnych, w których wskazuje się, że warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., z tytułu sprawowania opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim osobie wskazanej w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innej niż współmałżonek, jest legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.). Takie stanowisko zaprezentował również Naczelny Sąd Administracyjny w jednej z tez uchwały z dnia 14 listopada 2022 r. I OPS 2/22.
Oznacza to, że małżonek osoby wymagającej opieki jest pierwszym w kolejności z podmiotów uprawnionych do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne jeżeli spełnia pozostałe przesłanki wynikające z art. 17 ust. 1 ustawy. Inne osoby wymienione w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. nie mogą uzyskać takiego świadczenia dopóki małżonek osoby wymagającej opieki jest obiektywnie zdolny do zapewnienia jej pomocy. Dowodem wskazującym na brak takiej możliwości będzie orzeczenie zaliczające także i drugiego małżonka do grona osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym.
Przeszkodą do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w rozpoznawanej sprawie – co słusznie wskazało Kolegium – nie mógł być również fakt powstania znacznego stopnia niepełnosprawności u J. S. po ukończeniu 18. roku życia (ewentualnie po ukończeniu 25. roku życia w razie kontynuowania nauki w szkole lub w szkole wyższej).
Wprawdzie zgodnie z art. 17 ust. 1b u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Przepis ten był przedmiotem kontroli Trybunału Konstytucyjnego, który w wyroku z 21 października 2014, sygn. K 38/13 stwierdził, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji.
Wspomnianym wyrokiem Trybunał stwierdził niekonstytucyjność art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim przepis ten uzależnia prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną od wieku, w jakim powstała niepełnosprawność.
W ocenie Sądu nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy, której niekonstytucyjność stwierdził TK. W konsekwencji należy uznać, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje niezależnie od momentu, w którym powstała niepełnosprawność osoby wymagającej opieki. Nie ma przy tym znaczenia, czy opieka jest sprawowana nad małżonkiem, dzieckiem czy rodzicem.
W tej sytuacji ocenie należało poddać stanowisko Kolegium, które za zasadniczy powód odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uznało brak związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem lub rezygnacją przez skarżącą z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a sprawowaniem opieki nad mężem, wskazując, że skarżąca zakończyła zatrudnienie w 17 grudnia 2014 r., kiedy nabyła uprawnienia emerytalne, wcześniej, tj. w dniu 22 września 2008 r. została przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] zaliczona do grona osób niepełnosprawnych w stopniu umiarkowanym.
To w ocenie Kolegium oznaczało, że skarżąca zaniechała aktywności zawodowej na długo przed ustaleniem znacznego stopnia niepełnosprawności u jej męża, co nastąpiło w 18 maja 2022 r. Ponadto, w ocenie organu, skarżąca pozostawała nieaktywna zawodowa z uwagi na własny zły stan zdrowia, a nie konieczność zapewnienia opieki niepełnosprawnemu mężowi.
Zdaniem Sądu, przedstawiona argumentacja na tle okoliczności faktycznych niniejszej sprawy jest wadliwa, a wydane rozstrzygnięcie nie może być zaakceptowane.
Z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się oświadczenie pielęgnacyjne, należąca do kręgu osób zobowiązanych do alimentacji, jest rezygnacja z pracy zarobkowej lub jej niepodejmowanie spowodowane koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Niebudząca wątpliwości wykładnia powyższego przepisu prowadzi do wniosku, że uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego może przysługiwać zarówno w sytuacji rezygnacji z zatrudnienia, jak również w przypadku rezygnacji z podjęcia zatrudnienia. Istotne jest to, czy zarówno w jednym, jak i w drugim przypadku, istnieje bezpośredni związek ze sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną (por. wyrok WSA w Gdańsku z 28 maja 2020 r., III SA/Gd 408/20). Pomimo tego, że ustawodawca nie definiuje pojęć "niepodejmowania" ani "rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej", to nie budzi wątpliwości w orzecznictwie, że świadczenie pielęgnacyjne może przysługiwać opiekunowi, który nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, mając co najmniej potencjalną możliwość (zdolność), by zatrudnienie lub inną pracę zarobkową podjąć.
