I SA/Wa 511/24
WyrokWSA w Warszawie2024-08-27
Skład orzekający: Gabriela Nowak, Marta Kołtun-Kulik, Marek Maliński
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy zasiłek celowy przyznany na podstawie decyzji wydanej z naruszeniem prawa, której nie można już uchylić z powodu upływu terminu, może zostać uznany za świadczenie nienależnie pobrane, a jego zwrot może być dochodzony od świadczeniobiorcy?Ratio decidendi
Świadczenie pieniężne uzyskane na podstawie nieprawdziwych informacji lub w okolicznościach niepowiadomienia o zmianie sytuacji materialnej lub osobistej jest świadczeniem nienależnie pobranym i podlega zwrotowi. Nawet jeśli decyzja przyznająca świadczenie została wydana z naruszeniem prawa i nie można jej już uchylić z powodu upływu terminu, organ ma obowiązek wydać decyzję o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia, jeśli przesłanki z art. 6 pkt 16 ustawy o pomocy społecznej są spełnione. Organ ma obowiązek rozważyć zastosowanie art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej (odstąpienie od żądania zwrotu), jednakże wymaga to współpracy świadczeniobiorcy w przeprowadzeniu wywiadu środowiskowego.Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie, która utrzymała w mocy decyzję Prezydenta m.st. Warszawy o uznaniu zasiłku celowego przyznanego w 2016 r. za świadczenie nienależnie pobrane. Skarżąca zataiła posiadanie mieszkania własnościowego przy składaniu wniosku o zasiłek. Mimo że decyzja przyznająca zasiłek nie mogła zostać uchylona z powodu upływu terminu, organy uznały, że świadczenie zostało nienależnie pobrane. Skarżąca kwestionowała te ustalenia, podnosząc m.in. brak podstaw do prowadzenia postępowania o zwrot i nieotrzymanie informacji o wywiadach środowiskowych.Rozstrzygnięcie
Oddala skargę.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Gabriela Nowak (spr.), Sędziowie sędzia WSA Marta Kołtun-Kulik, asesor WSA Marek Maliński, Protokolant starszy referent Agata Szczepanik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 sierpnia 2024 r. sprawy ze skargi A. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 16 stycznia 2024 r. nr KOC/7349/Op/23 w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia oddala skargę.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie (dalej: "Kolegium"), po rozpatrzeniu odwołania A. B. (dalej: "Skarżąca"), decyzją z 16 stycznia 2024 r. nr KOC/7349/Op/23, uchyliło punkt 2 decyzji Prezydenta m.st. Warszawy (dalej: "Prezydent") z 30 października 2023 r. nr [...], o uznaniu zasiłku celowego przyznanego decyzją z 22 lutego 2016 r. nr [...] za świadczenie nienależnie pobrane w części dotyczącej terminu i w tej części ustaliło termin zwrotu nienależnie pobranego świadczenia do 29 lutego 2024 r. oraz w pozostałej części utrzymało ww. decyzję w mocy.
Decyzja Komisji wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym:
Prezydent decyzją z 22 lutego 2016 r. przyznał Skarżącej zasiłek celowy na zakup żywności w marcu 2016 r. w wysokości 50,00 zł. Na skutek powzięcia informacji, że zataiła ona przed organem prowadzącym postępowanie w sprawie zasiłku, posiadanie istotnego składnika majątkowego swojej rodziny tj. mieszkania własnościowego przy ul. [...] w [...], Prezydent postanowieniem z 19 lutego 2021 r. wznowił postępowanie w sprawie wypłaconego jej w marcu 2016 r. zasiłku celowego. Następnie decyzją z 30 czerwca 2021 r. nr [...], utrzymaną w mocy decyzją Kolegium z 24 listopada 2021 r. nr KOC/5015/Op/21, orzekł o stwierdzeniu wydania z naruszeniem prawa ww. decyzji ostatecznej z 22 lutego 2016 r. Wyrokiem z 13 grudnia 2022 r. sygn. akt I SA/Wa 64/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę A. B. na niniejszą decyzję Kolegium.
W związku z powyższy Prezydent wszczął z urzędu postępowanie w sprawie zwrotu zasiłku celowego wypłaconego w marcu 2016 r. w kwocie 50 zł, o czym Skarżąca została poinformowana zawiadomieniem z 26 maja 2023 r.
