I SA/Wa 526/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Zdanowicz Sędziowie NSA Cezary Pryca (spr.) (del.) WSA Beata Ziomek Protokolant Magdalena Zając po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 maja 2005 r. sprawy ze skarg Marszałka Województwa [...] i [...] Opery [...] z siedzibą w W. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] lutego 2004 r. nr [...] w przedmiocie nabycia prawa użytkowania wieczystego gruntu i własności budynków oddala skargi I SA/Wa 526/04 Uzasadnienie Zaskarżoną decyzją z dnia [...] lutego 2004 roku numer [...] Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji uchylił w całości decyzję z [...] listopada 2003 roku numer [...] Wojewody [...] i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ administracji publicznej podniósł, że według zaświadczenia PBN w W. z 13 sierpnia 1991 roku nieruchomości położone w W. przy ulicy [...] ( obecnie Al. [...]) objęte treścią wykazów hipotecznych o numerach [...] stanowiły przedmiot własności [...] Gminy Ewangelicko-Reformowanej. Część gruntów pochodzących z wyżej wymienionych wykazów hipotecznych o powierzchni [...] m² weszła w skład działki oznaczonej numerem [...] położonej w W. przy ul. Al. [...] . W dniu 28 września 1994 roku Parafia Ewangelicko-Reformowana w W., powołując się na przepis art.24 ustawy z 13 maja 1994 roku o stosunku Państwa do Kościoła Ewangelicko-Reformowanego w Rzeczypospolitej Polskiej ( Dz. U. 73/94, poz.324 ze zmianami), wystąpiła do Urzędu Wojewódzkiego w W. z wnioskiem o przywrócenie własności między innymi nieruchomości położonej w W. przy Al. [...] pochodzącej z nieruchomości objętych wykazami hipotecznymi o numerach [...]. Po rozpatrzeniu odwołania [...] Opery [...] w W. na decyzję z [...] czerwca 1994 roku numer [...] Wojewody [...], decyzją z dnia [...] lipca 1995 roku numer [...] Wojewoda [...] uchylił w/w decyzję w całości i stwierdził nabycie z dniem 5 grudnia 1990 roku przez [...] Operę [...] z siedzibą w W. prawa użytkowania wieczystego zabudowanego gruntu stanowiącego własność Skarbu Państwa położonego w W. przy Al. [...], o powierzchni [...] m² objętego treścią [...] oraz stwierdził o odpłatnym nabyciu przez [...] Operę [...] z siedzibą w W. własności budynków i urządzeń znajdujących się na tym gruncie. Decyzją z dnia [...] marca 1997 roku numer [...] Wojewoda [...], po wznowieniu postępowania administracyjnego, odmówił uchylenia decyzji z dnia [...] lipca 1995 roku numer [...] Wojewody [...]. Decyzją z dnia [...] grudnia 1997 roku numer [...] Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast stwierdził nieważność decyzji z dnia [...] lipca 1995 roku numer [...] Wojewody [...]. Decyzją z dnia [...] października 1998 roku numer [...] Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast utrzymał w mocy decyzję z [...] grudnia 1997 roku numer [...] Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast. Wyrokiem z dnia 20 kwietnia 1999 roku wydanym w sprawie sygnatura akt I SA 2096/98 Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę [...] Opery [...] z siedziba w W. na decyzję Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] października 1998 roku numer [...]. Decyzją z dnia [...] lipca 2002 roku numer [...] Wojewoda [...] stwierdził nabycie przez Województwo [...] z mocy prawa w dniu 1 stycznia 1999 roku nieodpłatnie własności zabudowanej nieruchomości położonej w W. przy Al. [...] oznaczonej jako działka gruntu numer [...] o powierzchni [...] m², objętej treścią księgi wieczystej Kw. [...] oraz stwierdził przejęcie z dniem 1 stycznia 1999 roku przez Województwo [...] do prowadzenia jako zadanie własne jednostkę organizacyjną- [...] Operę [...] z siedzibą w W.. Decyzją z dnia [...] stycznia 2003 roku numer [...]Wojewoda [...], działając na podstawie art.24 ust.1 pkt.3, ust.3 i ust.5 ustawy z dnia 13 maja 1994 roku o stosunku Państwa do Kościoła Ewangelicko-Reformowanego w Rzeczypospolitej Polskiej, orzekł o ustanowieniu na rzecz Parafii Ewangelicko-Reformowanej w W. prawa nieodpłatnego użytkowania wieczystego na okres 99 lat niezabudowanego gruntu stanowiącego własność Województwa [...] oznaczonego jako działka numer [...] o powierzchni [...] m² położonego w W. przy Al. [...], dla której to nieruchomości jest urządzona księga wieczysta Kw. [...] oraz orzekł o przywróceniu Parafii Ewangelicko-Reformowanej w W. własności budynku znajdującego się na tym gruncie. Decyzją z dnia [...] marca 2003 roku numer [...] Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji uchylił w całości decyzję z dnia [...] stycznia 2003 roku numer [...] Wojewody [...] i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Decyzją z dnia [...] listopada 2003 roku numer [...] Wojewoda [...], działając na podstawie art.202 ust.1 i ust.2 w związku z art.200 ust.1 pkt.2 i 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami ( Dz. U. 46/00, poz.543 ze zmianami) stwierdził nabycie z mocy prawa z dniem 1 czerwca 1992 roku przez [...] Operę [...] z siedzibą w W. prawa użytkowania wieczystego zabudowanego gruntu stanowiącego własność Skarbu Państwa położonego w W. przy ul. Al. [...], która to nieruchomość ma urządzoną księgę wieczystą Kw. [...] stanowi działkę gruntu oznaczoną numerem [...] o powierzchni [...] m² oraz stwierdził o nieodpłatnym nabyciu przez [...] Operę [...] z siedzibą w W. prawa własności budynków i budowli znajdujących się na tym gruncie. Decyzją z dnia [...] listopada 2003 roku numer [...] Wojewoda [...] odmówił Parafii Ewangelicko-Reformowanej w W. ustanowienia prawa użytkowania wieczystego gruntu o powierzchni [...] m² położonego w W. przy ul. Al. [...], pochodzącego z nieruchomości hipotecznych oznaczonych numerami [...], stanowiącego obecnie działkę oznaczoną numerem [...] o powierzchni [...] m² oraz odmówił Parafii Ewangelicko-Reformowanej w W. przywrócenia prawa własności budynku znajdującego się na tym gruncie. Decyzją z dnia [...] grudnia 2003 roku numer [...] Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast uchylił decyzję z [...] listopada 2003 roku numer [...] Wojewody [...] i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Decyzją z dnia [...] lutego 2004 roku numer [...] Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji uchylił decyzję z [...] listopada 2003 roku numer [...] Wojewody [...] i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Na decyzję z dnia [...] lutego 2004 roku numer [...] Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnieśli Marszałek Województwa [...] i [...] Opera [...] z siedzibą w W.. Strona skarżąca, Marszałek Województwa [...] domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji podniósł, że w dniu 1 czerwca 1992 roku [...] Opera [...] z siedzibą w W. nabyła prawo użytkowania wieczystego do działki gruntu położonej w W. przy ul. Al. [...] oznaczonej jako działka numer [...] o powierzchni [...] m² i nabycie to nastąpiło bez naruszenia praw osób trzecich. Ponadto strona skarżąca wskazała, że nabycie prawa użytkowania wieczystego nastąpiło z mocy prawa, a Parafia Ewangelicko-Reformowana w W. uzyskała prawną możliwość dochodzenia swych praw dopiero po wejściu w życie przepisów ustawy z 13 maja 1994 roku o stosunku Państwa do Kościoła Ewangelicko-Reformowanego w Rzeczypospolitej Polskiej ( Dz. U. 73/94, poz.324 ze zmianami). Wreszcie strona skarżąca stwierdziła, że brak jest podstaw do zastosowania w niniejszej sprawie rozwiązań prawnych przyjętych w treści art.23 ust.4 powołanej wyżej ustawy, bowiem przepis ten należy stosować wraz z przepisem art.23 ust.1 ustawy, a to zdaniem skarżącego prowadzi do wniosku, iż zawieszenie postępowania administracyjnego byłoby możliwe tylko wówczas, gdyby Parafia władała sporną nieruchomością w dniu wejścia w życie przepisów w/w ustawy. Strona skarżąca, [...] Opera [...] z siedzibą w W. domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji podniosła, że nabycie przez [...] Operę [...] z siedzibą w W. prawa użytkowania wieczystego do gruntu stanowiącego działkę położoną w W. przy ul. Al. [...] oznaczoną numerem [...] o powierzchni [...] m² nastąpiło ex lege, a wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 20 kwietnia 1999 roku sygnatura akt I SA 2096/98 odnosi się jedynie do kwestii pierwszeństwa co do orzekania, a nie dotyczy kwestii pierwszeństwa uprawnień osób zgłaszających swoje roszczenia. Ponadto strona skarżąca wskazuje, iż nie bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy pozostaje zagadnienie dotyczące nakładów Skarbu Państwa na sporny grunt. W odpowiedzi na skargi Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji podtrzymał swoją argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skarg. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skargi nie są zasadne i podlegają oddaleniu. Na wstępie należy stwierdzić, że stosownie do treści art.13 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. 153, poz.1270) wojewódzkie sądy administracyjne są powołane do rozpoznawania wszystkich spraw sądowoadministracyjnych z wyjątkiem tych spraw, dla których zastrzeżona jest właściwość Naczelnego Sądu Administracyjnego, a właściwym miejscowo do rozpoznania w/w spraw jest ten wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona. Ponadto podkreślić należy, że ocena działalności organów administracji publicznej dokonywana przez wojewódzki sąd administracyjny sprowadza się do kontroli prawidłowości rozstrzygnięcia będącego przedmiotem tej oceny pod względem zgodności z przepisami prawa materialnego oraz pod względem zgodności z przepisami postępowania administracyjnego. W tym miejscu należy także podkreślić, że stosownie do treści art.134 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy i nie jest związany zarzutami oraz wnioskami skargi a także powołaną podstawą prawną. Oczywiście Sąd nie może orzec na niekorzyść skarżącego chyba, że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonej decyzji art.134 § 2 w/w ustawy. Podstawowym zagadnieniem w rozpoznawanej sprawie jest kwestia wzajemnych relacji i zastosowania norm prawnych zawartych w ustawie z 13 maja 1994 roku o stosunku Państwa do Kościoła Ewangelicko-Reformowanego w Rzeczypospolitej Polskiej ( Dz. U. 73/94, poz.324 ze zmianami) i w ustawie z 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami ( Dz. U. 46/00, poz.543 ze zmianami). W szczególności należy podkreślić, że przepis art.202 ust.1 ustawy o gospodarce nieruchomościami stanowi, że państwowe instytucje kultury, które uzyskały osobowość prawną w oparciu o przepisy ustawy z 25 października 1991 roku o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej, nabywają z mocy prawa, z dniem wpisu do rejestru instytucji kultury, użytkowanie wieczyste gruntów, którymi zarządzały w dniu 5 grudnia 1990 roku oraz własność położonych na tym gruncie budynków oraz innych urządzeń i lokali, jeżeli w dniu wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami nadal zarządzały tymi gruntami, a nabycie to nie może naruszać praw osób trzecich. Ponadto powołany przepis prawa stanowi, że do nabycia wskazanych wyżej praw stosuje się odpowiednio przepis art.200 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Przytoczony przepis prawa określa więc zakres podmiotowy, wskazując podmioty które są uprawnione do nabycia ex lege praw, o których mowa w tej normie prawnej oraz wymienia ustawowe przesłanki, które uprawniony podmiot musi kumulatywnie spełnić aby zaistniał skutek prawny w postaci nabycia prawa użytkowania wieczystego do gruntu i nabycia własności budynków, urządzeń i lokali znajdujących się na tym gruncie. W zakresie odnoszącym się do trybu postępowania przy stwierdzeniu nabycia określonych wyżej praw, przepis ten odwołuje się do treści art.200 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Przepis art.200 ust.1 pkt.2 ustawy o gospodarce nieruchomościami wprost stanowi, że nabycie prawa użytkowania wieczystego oraz własności, w odniesieniu do nieruchomości stanowiących własność Skarbu Państwa, stwierdza w drodze decyzji wojewoda. Poza sporem winna więc pozostawać okoliczność, że wydanie decyzji administracyjnej, o której mowa w art.200 ust.1 pkt.2 ustawy o gospodarce nieruchomościami, wymaga przeprowadzenia przez właściwy organ postępowania administracyjnego, zgodnie z zasadami określonymi w przepisach kodeksu postępowania administracyjnego. W tym miejscu należy przypomnieć, że instytucja użytkowania wieczystego została wprowadzona do systemu prawa polskiego ustawą z dnia 14 lipca 1961 roku o gospodarce terenami w miastach i osiedlach ( Dz. U. 22/69, poz.159 ze zmianami), a następnie użytkowanie wieczyste zostało wprowadzone do kodeksu cywilnego ( art.232-243 k.c.). Regulacja dotycząca użytkowania wieczystego została zachowana także w ustawie z 29 kwietnia 1985 roku o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości ( Dz. U. 30, poz.127 ze zmianami) oraz w ustawie z 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami ( Dz. U. 115, poz.741 ze zmianami). Od chwili wejścia w życie ustawy z 29 września 1990 roku o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości ( Dz. U. 79/90, poz.464 ze zmianami) został zniesiony wymóg decyzji administracyjnej jako podstawy do ustanowienia użytkowania wieczystego. Zgodnie z treścią art.27 ustawy o gospodarce nieruchomościami użytkowanie wieczyste powstaje w drodze umowy cywilnej. Jednak zarówno pod rządami obowiązujących poprzednio aktów prawnych, jak obecnie warunkiem konstytutywnym powstania użytkowania