Nieuprawnione są zatem uwagi orzekających w sprawie organów odwołujące się do dotychczasowej aktywności zawodowej skarżącej, sugerujące w istocie, iż skarżąca nie zrezygnowała z zatrudnienia, bowiem wcześniej korzystała ze świadczenia emerytalnego. W utrwalonym orzecznictwie sądów administracyjnych wyraźnie wskazuje się, iż przesłanką świadczenia pielęgnacyjnego jest niepozostawanie w zatrudnieniu osoby zdolnej do pracy, bez względu na okoliczności tego stanu rzeczy (zob. wyroki NSA z: 23 listopada 2021 r., I OSK 786/21; z 2 lipca 2008 r., I OSK 1364/07; z 24 października 2008 r., I OSK 1758/07).
W orzecznictwie sądowym trafnie wskazuje się, że osoba bierna zawodowo w poprzednich latach (tj. przed złożeniem wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego), może wykazać, że nastąpił stan jej gotowości do zatrudnienia, a ona odstąpiła od podejmowania zatrudnienia właśnie z uwagi na opiekę nad bliską osobą niepełnosprawną (por. wyrok WSA w Gdańsku z 9 czerwca 2022 r., III SA/Gd 87/22, wyrok WSA w Krakowie z 18 stycznia 2023 r., III SA/Kr 1194/22). Nie można bowiem a priori wykluczyć, że u osoby biernej zawodowo, nie dojdzie do takiej zmiany sytuacji w zakresie przyczyn i charakteru niepodejmowania zatrudnienia, która uzasadniałaby twierdzenie, że od określonej daty, pojawiły się inne (niż występujące wcześniej) przyczyny rezygnacji z aktywności zawodowej. Inaczej mówiąc, nie wyklucza prawa do świadczenia pielęgnacyjnego to, że skarżąca, przed złożeniem wniosku oświadczenie, nie podejmowała zatrudnienia z przyczyn innych niż opieka nad mężem, jeśli tylko dowiedzione zostanie, że u podstaw rezygnacji z aktywności zawodowej, leżała właśnie obiektywna konieczność sprawowania tejże opieki. W tym też kontekście zwrócić należy uwagę na zasadny pogląd wyrażony w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, który akcentuje, iż ocena spełnienia przesłanek z art. 17 ust. 1 u.ś.r. powinna być zawsze dokonywana jako aktualna, tj. odnosząca się do czasu, w którym skarżąca wystąpiła o przyznanie świadczenia. Istotne jest zatem to, czy na dzień złożenia wniosku (por. art. 24 ust. 2 u.ś.r.), a najpóźniej na dzień przyznania świadczenia decyzją administracyjną, skarżąca spełniała przesłanki przyznania oczekiwanego świadczenia, w tym, przesłankę niepodejmowania zatrudnienia z uwagi na konieczność sprawowania opieki.
Z pewnością w realiach rozpoznawanej sprawy nie można argumentować na rzecz odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego wskazując na jej zły stan zdrowia. Z powodów wyjaśnionych wyżej i przyjętej obecnie prawidłowej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., do czasu gdy nie orzeczono o istnieniu u niej znacznego stopnia niepełnosprawności, skarżąca – jako małżonka osoby wymagającej opieki – jest pierwszą z kręgu osób uprawnionych do uzyskania tego świadczenia.
Przyczyną odmowy przyznania prawa do tego świadczenia nie może być też fakt pobierania przez skarżącą świadczenia emerytalnego. Jak wynika wprawdzie z 17 ust. 1 pkt 1 lit. a u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo m.in. do emerytury, czy renty, to jednak w orzecznictwie przyjmuje się, że istota ograniczenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla emeryta/rencisty, wynikająca z tego przepisu, musi być interpretowana jako wiążąca się nie z samym prawem do świadczenia, lecz z jego realizacją w postaci wypłaty. W konsekwencji prawidłowa wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1it. a) u.ś.r. - jednolicie przyjmowana aktualnie w judykaturze - przemawia za umożliwieniem osobie uprawnionej dokonania wyboru jednego ze świadczeń: pielęgnacyjnego lub emerytalno-rentowego. Wnioskodawca może dokonać wyboru przez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury na podstawie art. 103 ust. 3 u.f.u.s.