Decyzją z 30 października 2023 r. Prezydent uznał zasiłek celowy przyznany decyzją z 22 lutego 2016 r. w kwocie 50,00 zł za świadczenie nienależnie pobrane (pkt 1) oraz orzekł o jego zwrocie w terminie do 31 grudnia 2023 r. (pkt 2). W uzasadnieniu, powołując się na orzecznictwo, stwierdził, że pomimo braku możliwości wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji przyznającej zasiłek celowy, z uwagi na upływ terminu przedawnienia - jest ona decyzją nieprawidłową, wydaną z naruszeniem prawa, a w konsekwencji trzeba uznać, że płatności pobrane na podstawie takiej decyzji, co do której zapadło później rozstrzygnięcie stwierdzające jej wydanie z naruszeniem prawa - nie były należne. Powołując się na art. 6 pkt 16 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j. Dz. U. z 2024 r., poz. 1283) dalej: "u.p.s.", uznał, że zasiłek celowy wypłacony rodzinie skarżącej w marcu 2016 r. w wysokości 50,00 zł jest świadczeniem nienależnie pobranym.
Podniósł, że z akt sprawy wynika, iż Skarżąca była pouczana o obowiązku niezwłocznego informowania organu o każdej zmianie w sytuacji osobistej, dochodowej i majątkowej, która wiąże się z podstawą do przyznania świadczeń z pomocy społecznej. Podkreślił, że takie pouczenie o treści z art. 109 u.p.s. zawierała również decyzja przyznająca świadczenie. Dodatkowo wskazał, że Skarżąca potwierdziła zapoznanie się z treścią wywiadu środowiskowego oświadczając, że podane w nim informacje są zgodne z prawdą, składając pod takim oświadczeniem swój podpis. Wskazał, że nie informowała organu o okolicznościach zmiany sytuacji majątkowej również w okresach późniejszych występując o kolejne świadczenia z pomocy społecznej, świadomie zatajając informację o zakupie mieszkania i wprowadzając organ w błąd co do swojej rzeczywistej sytuacji majątkowej.
Prezydent stwierdził, że mimo całkowitego braku współpracy Skarżącej z organem podczas prowadzenia niniejszego postępowania, zgromadził wystarczający materiał dowodowy, który pozwolił na ustalenie, że pobrany w marcu 2016 r. zasiłek celowy jest świadczeniem nienależnie pobranym. Podkreślił, że Skarżąca zataiła z pełną świadomością fakt posiadania na własność majątku znacznej wartości, w czasie, gdy korzystała ze świadczeń z pomocy społecznej. Wskazał, że w sprawie nie zachodzi uzasadniony przypadek, o jakim mowa w art. 104 ust. 4 u.p.s. Organ oceniając obciążenie, będące następstwem zwrotu nienależnie pobranych świadczeń, bezskutecznie informował Skarżącą o konieczności przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, celem ustalenia aktualnej sytuacji materialno-bytowej.
Niezgadzając się z powyższą decyzją Skarżąca złożyła odwołanie podnosząc, że nie było podstaw do jej wydania. Zarzuciła organowi m.in. niekompletne ustalenia faktyczne, brak uwzględnienia jej oświadczeń, brak informacji o zamiarze odwiedzenia lokalu, nakierowanie czynności na uzasadnienie decyzji, niewzięcie pod uwagę art. 104 ust. 4 u.p.s. Wskazała również, że świadczenia zostały skonsumowane zgodnie z przeznaczeniem, zaś jej rodzina znajduje się w trudnej sytuacji zdrowotnej i finansowej. Jednocześnie załączyła zaświadczenie o stanie zdrowia oraz skierowanie do poradni onkologicznej.
