I SA/Wa 511/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Elżbieta Lenart (spr.), sędzia WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska, asesor WSA Justyna Wtulich-Gruszczyńska, Protokolant referent stażysta Zofia Holona, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 grudnia 2025 r. sprawy ze skargi A. J., J. N., R. J., M. S., A. S., I. S., A. R., B. K., J. C., M. B., M. B. (1), K. M., M. O. i A. M., oraz A. J. działającej jako kurator spadku po W. K. i po S. M. na decyzję Ministra Rozwoju i Technologii z dnia 3 stycznia 2025 r. nr DO-IV.7613.24.2021.AD w przedmiocie umorzenia postępowania 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Ministra Finansów i Gospodarki na rzecz A. J., J. N., R. J., M. S., A. S., I. S., A. R., B. K., J. C., M. B., M. B. (1), K. M., M. O. i A. M. solidarnie kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Minister Rozwoju i Technologii decyzją nr DO-IV.7613.24.2021.AD z 3 stycznia 2025 r. umorzył w całości postępowanie z wniosku A. J. działającej w imieniu własnym oraz jako pełnomocnik A. M., I. S., M. S., R. J. S. C., J. C., M. O., M. B.1, M. B.2, K. M. i A. R. (dalej jako skarżący) o stwierdzenie nieważności orzeczenia Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych z 12 listopada 1970 r. nr /OR3-0075-Ki-50/ stwierdzającego przejście na własność Skarbu Państwa przedsiębiorstwa [...] w [...]. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy. Orzeczeniem z 12 listopada 1970 r. nr /OR3-0075-Ki-50/ Minister Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych stwierdził przejście na własność Skarbu Państwa przedsiębiorstwa pn. [...] w [...]. Jako składnik przedsiębiorstwa przeszła na własność Skarbu Państwa nieruchomość o pow. 25 ha 482 m2 wraz z budynkami, położona w gromadzie [...], ozn. jako działka nr [...] na planie sytuacyjnym wpisanym do ewidencji Powiatowego Biura Geodezji i Urządzeń Rolnych Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Szydłowcu w dniu 01.10.1970 r. pod nr 224/6/111/70 (obecnie gmina [...], pow. szydłowiecki, woj. mazowieckie). Pismem z 6 lipca 2021 r. (data prezentaty) A. J., działając w imieniu własnym oraz jako pełnomocnik "szeregu innych spadkobierców" złożyła wniosek o stwierdzenie nieważności m. in. ww. orzeczenia z 12 listopada 1970 r. - powołując się na okoliczność prowadzenia postępowania w "Ministerstwie" od 1991 r. Postanowieniem z 13 lipca 2022 r. nr DO-IV.7613.24.2021.AD Minister Rozwoju i Technologii zawiesił z urzędu postępowanie w sprawie rozpatrzenia ww. wniosku A. J. - do czasu przedłożenia prawomocnego postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku po J. N., A. C. oraz M. S., ewentualnie zarejestrowanych aktów poświadczenia dziedziczenia po ww. zmarłych. Następnie postanowieniem z 13 października 2022r. nr DO.4.7613.24.2021.RF uchylił własne postanowienie z 13 lipca 2022 r. i jednocześnie zawiesił przedmiotowe postępowanie - do czasu przedłożenia prawomocnego postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku po J. N. oraz A. C., ewentualnie zarejestrowanych aktów poświadczenia dziedziczenia po ww. zmarłych. Zaś postanowieniem z 28 listopada 2024 r. nr DO-IV.7613.24.2021.AD Minister Rozwoju i Technologii podjął przedmiotowe postępowanie zawieszone ww. postanowieniem z 13 października 2022 r. W dalszej części postępowania Minister Rozwoju i Technologii decyzją z 3 stycznia 2025 r. nr DO-IV.7613.24.2021.AD umorzył w całości postępowanie z wniosku A. J. działającej w imieniu własnym oraz jako pełnomocnik A. M., I. S., M. S., R. J. S. C., J. C., M. O., M. B., M. B.2, K. M. i A. R., o stwierdzenie nieważności orzeczenia Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych z 12 listopada 1970 r. nr /OR3-0075-Ki-50/ stwierdzającego przejście na własność Skarbu Państwa przedsiębiorstwa [...] w [...]