Zawieszenie prawa do emerytury, zgodnie z art. 134 ust. 1 pkt 1 u.f.u.s., skutkować będzie natomiast wstrzymaniem jej wypłaty poczynając od miesiąca, w którym została wydana decyzja o wstrzymaniu wypłaty (art. 134 ust. 2 pkt 2 u.f.u.s.). Choć bowiem renta jest prawem niezbywalnym, to jednak uznać należy, że zawieszenie tego prawa eliminuje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. Istota ograniczenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla emeryta, wynikająca z ww. przepisu musi być przy tym interpretowana jako wiążąca się nie z samym prawem do renty, lecz z jego realizacją w postaci wypłaty świadczenia. Skoro zawieszenie prawa do renty skutkuje wstrzymaniem jej wypłaty, to przyjąć należy, że w ten sposób dochodzi do eliminacji negatywnej przesłanki, wyłączającej nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego (tak m.in. NSA w wyroku z dnia 9 maja 2024 r., I OSK 1415/23, podobnie NSA w wyrokach z dnia 12 marca 2024 r., I OSK 426/23; z dnia 2 lutego 2024 r., I OSK 125/23; z dnia 31 stycznia 2024 r., I OSK 71/23).
Jak wynika z akt rozpoznawanej sprawy, skarżąca w dniu 23 października 2023 r. skierowała do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] wniosek o wstrzymanie wypłaty emerytury. Po rozpatrzeniu tego wniosku Zakład decyzją z dnia 27 października 2023 r. wstrzymał jej wypłatę emerytury od dnia 1 listopada 2023 r. Należy zatem uznać, że z tym dniem odpadła wynikająca z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. przesłanka negatywna przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
W tych warunkach oceny wymaga to, czy niepodejmowanie przez skarżącą zatrudnienia, bo z taką sytuacją mamy do czynienia w rozpoznawanej sprawie, pozostaje w związku z koniecznością zapewnienia stałej opieki jej niepełnosprawnemu małżonkowi. Organy obu instancji koncentrując się na analizowanych wyżej okolicznościach stanu faktycznego, które w ich ocenie wykluczały możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, nie wyjaśniły w dostateczny sposób jaki jest zakres opieki sprawowanej przez skarżącą nad niepełnosprawnym mężem i czy z racji na konieczność zapewnienia mu opieki skarżąca obiektywnie nie może aktualnie podjąć zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Takie zaniechanie w ocenie Sądu skutkowało naruszeniem przez organy obu instancji art. 7 w zw. z art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.
Mając na uwadze powyższe okoliczności, Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz lit. c w zw. z art. 135 P.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, o czym orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku.
Wskazania co do dalszego postępowania wynikają z powyższych rozważań oraz oceny prawnej dokonanej przez Sąd i wiążą organy w niniejszej sprawie stosownie do art. 153 P.p.s.a.
W ponownie prowadzonym postępowaniu organy winny w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, a przede wszystkim jednoznacznie ustalić zakres czynności opiekuńczych, sprawowanych przez skarżącą nad mężem oraz ich wymiar czasowy. Następnie organy prawidłowo zastosują prawo materialne, w tym przytoczoną powyżej wykładnię art. 17 ust. 1, a także art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a i art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. oraz wykładnię pojęcia sprawowania opieki, a w konsekwencji ocenią, czy pomiędzy opieką sprawowaną przez Z. S. nad mężem oraz niepodejmowaniem przez nią pracy zarobkowej istnieje związek przyczynowo – skutkowy. Organy zweryfikują też czy skarżąca po wydaniu skarżonej decyzji nada miała zawieszone prawo do świadczenie emerytalnego i ocenią za jaki okres ewentualnie będzie przysługiwało jej wnioskowane świadczenie.
Trzeba bowiem mieć na uwadze, że artykuł 63 ust. 1 nowej ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r. poz. 1429), u.ś.w., jednoznacznie uzależnia zastosowanie przepisów dotychczasowych od powstania prawa, a nie jego stwierdzenia w deklaratywnej decyzji. O powstaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przesądza zatem zaistnienie wymaganych przez prawo przesłanek w chwili złożenia wniosku, a deklaratywna decyzja jedynie potwierdza ich istnienie (albo wyklucza) w danym przypadku (zob. wyrok WSA w Poznaniu z 31 grudnia 2023 r.). Jeżeli zatem wniosek został złożony do dnia 31 grudnia 2023 r., tak jak to miało miejsce w niniejszej sprawie, to jeśli organ ponownie rozpatrujący sprawę dojdzie do przekonania, że spełniono przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na dzień złożenia wniosku będzie to oznaczało, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego powstało do dnia 31 grudnia 2023 r. W konsekwencji przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego będzie możliwe na podstawie przepisów dotychczasowych w oparciu o art. 63 ust. 1 u.ś.w. za okres gdy wnioskodawca spełnia wszystkie warunki do jego przyznania.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 13.09.2026. · Źródło