Kolegium decyzją z 16 stycznia 2024 r. uchyliło punkt 2 decyzji Prezydenta z 30 października 2023 r. w części dotyczącej terminu, albowiem ten ustalony przez organ I instancji już upłynął, i ustaliło termin zwrotu nienależnie pobranego świadczenia do 29 lutego 2024 r. oraz w pozostałej części utrzymało ww. decyzję w mocy. W uzasadnieniu zauważyło, że ustalenia decyzji w sprawie nienależnie pobranych świadczeń poprzedzają decyzje wydane w trybie wznowienia postępowania przez organ I instancji oraz Kolegium (decyzje nr [...] oraz KOC/5015/Op/21), które stały się prawomocne wskutek oddalenia skargi przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (wyrok sygn. akt I SA/Wa 64/22). Podało, że podstawą wydania decyzji było ustalenie, że wyszła na jaw istotna dla sprawy okoliczność faktyczna istniejąca w dniu wydania decyzji, lecz nieznana organowi orzekającemu (art. 145 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 572) dalej: "k.p.a."). Okolicznością tą było nabycie przez Skarżącą w 2015 r. prawa własności do lokalu nr [...] przy ul. [...] (lokal wpisany w księdze wieczystej nr [...]). Wskazał, że w tej sytuacji przy rozpatrzeniu wniosku o pomoc uzasadnione było zastosowanie art. 12 u.p.s., który stanowi, że można odmówić przyznania świadczenia w przypadku stwierdzenia dysproporcji między udokumentowaną wysokością dochodu a sytuacją majątkową osoby lub rodziny, wskazującą, że osoba ta lub rodzina jest w stanie przezwyciężyć trudną sytuację życiową, wykorzystując własne zasoby majątkowe, w szczególności w przypadku posiadania znacznych zasobów finansowych, wartościowych przedmiotów majątkowych lub nieruchomości. Podał, że w decyzjach wydanych po wznowieniu stwierdzono, że decyzja w sprawie zasiłku celowego została wydana z naruszeniem prawa, ale nie można jej uchylić z uwagi na upływ pięcioletniego terminu (art. 151 § 2 k.p.a. w zw. z art. 146 § 1 k.p.a.).
Kolegium analizując akta sprawy stwierdziło, że wniosek o przyznanie zasiłku celowego na zakup żywności w marcu 2016 r. został odnotowany podczas wywiadu środowiskowego przeprowadzonego 17 lutego 2016 r. pod adresem ul. [...] w Warszawie. Skarżąca podała wówczas, że prowadzi wraz z córką G. U. (wówczas w wieku 9 lat) gospodarstwo domowe w tym lokalu, który należy do rodziny jej byłego konkubenta M. U.. Adres ten był także adresem do korespondencji. Z informacji uzyskanych podczas wywiadu wynikało, że miesięczny dochód na osobę w jej rodzinie wynosił 350 zł. Skarżąca pod treścią wywiadu złożyła podpis potwierdzając, że podane informacje są zgodne z prawdą.
Wskazało, że w decyzji z 22 lutego 2016 r. Skarżąca została pouczona, że korzystający ze świadczeń są zobowiązani informować Ośrodek Pomocy Społecznej o każdej zmianie sytuacji osobistej i majątkowej, która wiąże się z podstawą do przyznania świadczeń. Również, że Skarżąca w rozważanym okresie wielokrotnie korzystała z pomocy społecznej, a przy podpisywaniu kolejnych kontraktów socjalnych powoływała się na trudną sytuację mieszkaniową (np. kontrakty z 31 marca 2016 r., 24 maja 2016 r., 1 lipca 2016 r., 30 sierpnia 2016 r.). Kolejne wywiady środowiskowe były przeprowadzane w lokalu przy ul. [...]. Ten adres był podawany również w jej oświadczeniach składanych do akt oraz wskazywany innym instytucjom (np. Urzędowi Pracy).
Podkreśliło, że nie wiadomo również, skąd Skarżąca posiadała środki na zakup lokalu, za który zgodnie z treścią aktu notarialnego nr rep. [...] z 18 lutego 2015 r. uiściła cenę 360.000 zł oraz kwotę 3.000 zł za udział 1/72 w lokalu garażowym, gdyż konsekwentnie unikała wyjaśnień w tej kwestii, mimo dociekań pracowników socjalnych.