. W uzasadnieniu wskazał, że z dniem 16 września 2021 r. weszła w życie ustawa z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r. poz. 1491). Zgodnie z art. 1 tej ustawy, nowe brzmienie uzyskał art. 156 § 2 k.p.a. zaś do art. 158 k.p.a. dodano § 3 w brzmieniu: "§ 3. Jeżeli od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji, o której mowa w art. 156 § 2, upłynęło trzydzieści lat, nie wszczyna się postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji". Jednocześnie w art. 2 ust. 1 ustawy nowelizującej przewidziano, że w postępowaniach w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji lub postanowienia, wszczętych i niezakończonych ostateczną decyzją lub postanowieniem przed dniem wejścia w życie ww. ustawy, stosuje się przepisy k.p.a. w brzmieniu nadanym ww. ustawą Ponadto zgodnie z art. 2 ust. 2 tej ustawy postępowania administracyjne w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji lub postanowienia, wszczęte po upływie trzydziestu lat od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji lub postanowienia i niezakończone przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy ostateczną decyzją lub postanowieniem, umarza się z mocy prawa. W związku z tym podkreślił, iż w aktualnym stanie prawnym niedopuszczalne jest wydanie rozstrzygnięcia merytorycznego w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji, jeżeli wniosek o stwierdzenie nieważności został złożony po upływie 30 lat od dnia doręczenia (ogłoszenia) kwestionowanej decyzji. Tym samym w przedmiotowej sprawie kluczowe znaczenie ma ustalenie, czy wniosek o stwierdzenie nieważności został złożony przed upływem terminu 30 lat liczonego od dnia doręczenia (ogłoszenia) kwestionowanego orzeczenia. W przypadku bowiem złożenia wniosku po ww. terminie - brak jest możliwości wszczęcia postępowania, a postępowanie wszczęte podlega umorzeniu jako bezprzedmiotowe. Jak wynika z treści decyzji Naczelnika Gminy [...] z 16 grudnia 1976 r. nr UG.PFZ.6040/15/76, część nieruchomości o pow. 7,94 ha, ozn. jako [...], została przejęta od [...] w [...] na rzecz Państwowego Funduszu Ziemi. Do ww. przejęcia doszło na podstawie rozporządzenia Rady Ministrów z 22 listopada 1968 r. w sprawie przekazywania nieruchomości rolnych i niektórych innych nieruchomości położonych na terenie gromad pomiędzy jednostkami gospodarki uspołecznionej (Dz. U. z 1969 r, nr. 1, poz. 1). Zgodnie z § 1 ww. rozporządzenia przekazanie nieruchomości w przedmiotowym trybie mogło nastąpić tylko w przypadku gdy nieruchomość stanowiła własność państwową lub własność jednostek gospodarki uspołecznionej. Przejęcie nieruchomości wchodzących w skład [...] w [...] musiało zatem nastąpić do dnia 16 grudnia 1976 r. W związku z tym, z powyższej okoliczności ewidentnie wynika, iż kontrolowane orzeczenie z 12 listopada 1970 r. zostało doręczone nie później niż w dniu 16 grudnia 1976 r. Poza tym, uwzględniając zasady doświadczenia życiowego i prawidłowego rozumowania, w braku informacji o dokładnej dacie doręczenia decyzji z 12 listopada 1970 r., należy jednak przyjąć, iż doręczenie to miało miejsce na krótko po wydaniu decyzji. Brak jest bowiem jakichkolwiek dowodów wskazujących, że w przedmiotowej sprawie doszło do nadzwyczajnych okoliczności, skutkujących opóźnieniem doręczenia orzeczenia w sposób istotny, a zwłaszcza o wiele lat. Reguły oceny materiału dowodowego określone w art. 80 k.p.a. pozwalają zatem na uznanie, że - w braku bezpośrednich dowodów doręczenia lub chociażby dowodów pośrednich pozwalających na ustalenie konkretnej daty doręczenia orzeczenia chociażby jednej ze stron postępowania nacjonalizacyjnego - do doręczenia doszło na krótko po wydaniu przedmiotowego orzeczenia. Przy zachowaniu zaś dużej dozy ostrożności należy uznać, że orzeczenie można uznać za doręczone z dniem 12 grudnia 1970 r., a więc po upływie miesiąca od dnia jego wydania. Uwzględniono w ten sposób okoliczność, iż orzeczenie mogło zostać wysłane nawet po kilku dniach od jego wydania oraz okoliczność, iż mogło zostać pozostawione w placówce pocztowej na okres do 14 dni. Ponadto, zestawienie