I SA/Wa 523/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jolanta Dargas Sędzia WSA Magdalena Durzyńska Sędzia WSA Anna Falkiewicz-Kluj (spr.) Protokolant specjalista Monika Bodzan po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 września 2022 r. sprawy ze skargi A. G. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 8 grudnia 2021 r. nr DAP-WOSR-7280-156/2021/AM w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody Łódzkiego z dnia 29 września 2021 r. nr GN.IV/SP.VI.7725-2258/2004/KC; 2. zasądza od Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji na rzecz A. G. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Decyzją z [...] grudnia 2021 r. nr. [...], Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (D:U. 2021, poz. 735), dalej "kpa", art. 16 ustawy z 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy kpa oraz niektórych innych ustaw (D.U: 2017, poz. 935), i art. 9 ustawy z 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (t.j. D.U. 2017, poz. 2097), dalej "ustawa z 8 lipca 2005 r.), utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z [...] września 2021 r., znak [...]. Decyzją tą odmówiono A. G. potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez I. G. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, wobec nie spełnienia wymogu z art. 1 i 2 oraz 7 ust. 2 w zw. z art. 11 ust. 1, 2, 4 ustawy z 8 lipca 2005 r. Postępowanie w niniejszej sprawie toczy się od czerwca 2004 r. Decyzją z [...] listopada 2011 r. nr [...] Wojewoda [...] odmówił A. G. potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez I. G. nieruchomości poza obecnymi granicami R.P:, wskazując, że miejscowość [...] znajdowała się na terenie gminy [...] a więc poza terenami II Rzeczypospolitej Polskiej. Decyzja ta została utrzymana w mocy decyzją Ministra Skarbu Państwa z [...] marca 2012 r. znak [...]. Wyrokiem WSA w Warszawie I SA/WA 879/12 skarga A. G. została oddalona. Wyrokiem NSA z 14 września 2014 r. sygn. akt I OSK 303/13, wyrok WSA została uchylony wraz z decyzjami organów administracji. W ocenie NSA celem ustawy było zrekompensowanie obywatelom polskim utraty mienia pozostawionego poza granicami obecnego terytorium Polski bez względu na miejsce ich zamieszkania przed II wojną światową, położenie tego mienia, jego losy, po zajęciu terytorium R:P: przez Związek Sowiecki. Rozpoznając odwołanie od kolejnej odmownej decyzji Wojewody [...], organ II instancji dokonał wykładni przepisów art. 2 ustawy z 8 lipca 2005 r. i stwierdził, że warunkiem koniecznym do wydania pozytywnej decyzji jest fakt położenia nieruchomości pozostawionej na terenach które bezpośrednio przed 1 września 1939 r. wchodziły w skład terytorium II Rzeczypospolitej Polskiej. Miejscowość w której I. G. pozostawiła majątek – [...] - położona była w gminie [...], woj. [...]. Miejscowość ta znajdowała się na terenie [...] a więc poza ówczesnymi granicami II Rzeczypospolitej – czego zresztą nie kwestionuje Skarżąca. Organ powołał poglądy orzecznicze z których wywiódł że tylko pozostawienie nieruchomości na dawnych terenach Rzeczypospolitej Polskiej daje możliwość uzyskania prawa do rekompensaty. W związku z tym organ II instancji stwierdził, że "pogląd wyrażony w wyroku NSA z 16 września 2014 r., sygn.. akt I OSK 303/13, wydanym na gruncie rozpoznania niniejszej sprawy należy traktować jako odosobniony". Z tego powodu organ II instancji uznał, że nie został spełniony wymóg z art. 1 i 2 ustawy z 8 lipca 2005 r. tj. pozostawienie nieruchomości na byłym terytorium R:P: Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wywiodła Skarżąca. Zaskarżonej decyzji zarzuciła: 1. Naruszenie prawa materialnego tj. a) art. 1 ustawy z 8 lipca 2005 r. poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegając na przyjęci że przepisy