Odnosząc się do odwołania Kolegium podało, że wbrew zarzutom Skarżącej, organ rozważył możliwość zastosowania przepisu art. 104 ust. 4 u.p.s. Podkreśliło, że ocena warunków do odstąpienia od dochodzenia zwrotu świadczeń nienależnie pobranych wymaga jednak ustalenia sytuacji osoby zobowiązanej. To zaś następuje w drodze wywiadu środowiskowego (art. 107 ust. 1 u.p.s.). Podniosło, że pracownik socjalny dwukrotnie podjął próbę skontaktowania się ze Skarżącą telefonicznie oraz osobiście, w dniach 4 i 7 września 2023 r. Pracownik nie zastał nikogo zarówno w lokalu przy ul. [...], jak i ul. [...] (notatka służbowa z 7 września 2023 r. oraz z 21 listopada 2023 r.). Wskazało, że Skarżąca pozostaje bierna, nie nawiązuje kontaktu z OPS. Jednocześnie przyznaje, że obecnie mieszka w lokalu przy ul. [...], podaje ten adres również w odwołaniu. Mimo to nie odebrała pod tym adresem dwukrotnie awizowanej przesyłki z zawiadomieniem o wszczęciu postępowania w niniejszej sprawie oraz wezwaniu do ustalenia terminu wywiadu środowiskowego. W ocenie organu oznacza to, że przynajmniej trzykrotnie uchyliła się od odbioru informacji na temat postępowania i możliwości przeprowadzenia wywiadu w lokalu, który według własnego oświadczenia zamieszkuje. Kolegium podkreśliło, że Skarżąca ma wykształcenie prawnicze, a także ponadprzeciętną wiedzę praktyczną z zakresu postępowania w sprawie świadczeń z pomocy społecznej, zna również praktykę działania pracowników OPS [...] oraz, że koresponduje z Kolegium oraz sądami administracyjnymi, gdy liczy na korzystne rozstrzygnięcia tych organów.
Kolegium analizując akta sprawy zauważyło, że organ I instancji wyczerpał możliwości działania z urzędu. Z informacji [...] sp. z o.o. z 5 września 2023 r. wynika, że wysokość zaliczki za lokal nr [...] przy ul. [...] wynosi 439,93 zł i jest opłacana na bieżąco. Skarżąca nie jest zarejestrowana jako bezrobotna lub poszukująca pracy (pismo Urzędu Pracy [.] z 23 sierpnia 2023 r.). Zgodnie z informacjami z 6 października 2023 r. oraz 22 sierpnia 2023 r. przesłanymi przez Miejski Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...], legitymuje się ona wyrokiem Sądu Rejonowego dla [...] z 25 marca 2020 r. sygn. akt [...] zaliczającym ją do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności, ważnym do 31 stycznia 2021 r. Córka G. U. zaliczona została do osób niepełnosprawnych na mocy orzeczenia Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z 29 kwietnia 2022 r. nr [...], które następnie zostało w części uchylone przez Wojewódzki Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności. Orzeczenie córki zachowa swoją ważność do 30 września 2024 r., o ile nie zostanie wydane nowe ostateczne orzeczenie. Zgodnie z informacją z Wydziału Spraw Społecznych i Zdrowia dla [...] z 8 sierpnia 2023 r. Skarżąca utrzymuje się ze świadczeń rodzinnych: świadczenia pielęgnacyjnego w wys. 2458,00 zł, zasiłku pielęgnacyjnego w wys. 215,84 zł, zasiłku rodzinnego w wys. 124,00 zł, dodatku z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego w wys. 110,00 zł, otrzymała również jednorazowy dodatek z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego w wys. 100,00 zł. Ojciec G. U. jest zobowiązany do łożenia na jej rzecz 500 zł miesięcznie tytułem alimentów. Skarżąca nie pobiera dodatku mieszkaniowego na lokal przy ul. [...] (pismo Burmistrza [...] z 10 sierpnia 2023 r.). Skarżąca nie pobiera świadczeń z ZUS (pismo ZUS z 7 sierpnia 2023 r.) ani nie składała rozliczenia podatkowego za 2022 r. (pismo Naczelnika Urzędu Skarbowego [...] z 17 sierpnia 2023 r.).
Jednocześnie Kolegium wyjaśniło, że decyzji o zwrocie nie wydaje się po upływie 10 lat (art. 104 ust. 7 u.p.s.), co w sprawie nie zachodzi. Odnosząc się do znacznego ciężaru finansowego orzeczonych ogółem kwot nienależnie pobranych świadczeń (wydano w sumie kilkadziesiąt decyzji) stwierdziło, że zasadnie organ I instancji pouczył Skarżącą, że może ubiegać się o zastosowanie art. 104 ust. 4 u.p.s. Podkreśliło przy tym, że podstawowym warunkiem udzielenia ulgi jest dopuszczenie organu do przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania zobowiązanej. Argument dotyczący skonsumowania świadczenia, w ocenie Kolegium, nie może skutkować odstąpieniem od egzekwowania jego zwrotu, skoro zostało ono wypłacone bezpodstawnie.
Skargę na decyzję Kolegium do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła Skarżąca zarzucając jej brak podstaw do uznania świadczeń na zakup żywności za nienależnie pobrane, gdyż decyzje z 2016 r., obowiązują, a postępowanie o zwrot świadczeń nie może być prowadzone w trybie administracyjnym. Wskazała, że ww. decyzje z 2016 r., nie zostały uchylone, są ważne i pozostają w obiegu prawnym wobec czego nie może być prowadzone co do nich sądowe postępowanie administracyjne. W jej ocenie organ ma pełną świadomość tego, że decyzje z 2016 r., są wiążące, zatem nie mogą zostać na ich podstawie prowadzone postępowania o zwrot świadczeń. Wskazała, że organ nigdy nie powiadomił jej o terminie przeprowadzenia żadnego wywiadu środowiskowego wiedząc, że nie może mieć on wpływu na decyzję o zwrocie świadczeń oraz, że Skarżąca stale jest hospitalizowana poza [...]. Zarzuciła organowi, że zna aktualną sytuację życiową rodziny, bowiem ustalił ją na podstawie jej oświadczeń oraz z urzędu i nadał jej wartość nieistotnej. Jej zdaniem organ nie miał nigdy zamiaru odstąpić od zwrotu świadczeń, co potwierdzają uzasadnienia jego decyzji. Podkreśliła, że organ postępowania prowadzi na podstawie jednej przesłanki - miejsca zamieszkania rodziny, które próbuje podważyć powołując się na miejsce przeprowadzania wywiadu środowiskowego w 2016 r. Podkreśliła, że niczego nie zataiła przed organem, nigdy nie toczyło się w tej sprawie postępowanie karne, a postępowanie organu narusza ogólne zasady zawarte w kodeksie postępowania administracyjnego i potwierdza, iż wszelkie czynności obu instancji mają na celu uzasadnienie decyzji o zwrocie świadczeń, niezależnie od podstaw prawnych i faktycznych. Jednocześnie zwróciła się o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Postanowieniem z 14 marca 2024 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił Skarżącej wstrzymania zaskarżonej decyzji Kolegium. Postanowieniem z 29 maja 2024 r. sygn. I OZ 280/24 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie na powyższe postanowienie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
skarga jest niezasadna.
W niniejszej sprawie kontroli Sądu podlegała decyzja Kolegium, którą uchyliło punkt 2 decyzji Prezydenta z 30 października 2023 r. w części dotyczącej terminu, albowiem ten ustalony przez organ I instancji już upłynął, i ustaliło termin zwrotu nienależnie pobranego świadczenia do 29 lutego 2024 r. oraz utrzymało w mocy ww. decyzję w pozostałej części dotyczącej uznania zasiłku celowego, przyznanego Skarżącej decyzją z 22 lutego 2016 r., za świadczenie nienależnie pobrane.
Podstawę materialnoprawną zaskarżonych rozstrzygnięć stanowią przepisy ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie z art. 6 pkt 16 u.p.s., świadczeniem nienależnie pobranym jest świadczenie pieniężne uzyskane na podstawie przedstawionych nieprawdziwych informacji lub w okolicznościach niepowiadomienia o zmianie sytuacji materialnej lub osobistej. Stosownie zaś do art. 98 u.p.s., świadczenia nienależnie pobrane podlegają zwrotowi od osoby lub rodziny korzystającej ze świadczeń z pomocy społecznej, niezależnie od dochodu rodziny, przy czym art. 104 ust. 4 ustawy stosuje się odpowiednio.
Decyzja w przedmiocie nienależnie pobranych świadczeń, ustalająca wysokość tych należności oraz termin ich zwrotu, musi być poprzedzona decyzją administracyjną uchylającą lub zmieniającą decyzję, mocą której przyznane zostało osobie świadczenie, w oparciu o przesłanki wynikające z art. 106 ust. 5 u.p.s. Z akt sprawy wynika, iż powyższy tryb znalazł w niej zastosowanie, gdyż w wyniku wznowienia postępowania, decyzją z 24 listopada 2021 r., Kolegium utrzymało w mocy decyzję Prezydenta, którą stwierdził, że ostateczna decyzja z 22 lutego 2016 r. przyznająca pomoc w formie zasiłku celowego w wysokości 50 zł z przeznaczeniem na zakup żywności w marcu 2016 r. została wydana z naruszeniem prawa, jednakże nie można jej uchylić, bowiem od dnia jej doręczenia upłynęło pięć lat. Natomiast Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie prawomocnym wyrokiem z 13 grudnia 2022 r. sygn. akt I SA/Wa 64/22 oddalił skargę na ww. decyzję.
Jeśli zostanie ustalone, że w sprawie zachodzi co najmniej jedna z określonych w art. 6 pkt 16 u.p.s. materialnych przesłanek definicji nienależnie pobranego świadczenia, to organ ma obowiązek wydania decyzji, o której mowa w art. 98 w związku z art. 104 ust. 4 u.p.s. Przytoczona wyżej definicja nienależnie pobranego świadczenia obejmuje dwie sytuacje faktyczne występujące w alternatywie rozłącznej co oznacza, że spełnienie jednej z nich jest już wystarczające do uznania świadczenia za nienależnie pobrane.
Analiza akt sprawy potwierdza prawidłowość stanowiska organu. Ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że Skarżąca, w okresie składania wniosku o przedmiotowy zasiłek, dysponowała lokalem nr [...] przy ul. [...] (lokal wpisany w KW nr [...]). Mimo to nie ujawniała go we wniosku o przyznanie zasiłku, ani podczas wywiadu środowiskowego przeprowadzonego 17 lutego 2016 r. pod adresem ul. [...] w [...] (adres ten podawany był w jej oświadczeniach składanych do akt oraz wskazywany był innym instytucjom), jak również przy podpisywaniu kolejnych kontraktów socjalnych, w których powoływała się na trudną sytuację mieszkaniową (np. kontrakty z 31 marca 2016 r., 24 maja 2016 r., 1 lipca 2016 r., 30 sierpnia 2016 r.).
Słusznie zatem organ, w sytuacji gdy Skarżąca pod treścią wywiadu (np. z 17 lutego 2016 r.) złożyła podpis potwierdzając, że podane informacje są zgodne z prawdą, ocenił je jako przedstawienie nieprawdziwych informacji w rozumieniu art. 6 pkt 16 u.p.s.
Trafnie zauważyły organy, że Skarżąca stara się przedstawić swoją sytuację jako trudniejszą, niż była w rzeczywistości. Podczas ww. wywiadu oświadczyła, że miesięczny dochód na osobę w jej rodzinie wynosił 350 zł. Trudno dać wiarę temu w sytuacji gdy zgodnie z treścią aktu notarialnego nr rep. [...] z 18 lutego 2015 r. Skarżąca uiściła cenę 360.000 zł za lokal przy ul. [...] oraz kwotę 3.000 zł za udział 1/72 w lokalu garażowym i konsekwentnie unika wyjaśnień skąd posiadała takie środki na ich zakup.
Wobec powyższego, prawidłowo organy uznały, że nie ma usprawiedliwienia dla podawania przez Skarżącą nieprawdy w oświadczeniach na temat adresu zamieszkania czy stanu majątkowego. Tym bardziej, że w decyzji z 22 lutego 2016 r., przyznającej zasiłek, została pouczona, że korzystający ze świadczeń są zobowiązani informować Ośrodek Pomocy Społecznej o każdej zmianie sytuacji osobistej i majątkowej, która wiąże się z podstawą do przyznania świadczeń. Skoro Skarżąca zataiła istotną informację o swoim majątku w chwili, kiedy organ zgodnie z prawem wymagał od niej rzetelnego oświadczenia, to słusznie uznało Kolegium, że przemilczenie kwestii własności mieszkania przy ul. [...] spowodowane było wyłącznie jej wolą i świadomie nie chciała dzielić się z organem pełną informacją o własnej sytuacji.
W konsekwencji, kwota pobranego zasiłku celowego stała się świadczeniem nienależnie pobranym, co obligowało organ do wydania decyzji, o której mowa w art. 98 u.p.s.
W ocenie Sądu organy prawidłowo przeprowadziły postępowanie wyjaśniające sytuację Skarżącej, również pod kątem przesłanek wymienionych w art. 104 ust. 4 u.p.s., które mogą uzasadniać odstąpienie od żądania zwrotu takiego świadczenia. Trafnie przyjęły, że okoliczności rozpoznawanej sprawy - oceniając zarówno sytuację materialną, życiową jak i rodzinną skarżącej - nie wskazują na to aby w stosunku do Skarżącej zachodził "szczególnie uzasadniony przypadek", który uzasadniałby możliwość skorzystania z dobrodziejstwa regulacji określonej w powołanym przepisie. Z akt sprawy wynika, że organ pomocowy dwukrotnie podjął próbę skontaktowania się z nią telefonicznie oraz osobiście, w dniach 4 i 7 września 2023 r. Pracownik nie zastał nikogo zarówno w lokalu przy ul. [...], jak i ul. [...] (notatka służbowa z 7 września 2023 r. oraz z 21 listopada 2023 r.). Mimo, że adres przy ul. [...] podawała jako aktualny (np. w odwołaniu), to nie podjęła pod nim dwukrotnie awizowanej przesyłki z zawiadomieniem o wszczęciu postępowania w niniejszej sprawie oraz wezwaniem do ustalenia terminu wywiadu środowiskowego. Mimo biernej postawy Skarżącej, prawidłowo uznało Kolegium, że organ pomocowy wyczerpał możliwości działania z urzędu, wskazując na informację [...] sp. z o.o. z 5 września 2023 r., z której wynika, że wysokość zaliczki za lokal nr [...] przy ul. [...] wynosi 439,93 zł i jest opłacana na bieżąco; na pismo Urzędu Pracy [...] z 23 sierpnia 2023 r., z którego wynik, że nie jest ona zarejestrowana jako bezrobotna lub poszukująca pracy; na informację Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z 6 października 2023 r. oraz 22 sierpnia 2023 r., z których wynika, że skarżąca legitymuje się wyrokiem Sądu Rejonowego dla [...] z 25 marca 2020 r. sygn. akt [...] zaliczającym ją do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności, ważnym do 31 stycznia 2021 r. (córka G. U. zaliczona została do osób niepełnosprawnych na mocy orzeczenia Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z 29 kwietnia 2022 r. nr [...], które następnie zostało w części uchylone przez Wojewódzki Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności.). Wskazało również na informację Wydziału Spraw Społecznych i Zdrowia dla [...] z 8 sierpnia 2023 r., z której wynika, że Skarżąca utrzymuje się ze świadczeń rodzinnych: świadczenia pielęgnacyjnego w wys. 2458,00 zł, zasiłku pielęgnacyjnego w wys. 215,84 zł, zasiłku rodzinnego w wys. 124,00 zł, dodatku z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego w wys. 110,00 zł, otrzymała również jednorazowy dodatek z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego w wys. 100,00 zł. Ojciec G. U. jest zobowiązany do łożenia na jej rzecz 500 zł miesięcznie tytułem alimentów. Skarżąca nie pobiera dodatku mieszkaniowego na lokal przy ul. [...] (pismo Burmistrza [...] z 10 sierpnia 2023 r.). Skarżąca nie pobiera świadczeń z ZUS (pismo ZUS z 7 sierpnia 2023 r.) ani nie składała rozliczenia podatkowego za 2022 r. (pismo Naczelnika Urzędu Skarbowego [...] z 17 sierpnia 2023 r.). Zatem słusznie Kolegium stwierdziło, że Skarżąca uzyskuje stały dochód z różnego rodzaju świadczeń; posiada mieszkalne na własność; nie ma poważnych problemów finansowych, skoro regularnie uiszcza czynsz.
Brak było zatem podstaw do uznania, że w realiach rozpoznawanej sprawy istnieją szczególnie uzasadnione okoliczności - będące w opisanej wyżej sytuacji nadmiernym obciążeniem dla Skarżącej czy też okolicznościami niweczącymi skutki udzielonej jej pomocy - które mogłyby wyłączać żądanie zwrotu nienależnie pobranych przez nią należności z tytułu udzielonej pomocy w postaci zasiłku stałego. W ocenie Sądu, stanowisku organu nie można zarzucić dowolności ani przekroczenia granic uznania administracyjnego.
Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935), orzekł jak w sentencji.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 13.09.2026. · Źródło