I SA/Wa 521/16

Starszy Referendarz Sądowy Aneta Wirkowska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 15 grudnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku radcy prawnego M.R. o przyznanie wynagrodzenia z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w sprawie ze skargi E.R. na decyzję Marszałka Województwa [...] z dnia [...] lutego 2016 r., nr [...] w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego postanawia 1. przyznać ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz radcy prawnego M.R., tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu kwotę 147,60 (sto czterdzieści siedem 60/100) złotych, w tym tytułem opłaty za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej kwotę 120 (sto dwadzieścia) złotych, tytułem 23% podatku od towarów i usług kwotę 27,60 (dwadzieścia siedem 60/100) złotych oraz kwotę [...] złotych tytułem innych udokumentowanych wydatków pełnomocnika; 2. oddalić wniosek w pozostałym zakresie. E.R. pismem z dnia [...] marca 2016 r. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Marszałka Województwa [...] z dnia [...] lutego 2016 r., nr [...] w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia. Postanowieniem z dnia 12 lipca 2016 r., sygn. akt I SA/Wa 521/16 przyznano skarżącej prawo pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 30 września 2016 r. odrzucił skargę. W piśmie procesowym z dnia [...] października 2016 r. (nadanym w dniu [...] października 2016 r.) wyznaczony z urzędu pełnomocnik poinformował, że sporządził opinię prawną o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej w niniejszej sprawie oraz wniósł o przyznanie wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną z urzędu w kwocie 420 zł, powiększoną o należny podatek VAT, tj. 516,60 zł, obejmującą - opłatę za pomoc prawną w kwocie 180 zł netto i opłatę za sporządzenie opinii prawnej w kwocie 240 zł netto. Dodatkowo pełnomocnik wniósł o zwrot uzasadnionych wydatków w wysokości [...] obejmujących koszty korespondencji ze stroną oraz Sądem. Pełnomocnik oświadczył jednocześnie, że wynagrodzenie nie zostało przez skarżącą uiszczone. W uzasadnieniu wniosku pełnomocnik wskazał m.in., że poczynił czynności związane z zapoznaniem się ze sprawą, korespondował ze skarżącą oraz sporządził opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej. Zaznaczył ponadto, że w sprawie ma zastosowanie rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U. z 2015 r., poz. 1805). Opłata za podejmowane czynności powinna być zaś ustalona w oparciu o treść § 8 tego rozporządzenia, bowiem przedmiotem sprawy jest należność pieniężna w łącznej wysokości [...]. W tym stanie sprawy stwierdzono, co następuje: Zgodnie z treścią art. 250 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), wyznaczony adwokat, radca prawny, doradca podatkowy albo rzecznik patentowy otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokatów, radców prawnych, doradców podatkowych albo rzeczników patentowych w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków. Jak słusznie zauważył wyznaczony z urzędu pełnomocnik szczegółowe zasady ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu określa w rozpoznawanej sprawie rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu. Zgodnie z § 2 pkt 1 i 2 tego rozporządzenia koszty nieopłaconej pomocy prawnej ponoszone przez Skarb Państwa obejmują opłatę ustaloną zgodnie z przepisami niniejszego rozporządzenia oraz niezbędne i udokumentowane wydatki radcy prawnego. Stosownie do treści § 4 ust. 1 opłatę ustala się w wysokości co najmniej 1/2 opłaty maksymalnej określonej w rozdziałach 2-4, przy czym nie może ona przekraczać wartości przedmiotu sprawy. Opłatę, o której mowa w ust. 1, podwyższa się o kwotę podatku od towarów i usług wyliczoną według stawki podatku obowiązującej dla tego rodzaju czynności na podstawie przepisów o podatku od towarów i usług (§ 4 ust. 3). W myśl natomiast § 3 powołanego rozporządzenia, wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej zawiera oświadczenie, że opłata nie została zapłacona w całości lub w części. W rozpoznawanej sprawie ustanowiony z urzędu pełnomocnik wniósł o przyznanie wynagrodzenia w związku z reprezentowaniem strony w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji oraz z tytułu sporządzenia opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej. Podkreślić trzeba, że wbrew twierdzeniom pełnomocnika przedmiotem niniejszej sprawy nie jest należność