I SA/Wa 522/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska Sędziowie Sędzia WSA Jolanta Dargas Sędzia WSA Bożena Marciniak (spr.) Protokolant referent stażysta Michał Nowakowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 grudnia 2018 r. sprawy ze skargi M. I. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] lutego 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego oddala skargę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] lutego 2018 r., nr [...] utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy P. z [...] grudnia 2017 r., nr [...] o odmowie przyznania zasiłku celowego. Zaskarżone orzeczenie zostało wydane w oparciu o następujący stan faktyczny i prawny sprawy. M. I. zwrócił się z wnioskiem o pilną pomoc na zimę 2017 r., a następnie w trakcie wywiadu środowiskowego sprecyzował, iż domaga się pomocy finansowej na pokrycie kosztów ocieplenia mieszkania i zakup gazu na zimę. Po czym kolejnym pismem z [...] listopada 2017 r. domagał się pomocy finansowej na podłączenie wody z wodociągu oraz ocieplenie mieszkania, zainstalowanie toalety i umywalki oraz ogrzanie mieszkania. Zaś [...] grudnia 2017 r złożył kolejne pismo, w którym ponaglał o przyznanie oczekiwanej pomocy na Święta Bożego Narodzenia. Wójt Gminy P. decyzją z [...] grudnia 2017 r., na podstawie m.in. art. 8 ust. 1 pkt 1 i ust. 9 i art. 39 ust. 2 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2017 r., poz. 1769 ze. zm.), odmówił przyznania M. I. zasiłku celowego z przeznaczeniem na pokrycie kosztów remontu mieszkania (tj. podłączenie wody z wodociągu, ocieplenie mieszkania, zainstalowanie toalety i umywalki oraz centralnego ogrzewania). W uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia organ I instancji wskazał, że wnioskodawca jest osobą samotnie gospodarującą, ma dwie córki zobowiązane i wywiązujące się z płacenia alimentów, z którymi od lat nie utrzymuje kontaktów. Ponadto posiada od [...] listopada 2012 r. orzeczoną trwałą niezdolność do samodzielnej egzystencji, leczy się [...] i wymaga opieki innych osób w codziennym funkcjonowaniu. Źródło jego dochodu w październiku 2017 r. stanowiła emerytura rolnicza wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym w kwocie netto [...] zł. Ponadto do dochodu tej osoby wlicza się ryczałtowo wyliczony dochód z tytułu posiadania gospodarstwa rolnego na kwotę [...] zł, z areału, który posiadał do [...] października 2017r., zaś po tej dacie wartość ryczałtu wynosiła [...] zł. Jednocześnie otrzymywał alimenty od dwóch córek w kwocie [...] zł. Łączny dochód tej osoby wyniósł więc [...] zł i znacznie przekroczył kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej, określone w art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, tj. kwotę 634 zł. Organ dodał, że wnioskodawca zaciąga długi, lecz zaznaczył, że wszelkie zobowiązania wobec wierzycieli nie mają wpływu na ustalenie wysokości dochodu, wyliczonego na podstawie art. 8 ust. 3 ww. ustawy o pomocy społecznej, gdyż go nie pomniejszają. Wnioskodawca nie kwalifikuje się do uzyskania świadczeń z pomocy społecznej. Wójt Gminy P. nadmienił, że pomimo niespełnienia kryteriów dochodowych, Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w styczniu 2017 r. uznał sytuację wnioskodawcy za szczególnie uzasadniony przypadek i na podstawie art. 41 pkt 1 udzielił mu pomocy w postaci specjalnego zasiłku celowego, w formie uzupełnienia [...] butli z gazem. Organ rozważył ponadto, że nieuzasadnione jest udzielenie pomocy, na podstawie art. 41 pkt 1 ww. ustawy o pomocy społecznej. Wnioskodawca jest osobą sprawną fizycznie, a środki finansowe, które wydatkuje na codzienne przejazdy do innych miast, mógłby spożytkować na zaspokojenie własnych potrzeb. Nie podejmuje jednak żadnych wysiłków zmierzających do rozwiązywania jego problemów. Obecna sytuacja tej osoby nie zalicza się do szczególnie uzasadnionego przypadku, gdyż posiada ona stałe miesięczne dochody. Na koniec rozważań organ wskazał, że skierował wniosek do Sądu Rejonowego o umieszczenie M. I. w domu pomocy społecznej bez jego zgody. Od powyższego rozstrzygnięcia odwołanie wniósł M. I., gdyż nie zgodził się z orzeczeniem organu I instancji. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] lutego 2018 r., nr [...] utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy P. z [...] grudnia 2017 r. Organ odwoławczy uzasadnił, że w myśl art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 2 ww. ustawy, przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 634 zł. Za dochód, w myśl art. 8 ust. 3 tego aktu, uważa się z kolei sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania. Jedną z form udzielanej pomocy społecznej jest zasiłek celowy. Zgodnie z art. 39 ustawy zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Użycie przez ustawodawcę wyrazu "może" oznacza że zasiłek celowy jest formą pomocy społecznej, przyznawanej na podstawie uznania administracyjnego. Tym samym wybór sposobu załatwienia wniosku strony zależy wyłącznie od woli organu, nawet wtedy, gdy w sprawie zachodzą przesłanki uzasadniające jego uwzględnienie, z tym zastrzeżeniem, iż nie może to oznaczać dowolności podjętego rozstrzygnięcia. Organy administracji, rozważając przyznanie pomocy, muszą ponadto wziąć pod uwagę, że gospodarują określoną pulą środków finansowych i uwzględnić potrzeby wszystkich osób samotnych oraz rodzin wielodzietnych żyjących w ubóstwie. W ocenie Kolegium ze zgromadzonych dowodów wynika, że M. I. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Ma dwie córki, z którymi nie utrzymuje kontaktu. Są one zobowiązane do alimentów na rzecz ojca po [...] zł miesięcznie. Odwołujący mieszka w części domu drewnianego, w którym brak jest urządzeń sanitarnych. Dom wyposażony jest w sprzęt po rodzicach i ogrzewany gazem z butli. Wnioskodawca legitymuje się ustaloną w KRUS niezdolnością do samodzielnej egzystencji od dnia [...] listopada 2012 r. Leczy się w poradni [...] i [....]. Źródłem dochodu M. I. jest emerytura rolnicza, z której po potrąceniu z tytułu egzekucji komorniczej wypłacana jest kwota [...] zł. Jest współwłaścicielem gruntów (do [...] października 2017 r. był właścicielem gospodarstwa rolnego o łącznej pow. [...] ha przeliczeniowego, a od [...] października 2017 r. o pow. [...] ha), z których ryczałtowy dochód w miesiącu październiku 2017 r. wyniósł [...] zł. Łączny dochód strony stanowi zatem kwotę [...] zł. Ponadto organ podniósł, że wiadomym jest mu z urzędu (z licznych postępowań odwoławczych przed nim prowadzonych), iż odwołujący przez ponad [...] lat nie pracował, jak również nie uprawiał gospodarstwa rolnego. Wszystkie środki otrzymywane z pożyczek, które obecnie musi spłacać, przeznaczał na podróże, podręczniki prawne i materiały biurowe, potrzebne do prowadzenia spraw z różnymi instytucjami. Kolegium wskazało, że zasiłek celowy przysługuje, jeżeli dochód wnioskującego jest niższy od ustawowego kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, tj. od kwoty 634 zł. Wnioskodawca tego kryterium nie spełnia. Organ nadmienił, że w sprawie brak jest też przesłanek do zastosowania art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, ponieważ nie wystąpiły szczególne okoliczności uzasadniające przyznanie pomocy w tym trybie. Odwołujący ma zasoby i możliwości, aby przezwyciężyć trudności we własnym zakresie. Skargę na powyższe rozstrzygnięcie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł M. I. Uzasadnił, że na mocy art. 40 ustawy o pomocy społecznej przysługuje mu pomoc na odnowienie mieszkania, gdyż huragan z 2017 r. uszkodził budynki. Ponadto wskazał, że potrzebuje [...] zł na opiekunkę - na podstawie art. 18 ustawy o pomocy społecznej, gdyż jego stan [...] wymaga pomocy. Odpowiadając na wniesioną skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o oddalenie skargi jako bezzasadnej, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do regulacji art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.) sądy administracyjne sprawują w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej. Oznacza to, iż sąd bada zgodność z prawem (legalność) zaskarżonego aktu pod kątem jego zgodności z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Skarga nie jest zasadna, a zaskarżone orzeczenie nie narusza przepisów prawa. W pierwszej kolejności podnieść należy, że aby można było przyznać zasiłek celowy, na podstawie ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2017 r., poz. 1769 ze. zm.) – dalej "ustawa", to zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy, jest to możliwe tylko, jeśli dochód osoby samotnie gospodarującej nie przekracza kwoty 634 zł. Przy czym ustawodawca w tym akcie zdefiniował pojęcie "dochodu". W myśl art. 8 ust. 3 powołanej ustawy za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania. W ocenie Sądu organy prawidłowo obliczyły dochód skarżącego. Dochód tej osoby wyniósł w miesiącu październiku 2017 r. [...] zł. Wnioskujący o pomoc pobierał emeryturę wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym, alimenty od córek oraz posiadał gospodarstwo rolne, z którego to tytułu uwzględniono, zgodnie z art. 8 ust. 9 powołanej ustawy, ryczałtowy dochód miesięczny na kwotę [...] zł. Powyższe okoliczności powodują więc, że M. I. nie jest uprawniony do otrzymania zasiłku celowego. Skoro zatem przekroczone zostało kryterium dochodowe przez wnioskującego o pomoc, to organ prawidłowo rozważył, czy w sytuacji tej osoby nie wystąpił szczególnie uzasadniony przypadek, który uprawniałby ją do otrzymania specjalnego zasiłku celowego, którego przyznanie nie jest uwarunkowane spełnieniem ustawowego kryterium dochodowego. Zgodnie z art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Istotę tego zasiłku wyraził w swoim wyroku z 16 maja 2018 r., sygn. akt I OSK 179/2018 Naczelny Sąd Administracyjny (publ. LEX nr 2509434), wskazując, że ustawodawca w powołanym uprzednio przepisie ustawy posłużył się pojęciem "szczególnie uzasadnionego przypadku". Tylko w razie stwierdzenia, że taki przypadek miał miejsce, może być przyznany specjalny zasiłek celowy. Musi być to przypadek na tyle charakterystyczny i odbiegający od sytuacji innych osób znajdujących się w trudnym położeniu, że uzasadnia przyznanie pomocy, z uwagi na nadzwyczajność zdarzenia, które wystąpiło i jest na tyle dotkliwe w skutkach, że dana osoba sobie z nim nie poradzi, nawet przy uwzględnieniu możliwości ludzkiej zapobiegliwości. Takie zawężenie możliwości przyznawania specjalnego zasiłku celowego do przypadków o szczególnym charakterze wiąże się z faktem, iż ustawodawca nie uzależnił przyznania tego świadczenia od kryterium dochodowego, jak to ma miejsce w przypadku zwykłych zasiłków celowych, uregulowanych w art. 39 ustawy. Beneficjenci świadczeń z art. 41 pkt 1 ustawy nie spełniają ogólnych kryteriów otrzymania pomocy. Przyznanie pomocy takim osobom i rodzinom - przy ograniczonych środkach finansowych i ogromnej liczbie beneficjentów oraz osób oczekujących na wsparcie - wymaga zaistnienia zdarzeń absolutnie wyjątkowych. Organy w sposób niebudzący wątpliwości wykazały, że opisywana w powołanym wyroku sytuacja nie miała miejsca i w sprawie skarżącego nie wystąpiły "absolutnie wyjątkowe zdarzenia". Jak wskazało Kolegium obecna sytuacja skarżącego jest wynikiem jego wieloletniej postawy życiowej. Posiada on bowiem stałe źródło dochodu oraz majątek. Konieczność dokonania remontu, a przez to podniesienie standardu zajmowanego mieszkania, nie może zostać uznana za wyjątkową – we wskazanym rozumieniu tego przepisu. Odnosząc się natomiast do zarzutów skargi, dotyczących tego, że skarżący potrzebuje [...] zł na opiekunkę, a pomoc na odnowienie mieszkania mu przysługuje. Stwierdzić należy, że nie są one zasadne. Ustawa o pomocy społecznej realizuje zasadę pomocniczości wyrażoną w preambule Konstytucji RP. Oznacza ona, że pomoc społeczna jest uruchamiana dopiero wówczas, gdy strona nie może sobie poradzić z przezwyciężeniem trudnej sytuacji, która ją dotknęła. Art. 2 ust. 1 powołanej ustawy stanowi, że pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Zatem jeśli przezwyciężenie trudnej sytuacji leży w granicach możliwości osoby wnioskującej o pomoc, to nie powinna ona zostać udzielona. Sytuacja skarżącego, jak to wynika z materiału dowodowego sprawy, w żaden sposób nie może zostać uznana za taką, której on sam nie może przezwyciężyć. Odnowienie mieszkania, czy też jego ocieplenie, mogło i może zostać zrealizowane chociaż w podstawowym stopniu przez wnioskodawcę, gdyż to on powinien dążyć do zabezpieczenia swojego mieszkania przed niekorzystną aurą pogodową w zimie, czy też zadbać o podniesienie standardu życia przez zainstalowanie toalety, czy umywalki, poprzez odpowiednie zagospodarowanie posiadanych środków finansowych. Konkludując, uzasadnienie zaskarżonego orzeczenia sporządzone zostało w sposób wskazany w art. 107 § 3 kpa. Przyczyny prawne i faktyczne, które legły u podstaw tego rozstrzygnięcia, zostały wyjaśnione przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] w sposób odpowiadający ustawowym wymogom, spełniając tym samym standardy wynikające z ustanowionej w art. 11 kpa zasady przekonywania. Sąd nie stwierdził również, aby w toku postępowania organ uchybił innym normom postępowania administracyjnego. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.