wieczystego pozostaje wpis do księgi wieczystej. Poza sporem pozostaje okoliczność, że postępowanie administracyjne o nabycie przez [...] Operę [...] z siedzibą w W. w trybie art.2 ust.1, ust.2 i ust.3 ustawy z 29 września 1990 roku o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości nie zostało zakończone ostateczną decyzją administracyjną. W stosunku do postępowań prowadzonych w trybie wymienionej wyżej ustawy i nie zakończonych w dniu wejścia w życie ustawy z 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami ostateczną decyzja administracyjną, stosuje się zasady, o których mowa w art.200 ustawy o gospodarce nieruchomościami. W tym stanie rzeczy stwierdzić należy, że w dacie wejścia w życie przepisów ustawy z dnia 13 maja 1994 roku o stosunku Państwa do Kościoła Ewangelicko-Reformowanego w Rzeczypospolitej Polskiej, postępowanie uwłaszczeniowe nie było zakończone ostateczną decyzją administracyjną, jak również postępowanie to nie było zakończone w dacie złożenia przez Parafię Ewangelicko-Reformowaną w W. wniosku w trybie art.24 powołanej wyżej ustawy. Zgodnie z treścią art.24 ust.1 ustawy z 13 maja 1994 roku o stosunku Państwa do Kościoła Ewangelicko-Reformowanego w Rzeczypospolitej Polskiej, na wniosek kościelnej osoby prawnej wszczyna się postępowanie w przedmiocie przywrócenia własności przejętych na rzecz państwa nieruchomości lub ich części, jeżeli przejęcie to nastąpiło w oparciu o akty prawne wymienione w tym przepisie prawa. Natomiast przepis art.23 ust.1 w/w ustawy wskazuje, że nieruchomości lub ich części, pozostające w dniu wejścia w życie tej ustawy we władaniu kościelnych osób prawnych, stają się z mocy prawa ich własnością jeżeli spełniają warunki wymienione w treści tego przepisu prawa. Oznacza to, że inny jest zakres przedmiotowy przepisu art.24 ust.1 w/w ustawy i inny jest zakres przedmiotowy art.23 ust.1 tejże ustawy. Natomiast odpowiednie stosowanie przepisu art.23 ust.2,3 i 4 do sytuacji objętych treścią przepisu art.24 ust.1 oznacza, że w każdej sytuacji, gdy toczy się postępowanie sądowe lub postępowanie administracyjne dotyczące nieruchomości w stosunku do których został zgłoszony wniosek o przywrócenie własności nieruchomości przejętych przez państwo, w trybie przepisów wskazanych w treści art.24 ust.1, należy zawiesić te postępowania do czasu ostatecznego rozstrzygnięcia tegoż wniosku. Wbrew twierdzeniom zawartym w obu skargach, w wyroku z dnia 20 kwietnia 1999 roku sygnatura akt I SA 2096/98, Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie jednoznacznie stwierdził, że decyzja wydawana w trybie art.2 ust.1-3 ustawy z 29 września 1990 roku o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami i wywłaszczaniu nieruchomości ma charakter deklaratoryjny, to jednak dopiero wydanie tej decyzji potwierdza powstanie określonych w tym przepisie stosunków cywilnoprawnych w odniesieniu do danej nieruchomości. Ponadto Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie wprost wskazał, że jest obligatoryjne zawieszenie postępowania sądowego bądź administracyjnego w sytuacji, gdy postępowania te dotyczą nieruchomości objętych wnioskiem złożonym w trybie art.24 ust.1 ustawy z 13 maja 1994 roku o stosunku Państwa do Kościoła Ewangelicko-Reformowanego w Rzeczypospolitej Polskiej. W tym stanie rzeczy uznać należy, że organy administracji publicznej były z mocy art.30 ustawy z 11 maja 1995 roku o Naczelnym Sądzie Administracyjnym ( Dz. U. 74, poz.368 ze zmianami) związane oceną prawną wyrażoną w wyroku tegoż Sądu. Z dniem 1 stycznia 2004 roku weszła w życie ustawa z 30 sierpnia 2002 roku Przepisy wprowadzające ustawę-Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. 153, poz.1271 ze zmianami), która uchyliła ustawę o Naczelnym Sądzie Administracyjnym i w art.99 wprowadziła zasadę związania organów administracji publicznej i wojewódzkiego sądu administracyjnego oceną prawną wyrażoną w orzeczeniu Naczelnego Sądu Administracyjnego, wydanym przed dniem 1 stycznia 2004 roku. Uwzględniając powyższe rozważania uznać należy, że zasadnie organ administracji publicznej uchylił decyzję z [...] listopada 2003 roku numer [...] Wojewody [...] i przekazał sprawę organowi I instancji po ponownego rozpatrzenia. Tym samym brak jest podstaw do stwierdzenia, iż organy administracji publicznej przy wydawaniu zaskarżonej decyzji naruszyły przepisy prawa. Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. 153, poz.1270 ze zmianami) orzekł, jak w sentencji wyroku.