pieniężna, bowiem zaskarżoną decyzją orzeczono, że świadczenie rodzinne wypłacone skarżącej wraz z dodatkiem, było świadczeniem nienależnie pobranym. Przedmiotem zaskarżonej decyzji nie jest więc należność pieniężna i sprawa ta objęta jest dyspozycją § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c w/w rozporządzenia – jako inna sprawa. Zgodnie z powołanym § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c opłata maksymalna w postępowaniu przed sądami administracyjnymi w pierwszej instancji w sprawie, w której przedmiotem zaskarżenia nie jest należność pieniężna bądź decyzja lub postanowienie Urzędu Patentowego, wynosi 480 zł. W myśl natomiast § 21 ust. 1 pkt 2 lit. b rozporządzenia, opłaty maksymalne za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej wynoszą 50% opłaty maksymalnej określonej w pkt 1, a jeżeli nie prowadził sprawy ten sam radca prawny w drugiej instancji - 75% tej opłaty, w obu przypadkach nie mniej niż 240 zł. Zdaniem referendarza sądowego w rozpoznawanej sprawie zaistniały przesłanki uzasadniające przyznanie wyznaczonemu z urzędu pełnomocnikowi skarżącej stosownego wynagrodzenia za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej. Przy czym postanowiono przyznać wyznaczonemu z urzędu pełnomocnikowi wynagrodzenie za dokonaną czynność w wysokości 120 zł (tj. ½ z kwoty 240 zł), podwyższone o stosowną stawkę podatku od towarów i usług obowiązującą w dniu orzekania. W ocenie referendarza sądowego przyznania wynagrodzenia w wyższej, żądanej przez pełnomocnika wysokości (tj. 240 zł) nie uzasadnia ani charakter (zawiłość) sprawy, ani też nakład pracy pełnomocnika, czy też jego wkład w przyczynienie się do jej wyjaśnienia i rozstrzygnięcia. Podjęte w sprawie czynności nie przekraczają granic zwykłej staranności jakiej należy wymagać od profesjonalnego pełnomocnika. Z załączonych do wniosku dokumentów wynika ponadto, że pełnomocnik poniósł wydatki na kwotę [...], w sprawie zaistniały więc podstawy do zwrotu na rzecz pełnomocnika wskazanej kwoty tytułem niezbędnych, udokumentowanych wydatków należnych mu wraz z wynagrodzeniem za udzielenie z urzędu pomocy prawnej. Jednocześnie stwierdzić trzeba, że w sprawie brak było podstaw do przyznania wyznaczonemu z urzędu pełnomocnikowi wynagrodzenia w związku z czynnościami podejmowanymi w postępowaniu przed sądem w pierwszej instancji. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że pełnomocnikowi ustanowionemu w ramach prawa pomocy należy się wynagrodzenie, w zakresie określonym w art. 250 powołanej ustawy, jedynie za pomoc prawną rzeczywiście udzieloną. Decyzja o przyznaniu pomocy prawnej oznacza, że Skarb Państwa przejmuje na siebie ciężar finansowy związany z wynagrodzeniem pełnomocnika z urzędu, a sąd, jako dysponent środków publicznych, odpowiada za zasadność i legalność ich wydatkowania. Oznacza to uprawnienie i obowiązek Sądu ustalenia, czy pomoc prawna rzeczywiście została udzielona (postanowienie NSA z dnia 22 grudnia 2004 r., sygn. akt OZ 720/04, ONSAiWSA 2005/5/93). W orzecznictwie wskazuje się również, że udzielenie pomocy prawnej przez pełnomocnika powinno zmierzać bezpośrednio do poprawy lub ochrony sytuacji prawnej osoby, której udzielana jest pomoc (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 maja 2005 r., sygn. akt I KZP 15/05, LEX nr 151472). Jak wynika z akt rozpoznawanej sprawy skarga została sporządzona osobiście przez skarżącą i postanowieniem z dnia 30 września 2016 r. została przez Sąd odrzucona. Czynności podjęte przez wyznaczonego z urzędu pełnomocnika w postępowaniu przed Sądem pierwszej instancji polegały zaś na zapoznaniu się w dniu 16 września 2016 r. z aktami sprawy. Trudno zatem uznać, że pełnomocnik ustanowiony w ramach prawa pomocy udzielił stronie w postępowaniu w pierwszej instancji rzeczywistej pomocy prawnej. Faktyczna pomoc prawna polega bowiem na udzielaniu porad prawnych, sporządzaniu wniosków procesowych, opinii prawnych, wyrażaniu stanowiska w sprawie, czy też występowaniu przed sądem. Musi to być pomoc niezbędna i efektywna. W rozpoznawanej sprawie taka pomoc w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji nie została udzielona. W tej sytuacji stwierdzić trzeba, że wniosek o przyznanie wynagrodzenia we wskazanym zakresie jest bezzasadny i brak jest podstaw do jego uwzględnienia. W świetle powyższego w oparciu o powołane wyżej przepisy oraz art. 258 § 2 pkt 8 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi postanowiono jak w sentencji.