I SA/Wa 504/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marta Kołtun-Kulik (spr.) Sędziowie: WSA Iwona Kosińska WSA Elżbieta Lenart Protokolant starszy sekretarz sądowy Artur Dobrowolski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 września 2012 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] lutego 2012 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego specjalnego oddala skargę. Decyzją z dnia [...] lutego 2012 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W., po rozpatrzeniu odwołania J. S. od decyzji Prezydenta W. z dnia [...] listopada 2011 r., nr [...] orzekającej o odmowie przyznania pomocy w formie zasiłku celowego specjalnego na zakup leków w wysokości [...] zł – utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Zaskarżona decyzja została wydana w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i ocenę prawną sprawy. W dniu 28 października 2011 r. J. S. złożył w Ośrodku Pomocy Społecznej W. – [...], wniosek o przyznanie pomocy finansowej w wysokości [...] zł na zakup leków. Decyzją z dnia [...] listopada 2011 r., nr [...] Prezydent W. odmówił przyznania J. S. specjalnego zasiłku celowego na zakup leków. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż jak wynika z zebranej dokumentacji wnioskodawca prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, zamieszkuje wraz z dorosłą córką J. S. (która prowadzi oddzielne gospodarstwo domowe) w [...] lokalu spółdzielczym, do którego nie posiada tytułu prawnego, i na którym ciąży zadłużenie czynszowe (postępowanie eksmisyjne jest w toku). Wnioskodawca ma ustalony [...] stopień niepełnosprawności. Z ustaleń organu wynika ponadto, że J. S. otrzymuje emeryturę w wysokości [...] zł oraz zasiłek pielęgnacyjny w wysokości 153,00 zł. Po odliczeniu alimentów na rzecz syna w wysokości [...] zł, łączny dochód wyliczony na podstawie art. 8 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, wyniósł [...] zł. Dodatkowo wskazano, że wnioskodawca jest współwłaścicielem działki, nieruchomości i budynków gospodarczych położonych w M. o wartości [...] zł, o które toczy spory sądowe z siostrą. W ocenie organu opisana powyżej sytuacja oraz fakt, że w życiu wnioskodawcy nie wystąpiły niekorzystne zdarzenia, skutkujące potrzebą przyznania dodatkowej pomocy finansowej przemawiają za koniecznością negatywnego rozpatrzenia jego wniosku. Od decyzji organu I instancji odwołanie złożył J. S., wskazując na błędne ustalenie stanu faktycznego sprawy. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...] lutego 2012 r., nr [...] utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. Powołując się na treść przepisów ustawy o pomocy społecznej Kolegium wskazało, że dochody wnioskodawcy znacznie przekraczają ustawowe kryterium dochodowe tj. 477,00 zł, uprawniające do uzyskania pomocy społecznej w trybie art. 39 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.). W ocenie organu zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie przemawia również za potrzebą przyznania skarżącemu zasiłku celowego specjalnego, o którym mowa w art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej. Zdaniem Kolegium, organ I instancji rozważył potrzeby wnioskodawcy i możliwości organu pomocy społecznej i zasadnie odmówił przyznania zasiłku na cel wskazany we wniosku. Kolegium wskazało ponadto, że decyzja w sprawie zasiłku celowego specjalnego ma charakter uznaniowy, co oznacza, że organ pomocy nie jest zobowiązany do spełnienia żądań strony w całości. O przyznaniu i wysokości przyznanego zasiłku decyduje każdorazowo organ, zależnie od możliwości, jakie posiada oraz potrzeb pozostałych podopiecznych. Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożył J. S. W uzasadnieniu skargi skarżący wskazał na swoją ciężką sytuację finansową i osobistą. Podniósł, że w miesiącu sierpniu 2011 r. nie otrzymał alimentów od syna. Ponadto podkreślił, że co miesiąc uiszcza opłaty za czynsz w wysokości [...] zł, gaz (zadłużenie) – [...] zł, telefon komórkowy – [...] zł, jak również alimenty na rzecz małoletniego syna J. S. w kwocie [...] zł. Dodatkowo musi spłacać pożyczkę w [...] w wysokości [...] zł. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Pismem z dnia 10 lipca 2012 r. ustanowiony z urzędu pełnomocnik skarżącego adwokat A. G., podtrzymała wniesioną przez swego mocodawcę skargę. Wyjaśniła, że skarżący jest osobą schorowaną i nie ma fizycznej możliwości podjęcie dodatkowego zatrudnienia, które przyniosłoby mu dochód pozwalający na zaspokojenie podstawowych potrzeb, tj. leków. Powołując się na orzecznictwo pełnomocnik wskazała, że szczególnym przypadkiem z art. 41 ustawy o pomocy społecznej może być choroba osoby w podeszłym wieku, która wiąże się z nadzwyczajnym nakładem finansowym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Dokonując powyższej kontroli Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej nie można zarzucić naruszenia prawa. Zgodnie z art. 2 ust. 1 i art. 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.) pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Pomoc społeczna wspiera osoby w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Jedną z form pomocy potrzebującym jest zasiłek celowy. Z treści art. 39 ustawy o pomocy społecznej wynika, że zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Przyznanie zasiłku celowego jest jednak uzależnione od wysokości dochodu osiąganego przez osobę zainteresowaną. W przedmiotowej sprawie, organy bezspornie ustaliły, że J. S. przekroczył kryterium dochodowe, które wynosi dla osoby samotnie gospodarującej 477,00 zł. Z wyżej wymienionych względów organ nie był uprawniony do wydania decyzji na podstawie art. 39 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej, gdyż skarżący przekracza kryterium dochodowe wskazane w art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy. W tym stanie rzeczy organy obu instancji zasadnie rozpoznały wniosek skarżącego w oparciu o przepis art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej. W myśl tego przepisu w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy. Użyty przez ustawodawcę w tym przepisie zwrot "szczególnie uzasadnione przypadki" jest pojęciem nieostrym, którego stosowanie ma charakter ocenny. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjęto, że chodzi tu o zdarzenia występujące zupełnie okazjonalnie, wymagające wielu niefortunnych zbiegów wydarzeń, wykraczających poza możliwości przewidzenia i przeciwdziałania. Wykładnia językowa tego przepisu oraz ratio legis specjalnego zasiłku celowego wskazują, że ma ono charakter wyjątkowy, gdyż o możliwości jego przyznania nie decyduje dochód wnioskodawcy, a sytuacja życiowa, w której się znalazł (por. wyrok NSA z dnia 18.11.2010 r. sygn. akt I OSK 965/10, wyrok WSA w Warszawie z dnia 13.04.2012 r., sygn. akt I SA/Wa 2163/11 - cbois.nsa.gov.pl), a więc przypadki wyraźnie odbiegające od typowych sytuacji osób kwalifikujących się do otrzymania pomocy społecznej przy spełnieniu kryterium dochodowego. Będzie to zatem sytuacji życiowa osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy pozwala stwierdzić, że tak dotkliwe w skutkach lub tak daleko ingerujące w plany życiowe zdarzenia nie należą do zdarzeń codziennych (por. wyrok NSA z dnia 12.05.2010 r. sygn. akt I OSK 164/11, wyrok WSA w Warszawie z dnia 2.07.2012 r., sygn. akt I SA/Wa 756/12 - cbois.nsa.gov.pl). Z konstrukcji art. 41 ustawy o pomocy społecznej wynika również, że decyzja podejmowana przez organ administracji na podstawie tego przepisu zależy od uznania administracyjnego. Organ nie ma obowiązku automatycznego przyznania osobie zainteresowanej świadczenia, a zwłaszcza w wysokości zgodnej z jej oczekiwaniami. Z przepisów prawa regulujących tryb przyznawania zasiłku celowego wynika, że udzielając świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej organ kieruje się ogólną zasadą dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględniania potrzeb osób korzystających z pomocy, jeżeli potrzeby te odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej. Kontrolując decyzję uznaniową Sąd ustala, czy dopuszczalne było jej wydanie, czy organ przy wydaniu decyzji nie przekroczył granic uznania oraz, czy właściwie uzasadnił rozstrzygnięcie. Mając powyższe na uwadze w ocenie Sądu argumentacja organów uzasadniająca odmowę przyznania skarżącemu specjalnego zasiłku celowego na zakup leków w wysokości [...] złotych jest słuszna. Na gruncie ustalonego w sprawie stanu faktycznego wskazać należy za "szczególnie uzasadniony przypadek" w rozumieniu art. 41 ustawy o pomocy społecznej nie są z pewnością uznawanie przez wnioskodawcę niskich dochodów, zajęcie wierzytelności z tytułu potrąceń komorniczych, ponoszenie opłat za energię elektryczną, czynsz, telefon komórkowy, czy też konieczność wykupienie przez skarżącego leków. Ponadto prawidłowe jest stanowisko organów, że oceniając zasadność wniosku o pomoc, nie mogą one pomijać okoliczności, że skarżący posiada majątek o znacznej wartości, tj. nieruchomość w M. o wartości [...] zł. Skarżący ma zatem możliwość zadbania o poprawę własnej sytuacji finansowej, choćby poprzez sięgnięcie do odziedziczonego majątku. Zdaniem Sądu już chociażby z tego powodu nie sposób przyjąć, że w niniejszej sprawie zachodzi "szczególnie uzasadniony przypadek" wskazany w art. 41 ustawy o pomocy społecznej. Na uwagę zasługiwał również fakt, że skarżący zamieszkuje z pełnoletnią córką, która winna była jako współnajemca partycypować w kosztach utrzymania mieszkania, które zajmuje wspólnie z ojcem. Podkreślić zaś należy, że wbrew stanowisku skarżącego celem pomocy społecznej nie jest zapewnianie świadczeniobiorcy stałego wsparcia finansowego i w wysokości przez niego oczekiwanej, w szczególności wówczas, gdy osoba ta przekracza ustawowe kryterium dochodowe uprawniające do udzielenia pomocy. Sytuacja bytowa skarżącego musi bowiem podlegać również zestawieniu z możliwościami budżetowymi organu przyznającego przedmiotowy zasiłek. Pamiętać należy, że nie wszystkie potrzeby i nie w każdym zakresie mogą być zrealizowane. Wynika to chociażby z faktu wzrastającej liczby osób oczekujących wsparcia materialnego, co powoduje konieczność bardzo racjonalnego gospodarowania przez organy pomocy społecznej przyznanymi na ten cel środkami, w celu zapewnienia koniecznej pomocy wszystkim tym, którym jest ona niezbędna, a w szczególności tym, którzy nie posiadają jakichkolwiek dochodów, bądź dochody te są na poziomie nieprzekraczającym ustawowego kryterium. Organy wskazały, że w październiku 2011 r. OPS objął pomocą w formie zasiłku celowego [...] osób, średnia wysokość zasiłku wynosiła [...] zł. Wobec tego organ nie może koncentrować się na zaspokojeniu wszystkich zgłoszonych przez skarżącego potrzeb, z pokrzywdzeniem innych osób potrzebujących koniecznego wsparcia finansowego. Mając powyższe na uwadze, zdaniem Sądu, organy dokładnie wyjaśniły stan faktyczny sprawy. Wszystkie bowiem istotne okoliczności obejmujące m.in. kwestie dochodu skarżącego, jego sytuacji majątkowej i osobistej zostały zbadane w sposób pozwalający na jej rozpoznanie i rozstrzygnięcie. Motywy i podstawa prawna podjętych rozstrzygnięć zostały przez organy wyjaśnione w sposób przekonujący w oparciu o zgromadzony w aktach materiał dowodowym. Na odmienne stanowisko Sądu nie mógł wpłynąć również przedłożony przez stronę w postępowaniu sądowym wyrok Sądu Rejonowego w W. [...] Wydział I z dnia [...] listopada 2011 r. sygn. akt [...] nakazujący eksmisję skarżącego z zajmowanego lokalu spółdzielczego do lokalu socjalnego. Sąd powszechny orzekając o prawie do lokalu socjalnego bada zupełnie inne przesłanki niż te, które ma zbadać organ przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie zasiłku celowego. Dlatego ustalenie sądu powszechnego w postępowaniu eksmisyjnym nie mają związku z postępowaniem administracyjnym prowadzonym na podstawie ustawy o pomocy społecznej. Odnosząc się z kolei do kwestii wcześniejszego przyznania skarżącemu w podobnym stanie faktycznym pomocy w formie specjalnego zasiłku celowego m.in. na zakup leków, to wyjaśnić należy, iż wydana w okresie wcześniejszym decyzja nie może automatycznie czynić zaskarżonej decyzji wadliwą. Zważyć bowiem należy, że zasiłki celowe przyznawane stronie w określonym miesiącu, w którym badana jest nie tylko sytuacja finansowa i osobista wnioskodawcy, ale również okoliczności takie jak aktualne możliwości ośrodka wypłacającego te świadczenia i ilość osób, które w danym okresie występują o pomoc. Podsumowując powyższe rozważanie należy stwierdzić, że w przedmiotowej sprawie nie można postawić organom orzekającym zarzutu naruszenia prawa przy wydawaniu rozstrzygnięcia, co uzasadniałoby uchylenie zaskarżonej decyzji. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz.U. z 2012 r., poz. 270), Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.