I SA/Wa 501/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Joanna Skiba Sędziowie: sędzia WSA Emilia Lewandowska (spr.) sędzia WSA Przemysław Żmich Protokolant referent stażysta Tomasz Noske po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 maja 2013 r. sprawy ze skargi J.P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] stycznia 2013 r. nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji w sprawie przyznania zasiłku celowego oddala skargę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W., decyzją z dnia [...] stycznia 2013 r., nr [...], po rozpatrzeniu odwołania J.P., uchyliło decyzję Prezydenta W. z dnia [...] grudnia 2012 r., nr [...] przyznającą zasiłek celowy i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania organowi pierwszej instancji. W uzasadnieniu decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. wskazało, że Prezydent W. decyzją z dnia [...] grudnia 2012 r. przyznał J.P. zasiłek celowy w wysokości [...] zł z przeznaczeniem na zakup: [...]. Jednocześnie odstąpiono w całości od żądania zwrotu zasiłku. W uzasadnieniu decyzji Prezydent W. zaznaczył, że J.P. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, utrzymuje się z emerytury w wysokości [...] zł, przy czym po odliczeniu z emerytury kwoty egzekucji komorniczej pozostaje kwota [...] zł. Decyzją z dnia [...] września 2012 r. przyznano J.P. zasiłek okresowy, wobec czego dochód strony w październiku 2012 r. wyniósł [...] zł. Organ pierwszej instancji wskazał, że wysokość pomocy została ustalona na podstawie rozeznania cen przez pracownika socjalnego w okolicznych sklepach, że brak jest uzasadnienia wskazującego na konieczność używania odzieży wyłącznie z wełny lub bawełny oraz szycia spódnic, Ośrodek nie jest zaś zobowiązany do zaspokajania realizacji potrzeb w sklepach o wysokich cenach. Odwołanie od powyższej decyzji wniosła J.P. podnosząc, że konieczność noszenia odzieży z włókien naturalnych wynika z ponad 60 - letniego doświadczenia. Strona wniosła ponadto o zmianę pracownika socjalnego oraz o zmianę ośrodka pomocy społecznej. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. rozpoznając sprawę stwierdziło, że decyzja organu pierwszej instancji jest wadliwa. Organ odwoławczy przytoczył treść przepisów ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r., Nr 175, poz. 1362 ze zm.), określających zasady przyznawania świadczeń z pomocy społecznej, w tym art. 8, art. 2, art. 39 i art. 41 oraz stosowne orzecznictwo sądowoadministracyjne i podkreślił, że spełnienie kryteriów do przyznania zasiłku celowego nie oznacza, iż po stronie wnioskodawcy istnieje roszczenie o przyznanie świadczeń w żądanej wysokości. Organ rozpoznając wniosek musi mieć na względzie nie tylko interes osoby wnioskującej, lecz także interesy osób będących w trudniej sytuacji materialnej. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. zaznaczyło, że zasiłki przyznawane na podstawie art. 39 ustawy o pomocy społecznej dotyczą osób, które spełniają kryterium dochodowe i nie mają zastosowania w przypadku J.P. ze względu na przekroczenie kryterium dochodowego ustalonego powołaną ustawą. W myśl zaś art. 41 tej ustawy, w szczególnie uzasadnionych przypadkach, osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany: 1) specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi; 2) zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową. Z powyższego wynika, że specjalny zasiłek celowy winien być traktowany jako wyjątkowa, szczególna pomoc doraźna na konkretny cel bytowy w sytuacji, gdy uzyskiwany dochód przekracza ustawowe kryterium dochodowe. Organ drugiej instancji przytoczył treść art. 8 ust. 3 i ust. 4 ustawy o pomocy społecznej i podkreślił, że organ pierwszej instancji prawidłowo obliczył dochód J.P., który bezspornie przekracza kryterium dochodowe wskazane powołaną ustawą, nawet po odliczeniu kwoty egzekucji komorniczej. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. powołało orzecznictwo sądowoadministracyjne dotyczące oceny przesłanek do przyznania zasiłku na podstawie art. 41 ustawy o pomocy społecznej i podniosło, że w przypadku J.P. szczególna sytuacja nie występuje. Organ odwoławczy wskazał, że organ winien przyznać specjalny zasiłek celowy na podstawie art. 41 pkt 1 powołanej ustawy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej (542 zł), który nie podlega zwrotowi. W niniejszej sprawie tymczasem organ pierwszej instancji przyznał zasiłek w wysokości [...] zł. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. zaznaczyło, że na podstawie art. 41 pkt 2 ustawy organ mógł przyznać także zasiłek celowy pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku. Przepis nie precyzuje w tym przypadku wysokości zasiłku, jednak nakłada warunek zwrotu części lub całości kwoty zasiłku. Przyznany zatem J.P. zasiłek w wysokości [...] zł z odstąpieniem w całości żądania zwrotu zasiłku nie odpowiada prawu. W tym stanie rzeczy Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. zaleciło Prezydentowi W. ponowne przeanalizowanie konieczności przyznania stronie pomocy, jej formy i wysokości. Organ zaznaczył ponadto, że nie jest organem nadzoru w stosunku do ośrodków pomocy społecznej i nie jest uprawniony do wyznaczania pracownika socjalnego czy ośrodka pomocy społecznej do rozpoznania wniosku. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyła J.P. wnosząc o jej uchylenie w całości. W obszernym uzasadnieniu skargi skarżąca opisała stan sprawy, przebieg postępowania oraz swoją trudną sytuację zdrowotną i materialną. Skarżąca zarzuciła ponadto liczne nieprawidłowości w działalności organów oraz ich pracowników. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Ponadto sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2012 r., poz. 270). W ocenie Sądu skarga nie jest zasadna, bowiem zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] stycznia 2013 r. nie narusza prawa. Przedmiotową decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W., na zasadzie art. 138 § 2 kpa, uchyliło decyzję organu pierwszej instancji przyznającą J.P. zasiłek celowy w listopadzie 2012 r. wysokości [...] zł i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania przez ten organ. Organ odwoławczy uznał bowiem, że przyznany zasiłek nie odpowiada prawu. Zdaniem Sądu stanowisko organu drugiej instancji jest prawidłowe. Wskazać należy, że rodzaje świadczeń z pomocy społecznej oraz zasady i tryb ich udzielania reguluje ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.). Zgodnie z art. 2 ust. 1 tej ustawy, pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Stosownie do treści art. 39 ust. 1 i ust. 2 powołanej ustawy, w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. W myśl natomiast art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, 41, 53a, 78 i 91, przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 542 zł, zwanej dalej "kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej". Ze zgromadzonego w rozpoznawanej sprawie materiału dowodowego wynika, że J.P. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. W miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku o pomoc finansową, dochód skarżącej, wyliczony zgodnie z art. 8 ustawy o pomocy społecznej, wyniósł natomiast [...] zł. Nie ulega zatem wątpliwości, że wskazany dochód przekracza wysokość kryterium dochodowego określonego w art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, tj. 542 zł. W związku zaś z przekroczeniem kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, brak było w niniejszej sprawie podstaw do przyznania skarżącej pomocy w formie zasiłku celowego w trybie art. 39 ust. 1 i 2 powołanej ustawy. Zasadnie zatem organy administracji publicznej uznały, że wniosek skarżącej może podlegać rozpoznaniu w oparciu o przepis art. 41 ustawy o pomocy społecznej, zgodnie z którym w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany: 1) specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi; 2) zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową. Zauważyć trzeba, że przesłanką warunkującą przyznanie pomocy w trybie powołanego art. 41 jest znajdowanie się wnioskodawcy w sytuacji szczególnej. Rolą organów pomocy społecznej jest zaś ustalenie, czy w danej sprawie występują szczególne okoliczności dające możliwość ubiegania się o pomoc także wówczas, gdy dochód osoby lub rodziny jest wyższy od kryterium dochodowego określonego w art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Z treści powołanego przepisu wynika jednocześnie, że specjalny zasiłek celowy, o którym mowa w pkt 1 stanowi pomoc o charakterze bezzwrotnym, jego wysokość w odniesieniu do osoby samotnie gospodarującej nie może zaś przekroczyć kwoty kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, tj. kwoty 542 zł. W myśl pkt 2 powyższego art. 41, wnioskodawcy przekraczającemu kryterium dochodowe, w szczególnych przypadkach, organ pomocy społecznej może również przyznać zasiłek celowy, zasiłek okresowy oraz pomoc rzeczową. Udzielenie tych świadczeń uwarunkowane jest jednak obowiązkiem zwrotu w części lub całości otrzymanej pomocy. W świetle powyższego stwierdzić trzeba, że zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W., mocą której uchylono decyzję organu pierwszej instancji przyznającą J.P., w trybie art. 41 ustawy o pomocy społecznej, zasiłek celowy w wysokości [...] zł z jednoczesnym odstąpieniem w całości od żądania zwrotu zasiłku i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania temu organowi, jest zgodna z prawem. Zdaniem Sądu słusznie organ odwoławczy uznał, że wysokość i charakter przyznanej przez organ pierwszej instancji pomocy nie odpowiada prawu. Jak wskazano przepis art. 41 ustawy o pomocy społecznej przewiduje możliwość udzielenia osobie samotnie gospodarującej o dochodach przekraczających kryterium dochodowe pomocy o charakterze bezzwrotnym (specjalny zasiłek celowy) w wysokości nieprzekraczającej kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, tj. 542 zł (art. 41 pkt 1). Zasiłek celowy w wyższej wysokości może być ewentualnie przyznany pod warunkiem zwrotu części lub całości przyznanej pomocy (art. 41 pkt 2). Przyznanie zatem przez organ pierwszej instancji J.P. zasiłku celowego bezzwrotnego w wysokości [...] zł było niezgodne z prawem. Jak wskazano ustawa o pomocy społecznej nie przewiduje możliwości przyznania zasiłku celowego bezzwrotnego w wysokości przekraczającej kryterium dochodowe określone w art. 8 ust. 1 tej ustawy. Tym samym decyzja organu odwoławczego uchylająca decyzję organu pierwszej instancji i przekazująca sprawę do ponownego rozpatrzenia temu organowi nie narusza prawa. Słusznie organ drugiej instancji uznał, że w sprawie konieczne jest ponowne przeanalizowanie spełnienia przesłanek przyznania pomocy, jej formy i wysokości. Wniesiona skarga jest więc bezzasadna i podlega oddaleniu. Na marginesie raz jeszcze podkreślić należy, że pomoc przyznawana w trybie art. 41 ustawy o pomocy społecznej wymaga wystąpienia "szczególnie uzasadnionego przypadku". Świadczenia, o których mowa w tym przepisie, powinny być traktowane jako szczególna pomoc doraźna ukierunkowana na konkretny cel bytowy. Organ pomocy społecznej powinien zaś wnikliwie rozważyć sytuację życiową osoby ubiegającej się o pomoc i ocenić czy zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek uprawniający do otrzymania świadczenia. Odnosząc się zaś do podnoszonych w skardze zarzutów dotyczących nieprawidłowości w działalności organów oraz ich pracowników stwierdzić trzeba, że wszelkie ewentualne kwestie związane m.in. z wykonywaniem zadań przez właściwe organy albo przez ich pracowników, naruszenie praworządności lub interesów skarżących, a także przewlekłe lub biurokratyczne załatwianie spraw mogą być przedmiotem skargi powszechnej uregulowanej w Dziale VIII kpa. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.