daty wydania orzeczenia (12 listopada 1970 r.) i daty złożenia wniosku o stwierdzenie nieważności tego orzeczenia z 6 lipca 2021 r. (data prezentaty) powoduje, iż całkowicie nieprawdopodobnym jest, aby wniosek o stwierdzenie nieważności został złożony przed upływem terminu określonego w art 2 ust. 2 nowelizacji. Jednocześnie Minister nie zgodził się z oceną skarżących, iż wniosek o stwierdzenie nieważności ww. orzeczenia z 12 listopada 1970 r. został złożony w latach 90-tych XX w. Podkreślił, iż pismo Z. S. z 08.04.1991 r. skierowane do Wójta Gminy w [...] nie było wnioskiem o stwierdzenie nieważności, lecz stanowiło wniosek o przyznanie odszkodowania. Stwierdzenie "(...) zgłaszam roszczenie odszkodowawcze za zabrane (...) mienie; teren kopalni, 2 piece wapienne i inne mienie oraz mienie zabrane przez [...] w [...]" - nie pozostawia bowiem wątpliwości, że przedmiotowy wniosek dotyczył przyznania odszkodowania, nie zaś oceny legalności orzeczenia w trybie art 156 k.p.a. Nie sposób również uznać za wniosek o stwierdzenie nieważności ww. orzeczenia z 12 listopada 1970 r. pisma A. J. i J. M. z 25.04.1992 r. do Wojewody Radomskiego. W piśmie tym "zgłoszono roszczenia reprywatyzacyjne dotyczące [...] w [...]. Również w piśmie z 12.10.1992 r., uzupełniającego ww. pismo z 25.04.1992 r., wskazano, że dotyczy ono "roszczeń reprywatyzacyjnych" i nie wskazano trybu w jakim wnioskodawcy domagają się uznania tych roszczeń. Także we wniosku A. J. z 18.01.1996 r. do Ministra Przemysłu i Handlu wskazano: "proszę uprzejmie o uwzględnienie naszych uprawnień reprywatyzacyjnych". Oceniając treść ww. pism Minister wskazał, że określenie "roszczenie reprywatyzacyjne" czy "uprawnienie reprywatyzacyjne" jest pojęciem nieostrym do których można zaliczyć wiele metod przywrócenia byłym właścicielom lub ich spadkobiercom własności lub posiadania mienia przejętego na rzecz Skarbu Państwa Zatem w przedmiotowej sprawie dopiero ww. pismem z 6 lipca 2021 r. A. J., działając w imieniu własnym oraz jako pełnomocnik "szeregu innych spadkobierców" złożyła wniosek o stwierdzenie nieważności ww. orzeczenia z 12 listopada 1970 r. Był to pierwszy wniosek o stwierdzenie nieważności, który dotyczył konkretnie tego orzeczenia. Wcześniejsze wnioski dotyczyły co najwyżej zarządzenia o ustanowieniu przymusowego zarządu państwowego z 1954 r., gdyż tym zarządzeniem pozbawiono właścicieli władztwa nad przedsiębiorstwem. Nie sposób zaś wysnuć z pism składanych w przedmiotowej sprawie, aby wnioskodawcy żądali stwierdzenia nieważności orzeczenia z 12 listopada 1970 r. Brak jest zatem możliwości merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy, tj. dokonania oceny legalności tego rozstrzygnięcia w trybie art. 156 i nast. k.p.a., a tym samym jedynym dopuszczalnym sposobem zakończenia niniejszego postępowania jest wydanie decyzji o umorzeniu postępowania jako bezprzedmiotowego - na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. Tym samym należy przyjąć, iż wniosek o stwierdzenie nieważności przedmiotowego rozstrzygnięcia został złożony dopiero w 2021 r., a więc po ponad 50 latach od doręczenia (ewentualnie ogłoszenia) ww. orzeczenia z12 listopada 1970 r. Skargę na powyższą decyzję Ministra Rozwoju i Technologii do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła A. J. działająca w imieniu własnym, działająca jako pełnomocnik A. M. i innych stron postępowania oraz działająca jako kurator spadku po W. K. i po S. M. - wnosząc o: 1. uchylenie w całości decyzji Ministra Rozwoju i Technologii z 3 stycznia .01.2025 r. nr DO-IV.7613.24.2021.AD, stanowiącej, że postępowanie administracyjne w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych z 12 listopada 1970 r. nr /OR3-0075-Ki-50/ stwierdzającego przejście na własność Skarbu Państwa przedsiębiorstwa [...] w [...] zostało umorzone z mocy prawa, 2. uznanie, że powyższa decyzja Ministra Rozwoju i Technologii z 3 stycznia 2025 r. wydana została z rażącym naruszeniem prawa, gdyż wydana została bez uzasadnionej podstawy prawnej, czym naruszono art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., 3. uznanie, że z winy Organów administracji publicznej na przestrzeni lat, w tym Ministerstwa Rozwoju i Technologii, na skutek bezczynności i przewlekłości postępowania administracyjnego oraz z powodu poświadczenia nieprawdy przez Sąd Rejonowy Poznań-Nowe Miasto i Wilda w Poznaniu w piśmie z 11.06.2019 r. nr A-411-210/10, 11.06.2019 r., co do okoliczności mających istotne znaczenie prawne dla toku postępowania administracyjnego, doszło do wieloletniego opóźnienia postępowania administracyjnego dotyczącego żądań spadkobierców stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych z 12 listopada 1970 r.. nr/OR3-0075-Ki-50/ stwierdzającego przejście na własność Skarbu Państwa przedsiębiorstwa [...] w [...], 4. zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych. W obszernym uzasadnieniu skargi przedstawiła podjęte przez nią i przez innych uczestników czynności w niniejszej sprawie, w tym treść składanych przez nich pism oraz działania organów administracji. Między innymi powołała się na treść pisma Ministerstwa Przemysłu i Handlu z 14 sierpnia 1996 r., nr DZ.III/796/265/93/96/MG, podpisanego przez Wicedyrektora Departamentu Zmian Strukturalnych i Własnościowych Z. S., zatytułowanego "Zawiadomienie o wszczęciu postępowania" - dotyczące w pkt 2 postępowania o stwierdzenie nieważności orzeczenia Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych z 12 listopada 1970 r. stwierdzającego przejście na własność Państwa [...] w [...]. W odpowiedzi na skargę Minister Rozwoju i Technologii wniósł o jej oddalenie - podtrzymując w całości swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do zarzutów skargi stwierdził, iż są one bezzasadne i nie wskazują nowych okoliczności, które nie byłyby uwzględnione w prowadzonym postępowaniu, zaś podnoszone w skardze kwestie zostały przez niego ocenione i wyjaśnione. Następnie kolejną skargę na powyższą decyzję Ministra Rozwoju i Technologii do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie pismem z 5 maja 2025 r. (data prezentaty) wniosła A. J. działająca w imieniu własnym, działająca jako pełnomocnik A. S., A. M. i innych stron postępowania oraz działająca jako kurator spadku po W. K. i po S. M.. Przy czym Sąd potraktował to pismo jako uzupełnienie już wniesionej skargi pismem z 21 lutego 2025 r. (data prezentaty). W związku z tym również Minister Rozwoju i Technologii złożył drugą odpowiedź na skargę - wnosząc o odrzucenie skargi A. M. i oddalenie skargi w zakresie dotyczącym pozostałych skarżących. W kolejnych pismach złożonych do akt niniejszej sprawy A. J. przedstawiała "uzupełniające stanowisko w sprawie oraz istotne dowody". Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji orzekając w sprawie nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935), dalej jako: p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Rozpoznając sprawę w ramach powyższych kryteriów Sąd uznał skargę za zasadną. W niniejszej sprawie Minister Rozwoju i Technologii decyzją z 3 stycznia 2025 r. umorzył w całości postępowanie z wniosku A. J. działającej w imieniu własnym oraz jako pełnomocnik A. M., I. S., M. S., R. J. S. C., J. C., M. O., M. B., M. B.2, K. M. i A. R. (dalej jako skarżący) o stwierdzenie nieważności orzeczenia Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych z 12 listopada 1970 r. nr /OR3-0075-Ki-50/ stwierdzającego przejście na własność Skarbu Państwa przedsiębiorstwa [...] w [...]