I SA/Wa 511/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska - Jaroszewicz Sędziowie: Sędzia WSA Marta Kołtun - Kulik Sędzia WSA Elżbieta Sobielarska (spr.) Protokolant starszy sekretarz sądowy Katarzyna Krynicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 września 2011 r. sprawy ze skargi J. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] stycznia 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wójta Gminy S. z dnia [...] grudnia 2010 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. po rozpatrzeniu odwołania J. Z. od decyzji Wójta Gminy S. z dnia [...] grudnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego decyzją z dnia [...] stycznia 2011 r. - utrzymało powyższą decyzję w mocy. W uzasadnieniu organ przedstawił następująco stan faktyczny: Organ I instancji odmówił J. Z. "umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w okresie zasiłkowym 2008/09 w kwocie [...] wraz z ustawowymi odsetkami, które na dzień wydania decyzji wynoszą [...]zł". W uzasadnieniu decyzji przedstawiono szczegółowo ustalenia stanu faktycznego, związanego z nałożeniem na J. Z. obowiązku zwrotu należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz dokonano oceny jego sytuacji życiowej uznając, że sytuacja zdrowotna rodziny jest dobra, a J. Z. nie legitymuje się orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności, co świadczy zdaniem organu o zdolności do podjęcia zatrudnienia. Uznano, iż J. Z. nie wykorzystał wszystkich możliwości w celu zaspokojenia ciążących na nim zobowiązań z tytułu alimentów zasądzonych wobec osób uprawnionych, a tym samym jego sytuacja bytowa nie kwalifikuje się do zastosowania ulgi w postaci umorzenia kwoty zadłużenia alimentacyjnego. Zdaniem organu umorzenie należności powinno mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa zobowiązanego lub jego rodziny nie pozwala mu na wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Stan taki powinien być jednak efektem czynników obiektywnych, na które zobowiązany nie ma wpływu. W ocenie organu J. Z. jest zdolny do poprawy swoich warunków materialno-bytowych, co umożliwia systematyczne wywiązywanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego wobec osoby uprawnionej. Od powyższej decyzji J. Z. wniósł odwołanie, wnosząc o umorzenie należności świadczeń z funduszu alimentacyjnego stwierdzając, że jego syn D. mieszka z nim od [...] czerwca 2008 r., a jednocześnie za ten okres wypłacano z budżetu gminy na niego alimenty do rąk matki. Podniósł także, że nie jest w stanie spłacić zadłużenia z tego powodu, iż obecnie nie pracuje i nie ma żadnych dochodów z pracy, a przyczyną utraty zatrudnienia i niemożliwością znalezienia nowej pracy jest to, że figuruje w rejestrach jako dłużnik alimentacyjny i pomimo posiadania zawodu pożądanego na rynku pracy nikt nie chce go zatrudnić. Rozpoznając odwołanie organ ustalił, że postępowanie w przedmiotowej sprawie zostało wszczęte przez organ pierwszej instancji na wniosek J. Z., który podaniami z dnia [...] października i [...] grudnia 2010 r. wystąpił z prośbą o umorzenie zadłużenia. Z materiału sprawy wynika, że J. Z., jako dłużnik alimentacyjny, na podstawie ostatecznej decyzji organu I instancji został zobowiązany do zwrotu należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobom uprawnionym, łącznie z ustawowymi odsetkami tj. w kwocie [...]zł. Prawne możliwości skorzystania przez dłużnika alimentacyjnego z dobrodziejstwa: "umorzenia jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczenia terminu płatności albo rozłożenia na raty", stwarza przepis art. 30 ust. 2 powołanej ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Przesłankami jego zastosowania są natomiast: "sytuacja dochodowa i rodzinna" dłużnika. Ocena tych okoliczności leży w granicach uznania administracyjnego organu właściwego wierzyciela i musi znajdować oparcie w stanie faktycznym, ustalonym w drodze postępowania wyjaśniającego. W celu ustalenia sytuacji dochodowej i rodzinnej J. Z. w dniu [...] listopada 2010 r. organ przeprowadził rodzinny wywiad środowiskowy, z którego wynika, że J. Z. zamieszkuje wraz ze swoim nieletnim synem we własnym