tej ustawy dotyczą jedynie nieruchomości które w dniu 1 września 1939 r. leżały na terytorium II Rzeczypospolitej gdy tymczasem z art. 1 tej ustawy nie wynika tak wąski zakres jej stosowania; b) art. 1 ustawy z 8 lipca 2005 r. poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie w stanie faktycznym sprawy polegające na przyjęciu, e zgodnie z jej przepisami opuszczenie lub wypędzenie z byłego terytorium R.P: w związku z II wojną światową dokonane na podstawie układów republikańskich określonych w jej § 1 w szczególności układu z 22 września 1944 r. między PKWN a Rządem Litewskiej Socjalistycznej Republiki Rad, dotyczącego ewakuacji obywateli z terytorium litewskiego S.R.R. nie powodowało pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami R:P: stąd I. G. nie przysługuje prawo do rekompensaty; c) art. 2 ustawy poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegającą na przyjęciu, że przesłanką potwierdzenia rekompensaty na podstawie przepisów Ustawy, stosownie do tego przepisu Ustawy, było zamieszkiwanie i posiadanie prawa własności nieruchomości, które w chwili rozpoczęcia II Wojny Światowej w dniu 1 września 1939r. leżały na terytorium II Rzeczpospolitej, gdy tymczasem z art. 2 Ustawy nie wynika tak określona przesłanka potwierdzenia prawa do rekompensaty, prowadząca do ustalenia, że nieruchomość należąca do I. G. nie leżała poza granicami obecnego terytorium Rzeczpospolitej, stąd nie przysługuje jej prawo do rekompensaty, d) art. 2 ustawy poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie w stanie fatycznym sprawy, polegająca na przyjęciu, że zgodnie z przepisami stawy, stosownie do tego powoływanego przepisu ustawy, opuszczenie lub wypędzenie właściciela nieruchomości z byłego terytorium Rzeczpospolitej Polskiej w związku z wojną rozpoczętą w 1939r., dokonane na podstawie tzw."układów republikańskich", określonych w § 1 Ustawy, w szczególności układu z dnia 22 września 1944r. między PKWN a Rządem Litewskiej Socjalistycznej Republiki Rad, dotyczącego ewakuacji obywateli polskich z terytorium litewskiej S.R.R. nie powodowało pozostawienia przez niego nieruchomości poza obecnymi granicami RP, e) art. 11 ust. 1 i 2 oraz ust. 4 i 5 Ustawy poprzez jego błędną wykładnie oraz zastosowanie i przyjęcie, że przepisy te określają zakres podmiotowy i przedmiotowy zastosowania Ustawy, determinujący krąg uprawnionych do rekompensaty, podczas gdy powołane przepisy nie służą określeniu komu prawo do rekompensaty może być potwierdzone, nie zawierając żadnych przesłanek w tym względzie, prowadzące do wyłączania I. G. z kręgu przedmiotowo-podmiotowego zastosowania ustawy, f) art. 11 ust. 1 i 2 oraz ust. 4 i 5 ustawy poprzez jego błędną wykładnię oraz zastosowanie i przyjęcie, że przepisy te wyłączają dokonanie wyceny w zakresie w tym przepisie nieuregulowanym, tj. w odniesieniu do nieruchomości, które nie znajdowały się w województwach wymienionych w treści tego przepisu, a leżących na terenie II RP, prowadzące do wyłączenia I. G. z kręgu przedmiotowo-podmiotowego zastosowania ustawy, g) art. 11 ust. 1 i 2 oraz ust. 4 i 5 ustawy, poprzez jego błędne, w więc przedwczesne zastosowanie tj. na etapie postępowania przesądzającego o potwierdzeniu prawa do rekompensaty czyli przesadzającego zasadę, h) podczas gdy przepisy te powinny być zastosowane dopiero przy wycenie nieruchomości, prowadzące do wyłączenia I. G. z kręgu przedmiotowo-podmiotowego zastosowania ustawy. 2. naruszenie prawa procesowego, a to: a) art. 6, 8 oraz 11 kpa poprzez wydanie decyzji nie w oparciu o przepisy prawa ale ich nieuprawnioną, zawężającą wykładnię, b) art. 7, 76 § 1, 77 §1, 80 §1 kpa polegające na nie wyczerpującym rozpatrzeniu materiału dowodowego oraz na jego dowolnej ocenie, wyrażającej się w nie przyjęciu w podstawie faktycznej rozstrzygnięcia faktu repatriacji I. G. (tj. opuszczenia w związku z wojną rozpoczętą w 1939r., dokonanego na podstawie tzw. "układów republikańskich", określonych w § 1 ustawy, w szczególności układu z dnia 22 września 1944 r. między PKWN a Rządem Litewskiej Socjalistycznej Republiki Rad, dotyczącego ewakuacji obywateli polskich z terytorium litewskiej S.R.R. (...)], który to fakt wynika bezspornie z kopii karty ewakuacyjnej wydanej przez Rejonowego Pełnomocnika PKWN dla ewakuacji z dnia 21 marca 1945r., na nazwisko I. G., do wyłączenia I. G. z zakresu zastosowania Ustawy, określonego w jej art. 1, c) art. 7, 77§ 1, 80 §1 kpa polegające na nie wyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu materiału dowodowego i niepodjęciu wszystkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, tj. niepodjęciu ustaleń dotyczących repatriacji I. G. [tj. opuszczenia w związku z wojną rozpoczętą w 1939r., dokonanego na podstawie tzw. "układów republikańskich", określonych w § 1 ustawy, w szczególności układu z dnia 22 września 1944r. między PKWN a Rządem Litewskiej Socjalistycznej Republiki Rad, dotyczącego ewakuacji obywateli polskich z terytorium litewskiej S.R.R. (...)] i oszacowania wartości pozostawionej przez nią nieruchomości na terenie Pierwszej Republiki Litewskiej, prowadzącym do wyłączenia I. G. z zakresu zastosowania Ustawy, określonego w jej art. 1, d) art. 7, 77§ 1, 80 §1 kpa polegające na nie wyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu materiału dowodowego i niepodjęciu wszystkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, polegające na przyjęciu, że majątek pozostawiony przez I., Z. i S. G. posiadał powierzchnię łącznie 20 h, podczas gdy z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika powierzchnia o wiele większa, 1) z pisma Skarżącej do Urzędu Rejonowego w [...] wynika, że powierzchnia ta wynosiła około 65 hektarów, a 20 hektarów stanowiła jedynie powierzchnia dozwolonego użytkowania (ograniczenie prawa własności) stanowiącego wyjaśnienie dla planu gruntów przysługujących łącznie I., Z. i S. G. wskazującego łączną powierzchnię gruntów [...], [...] ha.; 2) Rozkaz z [...] stycznia 1999 r. Naczelnika Okręgu [...] o przywróceniu prawa własności [...] ha lasu na rzecz Z. G., w którym stwierdzono, że łączny obszar gruntów w miejscowości [...] w gm. [...] wynosił [...] ha, ze wskazaniem, że za [...] ha własność zostanie przywrócona później, e) art. 7, 77§ 1, 80 §1 kpa polegające na nie wyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu materiału dowodowego i niepodjęciu wszystkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, polegające na przyjęciu, że Skarżącej nie przysługuje prawo do rekompensaty z powodu położenia nieruchomości na obszarze nieobjętym regulacją Ustawy, podczas gdy pismem z dnia 9 listopada 1998 r. została poinformowana, że ekwiwalent za mienie pozostawione poza granicami Polski jej przysługuje, a jej ojciec - Z. G. otrzymał pismem z dnia 13 marca 1989 r. informacje o zaliczeniu na poczet ceny nabywanej nieruchomości w 1/3 wartości pozostawionego mienia nieruchomego we wsi [...] przez rodzeństwo G – Z., S. i I., f) art. 138 §1 pkt 1 w zw. z 144 kpa poprzez utrzymanie w mocy wadliwego rozstrzygnięcia organu I instancji - Wojewody [...] oraz postanowienia z dnia [...] września 2021 r. w przedmiocie odmowy zawieszenia postępowania. Wniosła o uchylenie obu decyzji i zwrot kosztów postępowania. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Skarga jest zasadna gdyż zaskarżona decyzje organu I i II instancji zapadły z obrazą art. 153 ppsa. Jak wynika z jego brzmienia "ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie". Nie zastosowanie się do tej regulacji stanowi przesłankę do uchylenia zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1c ppsa jako że uchybienie to ma wpływ na wynik sprawy. W niniejszej sprawie został wydany przez NSA wyrok o sygn. I OSK 303/12 z 16 września 2011 r. w którym Sąd jasno stwierdził, że organy odmawiając uznania prawa do rekompensaty naruszyły przepisy prawa materialnego tj. przepisy ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej NSA wskazał, że artykuł 1 tej ustawy zakreśla jej zasięg przedmiotowy i podmiotowy, zaś art. 2 zawiera przesłanki jakie podmiot określony w art. 1 musi spełniać, aby otrzymać prawo do rekompensaty. W art. 1 wskazano nieruchomości za jakie służy prawo do rekompensaty oraz przyczyny, okoliczności, dla których właściciele zostali ich pozbawieni. Przepis ten stanowi, że ustawa określa zasady realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w wyniku wypędzenia z b. terytorium Rzeczypospolitej lub jego opuszczenia w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. dokonanego na podstawie układów zwanych "republikańskimi", wymienionych w art. 1, a także układu wymienionego w ust. 1a w związku z zamianą terytoriów dokonaną 15 lutego 1951 r. jak również innych okoliczności związanych z nią. Na tle ust. 1a art. 1 pogląd ten był słuszny gdyż wymiana odcinków terytoriów dokonana na podstawie umów zawartych pomiędzy PRL a ZSRR 15 lutego 1951 r. dotyczyła terenów położonych na terytorium II Rzeczypospolitej. Nie ma on jednak podstaw na tle art. 1 ust. 1 i 2 tej ustawy. W tych przepisach mówi się o nieruchomościach pozostawionych poza obecnymi granicami RP i przyczynach ich pozostawienia. Chodzi wyraźnie o nieruchomości poza obecnymi granicami RP, a nie poza terytorium II RP. Zdaniem NSA, Wojewódzki Sąd, stosując wykładnię inną niż gramatyczną, do czego przepis ten nie zmusza, wywiódł normę prawną, której w art. 1 ustawy o rekompensatach nie ma, zastępując ustawodawcę. Ustanowił zatem inne, nie wynikające z ustawy kryterium, od którego miałoby zależeć prawo do rekompensaty. Stan faktyczny niniejszej sprawy wskazuje, zdaniem NSA, że właśnie i cel ustawy był taki, tj. prawo do rekompensaty za nieruchomości pozostawione poza granicami obecnej Rzeczypospolitej, z których właściciele mogli swobodnie korzystać, a czego zostali pozbawieni w związku z II wojną światową. Poprzednicy prawni skarżącej, mimo iż jej majątek nie był położony w granicach II RP przebywali w nim, korzystali z niego i gdyby nie wojna rozpoczęta w 1939 r. nie musieliby pozostawić swojej nieruchomości z przyczyn od nich niezależnych. Miejsce zamieszkania przed II wojną światową, położenie tego mienia, jego losy nie mają istotnego znaczenia w tym sensie, że celem ustawy jest zrekompensowanie obywatelom polskim utraty mienia pozostawionego poza granicami obecnego państwa polskiego bez względu na ich zamieszkiwanie przed II wojną światową, położenie tego mienia, jego losów po zajęciu terytorium R.P. Oznacza to że NSA dokonując wykładni przepisów ustawy uznał w tej sprawie, że fakt pozostawienia nieruchomości na terenach nie stanowiących terenów II Rzeczypospolitej Polskiej nie może stanowić podstawy do odmowy przyznania prawa do rekompensaty. Tą wykładnią zaprezentowaną przez NSA organy były związane. Powoływane przez organ orzecznictwo sądowoadministracyjne nie może tej wykładni zmienić. Wadliwie zatem organy pominęły wyrok NSA i uznały, że z uwagi na pozostawienie mienie na terenach nie stanowiących ówcześnie Państwa Polskiego stanowi podstawę do odmowy przyznania prawa do rekompensaty. Powyższe czyni przedwczesnymi pozostałe, merytoryczne zarzuty skargi. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy, organ zbada czy zostały spełnione pozostałe przesłanki do przyznania prawa do rekompensaty. Z tych z względów i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1c, 200 i 205 § 1 ppsa Sąd orzekł jak w wyroku.