. Minister powołał się na fakt, że 16 września 2021 r. weszła w życie ustawa z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 1491). Zgodnie z art. 2 ust. 2 tej ustawy postępowania administracyjne w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji lub postanowienia, wszczęte po upływie trzydziestu lat od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji lub postanowienia i niezakończone przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy ostateczną decyzją lub postanowieniem, umarza się z mocy prawa. Natomiast w art. 2 ust. 1 nowelizacji k.p.a. przewidziano, że w postępowaniach w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji lub postanowienia, wszczętych i niezakończonych ostateczną decyzją lub postanowieniem przed dniem wejścia w życie ww. ustawy, stosuje się przepisy k.p.a. w brzmieniu nadanym ww. ustawą. Oznacza to, że po upływie ww. terminów nie jest dopuszczalne wszczęcie postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej, a wszczęte postępowanie winno być umorzone. Przy czym nie jest także możliwe wszczęcie odrębnego postępowania o stwierdzenie wydania decyzji z rażącym naruszeniem prawa. Minister podniósł, że w przedmiotowej sprawie orzeczenie Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych stwierdzające przejście na własność Skarbu Państwa przedsiębiorstwa pn. [...] w [...] zostało wydane 12 listopada 1970 r. i zostało doręczone nie później niż w dniu 16 grudnia 1976 r. Natomiast pierwszy wniosek o stwierdzenie nieważności tego orzeczenia z 12 listopada 1970 r. został złożony pismem z 6 lipca 2021 r. (data prezentaty) przez A. J. (działająca w imieniu własnym oraz jako pełnomocnik "szeregu innych spadkobierców") - czyli po ponad 50 latach od doręczenia (ewentualnie ogłoszenia) tego orzeczenia. Przy czym nie uznał on pism składanych przez strony postępowania w latach 90-tych XX wieku za pisma składane w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia z 12 listopada 1970 r. Jednakże Sąd orzekający w niniejszej sprawie nie podzielił argumentacji Ministra odnośnie tego, że pierwszy wniosek o stwierdzenie nieważności orzeczenia z 12 listopada 1970 r. został złożony pismem z 6 lipca 2021 r. - dlatego nie jest już możliwe wszczęcie postępowania w tej sprawie. Uszło uwadze organu, że skarżąca dołączyła do skargi kserokopię pisma Ministerstwa Przemysłu i Handlu z 14 sierpnia 1996 r. nr DZ.III/796/265/93/96/MG – zawiadomienie o wszczęciu postępowania. W piśmie tym Ministerstwo Przemysłu i Handlu na podstawie art. 61 § 4 w związku z art. 157 § 2 k.p.a. zawiadamia Urząd Wojewódzki w Radomiu, Urząd Miasta w Radomiu, [...] S.A. w [...], Z. S. i A. J., że: "na wniosek Z. S. oraz innych spadkobierców zostało wszczęte postępowanie o stwierdzenie nieważności (...) orzeczenia Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych z 12 listopada 1970 r. stwierdzającego przejście na własność Państwa [...] w [...]". W związku z tym wezwało Urząd Wojewódzki w Radomiu, Urząd Miasta w Radomiu i [...] S.A. w [...] do wzięcia udziału w postępowaniu i udzielenie szeregu wyjaśnień "odnośnie mienia przejętego przez Państwo". Skoro zatem postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia z 12 listopada 1970 r. został już wszczęte (i to prawie 30 lat temu), to obecnie organ nie może umorzyć tego postępowania - powołując się na aktualne brzmienia art. 158 § 3 k.p.a. (fakt złożenia wniosku dopiero w 2021 r. - a więc po upływie ponad 30 lat od wydania orzeczenia). Przy czym Minister w odpowiedzi na skargę w ogóle nie odniósł się tego faktu, nie poinformował też Sądu, co ewentualnie się działo później w tej sprawie i czy zostały przez niego podjęte jakieś działania i z jakim skutkiem. Z wyżej omówionych przyczyn Sąd uznał, że rozpoznając niniejszą sprawę Minister Rozwoju i Technologii naruszył art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a. - a w związku z tym błędnie umorzył postępowanie o stwierdzenie nieważności orzeczenia Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych z 12 listopada 1970 r. na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. w związku z art. 158 § 3 k.p.a. Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni stanowisko przedstawione w niniejszym uzasadnieniu. Mając powyższe na uwadze, Sąd orzekł jak w sentencji wyroku, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 200 p.p.s.a.