domu, położonym na terenie gospodarstwa rolnego o powierzchni [...] ha przeliczeniowych, którego jest właścicielem. Stałe opłaty, związane z utrzymaniem domu kształtują się na poziomie [...] zł miesięcznie. Łączny dochód rodziny, o którym mowa w przepisach o pomocy społecznej, wynosi 493,40 zł i jest niższy od kwoty kryterium dochodowego tej rodziny, wynoszącego [...]zł Sytuacja zdrowotna członków rodziny jest dobra. J.Z. nie pracuje zawodowo, ani dorywczo. Utracił status osoby bezrobotnej z powodu niepotwierdzenia w wyznaczonym terminie gotowości do podjęcia pracy. Posiada wykształcenie zasadnicze w zawodzie kierowcy posiadając uprawnienia do kierowania pojazdami. Z przedstawionego stanu faktycznego zdaniem organu odwoławczego rysuje się obraz osoby, która posiada własne możliwości do poprawy swojej sytuacji dochodowej, a tym samym wywiązania się z nałożonego obowiązku zwrotu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Jest osobą w wieku aktywności zawodowej, nie posiadającą przeciwwskazań do podjęcia pracy. Ma również pożądane na rynku pracy kwalifikacje zawodowe. Będąc dłużnikiem alimentacyjnym może skorzystać także z możliwości aktywizacji zawodowej, jaką są zobowiązane prowadzić urzędy pracy na podstawie przepisu art. 5 ust. 2 pkt 2 powołanej ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Posiada także gospodarstwo rolne, z którego można czerpać znacznie większe pożytki niż dochód wyliczony na podstawie przepisów o pomocy społecznej, dlatego też zdaniem organu w tej sytuacji nie zachodzą szczególne okoliczności uzasadniające umorzenie należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobom uprawnionym. Organ zwrócił przy tym uwagę, że świadczenia wypłacone z funduszu alimentacyjnego podlegają z zasady zwrotowi (art. 27 ust. 1 powołanej ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów), a ich umorzenie stanowi wyjątek, uzasadniony przez obiektywne okoliczności związane z sytuacją dochodową i rodzinną dłużnika. Organ odwoławczy w ślad za organem I instancji nie znajduje uzasadnienia do przychylenia się do wniosku J. Z. Na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. skargę do WSA w Warszawie złożył J. Z. podnosząc tak jak w odwołaniu od decyzji pierwszoinstancyjnej, że jego syn D. Z. w okresie pobierania przez jego matkę alimentów z gminy na niego, tj. od [...].06.2008 r. mieszkał z nim, a alimenty wypłacano jego byłej żonie zdaniem skarżącego bezprawnie. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem rozstrzygnięcia organów administracji w niniejszej sprawie był wniosek dłużnika alimentacyjnego J. Z. o umorzenie należności powstałych z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego przeznaczonych na jego dzieci D. i T. jako osób uprawnionych do ich otrzymania na podstawie ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009 r., Nr 1, poz. 7 ze zm.). Przesłanki umorzenia należności powstałych z tytułu świadczeń wypłacanych osobom uprawnionym do alimentów z funduszu alimentacyjnego jak słusznie podnosi organ reguluje art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, zgodnie z którym organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Umorzenie należności, w myśl art. 30 ust. 3 cytowanej ustawy, następuje w drodze decyzji administracyjnej. Rozstrzygnięcie w sprawie umorzenia świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego zapada w ramach tzw. uznania administracyjnego, o czym przesądza cytowany wyżej przepis art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Działanie organu w ramach uznania administracyjnego oznacza, jak wynika z art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 30, poz. 168 ze zm.), zwanej dalej kpa, załatwienie sprawy w sposób zgodny ze słusznym interesem obywatela, o ile nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny i możliwości organu w zakresie posiadanych uprawnień i środków. Uznanie administracyjne, choć nie nakazuje organowi spełnienia każdego żądania wnioskodawcy, to nie pozwala mu jednak na dowolność w załatwieniu sprawy. Kontrola decyzji uznaniowej dokonywana przez sąd administracyjny polega na zbadaniu jej zgodności z prawem. Kontrola ta ma ustalić, czy dopuszczalne było wydanie decyzji zawierającej określone w niej rozstrzygniecie, czy organ przy wydaniu decyzji nie przekroczył granic uznania dozwolonego prawem oraz czy właściwie ocenił stan faktyczny sprawy i czy należycie uzasadnił rozstrzygnięcie z uwzględnieniem obowiązujących przepisów prawa. Odnosząc powyższe rozważania do realiów rozpoznawanej sprawy Sąd uznał, że organy obu instancji przekroczyły granice uznania administracyjnego i nie dokonały prawidłowej wykładni użytego przez ustawodawcę w art. 30 ust. 2 powyższej ustawy pojęcia "uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną". Z materiału dokumentacyjnego znajdującego się w aktach przedmiotowej sprawy oraz sprawy o sygn. I SA/Wa 510/11 rozpatrywanej przez sąd w sprawie o ustalenie obowiązku zwrotu należności z tytułu wypłacanych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wynika bowiem, że skarżący znalazł się w wyjątkowo trudnej sytuacji rodzinnej i majątkowej nie ze swojej winy. Wyrokiem Sądu Rejonowego w P. z dnia [...] stycznia 2008 r. (sygn. akt [...]) zaopatrzonym w klauzulę wykonalności z dnia [...] kwietnia 2008 r. zasądzono od skarżącego na rzecz jego synów D. i T. Z. (mieszkających z matką) alimenty w wysokości po [...] zł miesięcznie na rzecz każdego z nich. Wójt Gminy S. (na skutek zaświadczenia komornika z dnia [...] sierpnia 2008 r. o bezskuteczności egzekucji świadczeń alimentacyjnych) decyzją z dnia [...] października 2008 r. przyznał na okres od [...] października 2008 r. do [...] września 2009 r. świadczenia na rzecz dzieci skarżącego w zasądzonej przez Sąd wysokości. Tymczasem organ już w dacie wydania powyższej decyzji wiedział, (został poinformowany przez skarżącego), że od dnia [...] czerwca 2008 r. jego syn D. Z. nie zamieszkuje z matką (i że złożył do sądu wniosek w tej sprawie), ale z nim. Organ otrzymał także w dniu [...] marca 2008 r. odpis postanowienia Sądu Rejonowego w P. Wydziału [...] Rodzinnego i Nieletnich z dnia [...] grudnia 2008 r. (sygn. akt [...]), które potwierdzało powyższą sytuację poprzez ustalenie miejsca stałego pobytu małoletniego D. Z. przy ojcu tj. J. Z. w miejscowości M. gm. G. Sytuacja powyższa spowodowała, że od dnia [...] czerwca 2008 r. do dnia [...] marca 2009 r., kiedy to wójt Gminy S. uchylił swoją decyzję z dnia [...] października 2008 r. przyznającą świadczenia z funduszu alimentacyjnego na rzecz syna D. Z., skarżący był podwójnie obciążony finansowo na rzecz syna D. – utrzymywał go zaspokajając w pełni wszystkie jego potrzeby i jednocześnie zobowiązany był do płacenia na jego rzecz alimentów do rąk matki faktycznie nim się nie zajmującej, o czym Wójt Gminy S. był w pełni świadomy. Jak sam organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji podniósł (a Sąd ten pogląd podziela) "alimenty służą realizacji ochrony dobra dziecka" poprzez zapewnienie środków na jego utrzymanie, wychowanie i edukację. Dobro dziecka jest wartością najwyższą podlegającą ochronie ze strony państwa". Dlatego też zdaniem Sądu, chociaż z formalnego punktu widzenia organ nie naruszył prawa wypłacając do rąk matki zastępczo alimenty na D. Z., z tego powodu, że w dacie wydawania decyzji z dnia [...] października 2008 r. pozostawał w obrocie prawnym wyrok sądu powszechnego z dnia [...] stycznia 2008 r. (wyrok WSA w Warszawie w sprawie o sygn. I SA/Wa 510/11), to jednak powyższe okoliczności powinny bezwzględnie zostać wzięte pod uwagę przez organ w niniejszej sprawie, przy ocenie sytuacji dochodowej i rodzinnej skarżącego jako obiektywne przesłanki mające wpływ na umorzenie w całości lub w części należności na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Jak sam organ zauważa, uznanie administracyjne choć nie nakazuje organowi spełnienia każdego żądania wnioskodawcy, to nie pozwala mu jednak na dowolność w załatwieniu sprawy. Zdaniem Sądu rozpoznającego przedmiotową sprawę, organ nie oceniając właściwie stanu faktycznego mającego istotny wpływ na wynik sprawy przekroczył granice uznania administracyjnego. Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni powyższe stanowisko Sądu W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji.