I SA/Wa 515/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogdan Wolski Sędziowie: Sędzia WSA Elżbieta Sobielarska Sędzia WSA Maria Tarnowska (spr.) Protokolant Zbigniew Dzierzęcki po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 sierpnia 2010 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] stycznia 2010 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego 1. oddala skargę; 2. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata D. T., tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej kwotę 292,80 (dwieście dziewięćdziesiąt dwa 80/100) złotych, w tym: tytułem opłaty kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych, tytułem 22% podatku od towarów i usług kwotę 52,80 (pięćdziesiąt dwa 80/100) złotych. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...] stycznia 2010 r. nr [...] po rozpatrzeniu odwołania J. S. od decyzji Prezydenta W. z dnia [...] kwietnia 2009 r. nr [...] odmawiającej przyznania skarżącemu pomocy finansowej w formie zasiłku celowego na opłatę zadłużenia czynszowego za okres I-IV 2009 w wysokości [...] zł oraz zakup artykułów higienicznych i gospodarstwa domowego - utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. podało, że J. S. w dniu [...] kwietnia 2009 r. zwrócił się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w W. o przyznanie pomocy w formie zasiłku celowego na opłatę czynszu za okres od stycznia do kwietnia 2009 r. w wysokości [...] zł, opłatę rachunku za gaz do wysokości [...] zł, zakup artykułów chemicznych, 3 garnków do gotowania, szczotki, i kubła do mycia podłóg, talonu do sklepu na zakup artykułów żywnościowych. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2009 r. Prezydent W. odmówił J. S. przyznania żądanego zasiłku celowego, i w uzasadnieniu tej decyzji wskazał, że J. S. zamieszkuje samodzielnie w 3-pokojowym mieszkaniu spółdzielczym, bez tytułu prawnego do zajmowanego lokalu, jest współwłaścicielem wraz z siostrą nieruchomości w M., ma ustalony znaczny stopień niepełnosprawności, prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, utrzymuje się z zasiłku stałego w wysokości [...] zł i zasiłku pielęgnacyjnego w wysokości [...] zł, a zatem łączny dochód wynosi [...] zł. Poza zasiłkiem stałym J. S. korzysta regularnie z innych form pomocy udzielanej przez Ośrodek, który stara się zaspokoić jego niezbędne potrzeby bytowe na poziomie odpowiadającym możliwościom Ośrodka i celom pomocy społecznej. W 2008 r. J. S. otrzymał pomoc na łączną kwotę [...] zł. Aktualnie ubiega się o pomoc finansową na czynsz za okres I-IV 2009 r. za lokal przy ul. [...], do którego nie ma tytułu prawnego. Ponadto toczy się postępowanie sądowe o eksmisję z zajmowanego mieszkania, a Spółdzielnia Mieszkaniowa odmówiła J. S. przyjęcia w poczet członków Spółdzielni, ponieważ odmówił on wniesienia wkładu mieszkaniowego; stan zadłużenia lokalu na dzień 20 marca 2009 r., jak wynika z pisma Spółdzielni Mieszkaniowej [...] z dnia 23 marca 2009 r., wynosi [...] zł oraz odsetki w wysokości [...]. Od decyzji tej odwołanie wniósł J. S., podnosząc, iż organ oczernia go przedstawiając opis sprawy, oraz, że czuje się pokrzywdzony. W uzasadnieniu decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. stwierdziło, że stosownie do art. 39 ust. 1, 2 i 3 ustawy o pomocy społecznej, zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej. Może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Zaś osobom bezdomnym i innym osobom niemającym dochodu oraz możliwości uzyskania świadczeń na podstawie przepisów o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia może być przyznany zasiłek celowy na pokrycie części lub całości wydatków na świadczenia zdrowotne. Stosownie do art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, w zw. z § 1 pkt 1 lit. b rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 lipca 2006 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. Nr 135, poz. 950), prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (...) przysługuje osobie w rodzinie, w której dochód na osobę nie przekracza kwoty 351 zł, zwanej dalej "kryterium dochodowym na osobę w rodzinie". Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. podniosło, że zasiłek celowy należy do fakultatywnych form pomocy społecznej, co oznacza że właściwy organ może, lecz nie musi go przyznać w przypadku ustalenia, że występują przesłanki wymienione w art. 39 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. Z przepisu tego nie wynika indywidualne roszczenie o przyznanie pomocy społecznej w formie w nim przewidzianej, a rozpatrując wniosek o przyznanie pomocy społecznej organ winien brać pod uwagę zarówno cele pomocy społecznej określone w ustawie jak i możliwości finansowe w zakresie udzielenia pomocy. Organ winien uwzględnić sytuację ubiegającego się o przyznanie świadczenia, jego zaangażowanie w zakresie współdziałania w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, jak i zakres udzielonej mu ze środków publicznych pomocy. Fakt, iż otrzymane świadczenia nie wystarczają na pokrycie wszystkich potrzeb skarżącego, nie stwarza po stronie organu obowiązku uwzględnienia wszystkich wniosków skarżącego; świadczenia z pomocy społecznej mają bowiem charakter subsydiarny. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. wskazało, że z akt sprawy, w tym również z wywiadu środowiskowego, wynika, iż skarżący na wskazane cele, z wyjątkiem opłat za czynsz, uzyskał w 2009 r. pomoc na podstawie wcześniej wydanych decyzji. Kwestia opłat za czynsz nie jest wyszczególniona w art. 39 ustawy o pomocy społecznej, a w niniejszym przypadku występuje duże zadłużenie z tego tytułu wskazujące, że opłaty te nie były regulowane od dłuższego czasu. Zdaniem organu, skarżący nie tylko nie wywiązuje się z obowiązku czynszowego ale przerzuca go na organ pomocy społecznej. Organ zauważył, iż wniosek o przyznanie zasiłku na opłatę czynszu za styczeń, luty, marzec i kwiecień skarżący wniósł w dniu 2 kwietnia, a więc, zdaniem organu, na samym początku kwietnia założył, że nie zamierza opłacać tego czynszu. Zdaniem organu, analiza dokumentów, mimo sugestii podnoszonych w odwołaniu przez skarżącego wskazuje, że pomoc w zakresie opłat za czynsz (była również udzielana przez organ w tym zakresie) nie rokuje żadnych pozytywnych wyników w zakresie aktywizacji wnioskującego o pomoc i w istocie prowadzi do stałego przerzucania obowiązków obywateli na organ. A ponadto, posiadane środki finansowe organu przekraczają możliwości udzielenia pomocy w kwocie [...] zł na opłatę kolejnych czynszów, tym bardziej, że średnia przyznawana kwota świadczenia w miesiącu marcu (poprzedzającym rozpoznanie sprawy) wyniosła [...] zł. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. stwierdziło, iż organ wykazał, jakie miał środki do dyspozycji na udzielenie pomocy w formie zasiłków celowych, jaka była liczba osób ubiegających się o taką pomoc, i jakie kryteria zostały wypracowane przy jej przyznawaniu. Wysokość posiadanych środków nie dawała możliwości przyznania zasiłku uwzględniającego wniosek w całości lub w części. Organ szczegółowo wykazał, że nie zostały spełnione przez wnioskodawcę kryteria prawne uzasadniające przyznanie pomocy, a także brak możliwości finansowych przyznania żądanej pomocy, co wydanie decyzji odmownej w sprawie przyznania żądanej pomocy. Nie ulega bowiem wątpliwości, iż organ nie może zabezpieczyć wszystkich potrzeb osób ubiegających się o pomoc, jak również udzielać świadczeń w oczekiwanej przez te osoby wysokości. Skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożył J. S.; skarżący zakwestionował zasadność odmowy przyznania mu zasiłku celowego na opłacenie czynszu za miesiące I-IV 2009 r. oraz zakupu artykułów higienicznych i gospodarstwa domowego; podniósł, że nie jest zadłużony w czynszu, a czynszu nie płaci synowa. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. wniosło o oddalenie skargi i podtrzymało stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji orzekając w sprawie nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi organ powołaną podstawą prawną. Dokonując oceny zaskarżonej decyzji Sąd uznał, że skarga nie mogła być uwzględniona, ponieważ zaskarżona decyzja i decyzja poprzedzająca nie naruszają prawa w stopniu uzasadniającym ich uchylenie. Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta W. odmawiającą przyznania skarżącemu pomocy finansowej w formie zasiłku celowego na opłatę zadłużenia czynszowego za okres I-IV 2009 r. w wysokości [...] zł oraz zakup artykułów higienicznych i gospodarstwa domowego. W niniejszej sprawie postępowanie w sprawie przyznania zasiłku celowego w kwocie [...] zł przeznaczonego na opłacenie czynszu za miesiące od stycznia do kwietnia 2009 r., opłatę rachunku za gaz w wysokości [...] zł, zakup artykułów chemicznych i gospodarstwa domowego zostało wszczęte wnioskiem J. S. z dnia 2 kwietnia 2009 r. Z akt sprawy wynika, że skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, utrzymuje się z zasiłku stałego w wysokości [...] zł i zasiłku pielęgnacyjnego w wysokości [...] zł, a zatem łączny dochód wynosi [...] zł. Materialnoprawną podstawą podjętych rozstrzygnięć o charakterze uznaniowym stanowiły przepisy ustawy dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.), które regulują zasady i tryb udzielania świadczeń z pomocy społecznej. Zasiłek celowy w myśl art. 39 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Przy czym, jego przyznanie uzależnione jest od spełnienia kryterium dochodowego, wynoszącego od dnia 1 października 2009 r. dla osoby samotnie gospodarującej 477 zł. Kwota ta ustalona została rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia z dnia 29 lipca 2009 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. Nr 127, poz. 1055). Z dniem wejścia w życie tego rozporządzenia, tj. z dniem z dniem 1 października 2009 r., utraciło moc wskazane przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. uzasadnieniu zaskarżonej decyzji rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 24 lipca 2006 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. Nr 135, poz. 950). Za dochód zaś, stosownie do art. 8 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku o świadczenie lub w przypadku utraty dochodu - z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o miesięczne obciążenie podatkiem od osób fizycznych, składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach, a także kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Ustalony w niniejszej sprawie przez organy dochód J. S. w wysokości [...] zł nie budzi wątpliwości. Stosownie do art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2008 r. Nr 115, poz. 728 z późn. zm.), w zw. z § 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia z dnia 29 lipca 2009 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. Nr 127, poz. 1055), prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 477 zł. Jak wcześniej wskazano, z art. 39 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej wynika, że zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, a w szczególności na pokrycie części lub całości zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Z treści tego przepisu wynika, że chociaż decyzja o przyznanie zasiłku celowego ma charakter uznaniowy, to nie może być rozstrzygnięciem dowolnym. Ustawa o pomocy społecznej daje wskazówki co do zasad udzielania pomocy osobom potrzebującym, stanowiąc w art. 3 ust. 3 i 4, że rodzaj, forma i rozmiar świadczenia z pomocy powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających jej udzielenie, przy czym potrzeby osób korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Kontrola decyzji uznaniowej dokonywana przez Sąd ogranicza się do zbadania zgodności z prawem decyzji uznaniowej, ale nie wnika już w celowość wydania decyzji i rozstrzygnięcia w niej zawartego. Kontrola ta ma ustalić, czy dopuszczalne było wydanie decyzji, czy organ nie przekroczył granic uznania administracyjnego i czy właściwie uzasadnił rozstrzygnięcie. Podejmując decyzję uznaniową, organ administracji ma obowiązek kierowania się słusznym interesem obywatela, stosownie do art. 7 kpa, jeżeli nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny ani nie przekracza to możliwości organu administracji publicznej wynikających z przyznanych mu uprawnień i środków prawnych. Zdaniem Sądu, w niniejszej sprawie organy orzekające w sprawie poddały ocenie wszystkie okoliczności, od jakich uzależnione jest udzielenie pomocy w formie zasiłku celowego. Sąd podziela stanowisko organu, że potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy społecznej powinny być uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej, która bez wątpienia jest uwarunkowana posiadanymi przez gminę środkami pieniężnymi. Podkreślić należy, iż z art. 39 ust. 1 ustawy nie wynika indywidualne roszczenie o przyznanie pomocy społecznej w formie w nim przewidzianej. Z akt administracyjnych wynika, że skarżący jest współwłaścicielem działki i budynku mieszkalnego w M. znajdującego się przy ul. [...], w którym nikt nie zamieszkuje, co oznacza, że słusznie organ stwierdził, iż skarżący nie wykorzystuje własnych możliwości osiągnięcia korzyści majątkowych z posiadanych nieruchomości, ograniczając się do systematycznego kierowania do Ośrodka Pomocy Społecznej wniosków o udzielanie wszechstronnej pomocy. Słuszne jest również stanowisko organu, iż Ośrodek Pomocy Społecznej zobowiązany jest uwzględniać potrzeby wszystkich mieszkańców dzielnicy znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej, i tak dzielić posiadane przez siebie środki, aby z niezbędnej pomocy mogła skorzystać jak największa liczba osób potrzebujących wsparcia. W marcu 2009 r. Ośrodek dysponował kwotą [...] zł, przyznano [...] świadczenia dla [...] osób, średnia kwota świadczenia wyniosła [...] zł. W ocenie Sądu w przedmiotowej sprawie organy obu instancji w sposób wyczerpujący zebrały materiał dowodowy oraz prawidłowo go oceniły. Nie uchybiły również zasadom postępowania w sprawach z zakresu pomocy społecznej oraz celom tej pomocy wskazanym w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. Nie można im zatem skutecznie postawić zarzutu arbitralności przy podejmowaniu decyzji. To zaś oznacza, że skarga J. S. nie ma usprawiedliwionych podstaw. W świetle powyższego nie można postawić organom orzekającym w sprawie zarzutu dowolności w podejmowaniu decyzji. Wprawdzie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji powołało się na przepisy nieobowiązującego od dnia 1 października 2009 r. rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 lipca 2006 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, jednakże uchybienie to nie miało wpływu na wynik sprawy. Motywy podjętego rozstrzygnięcia zostały w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wyczerpująco uzasadnione, co oznacza że decyzji tej nie można postawić zarzutu naruszenia prawa. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji.