I SA/Wa 526/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Tarnowska (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Iwona Kosińska Asesor WSA Mirosław Gdesz Protokolant Katarzyna Krynicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 stycznia 2009 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] stycznia 2008 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. decyzją z dnia [...] stycznia 2008 r. nr [...], po rozpatrzeniu odwołania J. S. od decyzji Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. z dnia [...] grudnia 2007 r. nr [...] przyznającej zasiłek celowy w wysokości [...] zł z przeznaczeniem na [...] na miesiąc grudzień – utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. podało, że Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. decyzją z dnia [...] grudnia 2007 r. nr [...], wydaną w oparciu o przeprowadzoną w dniu [...] października 2007 r. aktualizację wywiadu środowiskowego, przyznał J. S. zasiłek celowy w wysokości [...] zł na [...] na miesiąc grudzień, twierdząc w uzasadnieniu, że wysokość zasiłku celowego uzależniona jest od aktualnej sytuacji życiowej i materialnej osoby ubiegającej się o pomoc, zasadności zgłoszonej potrzeby, a także od wysokości posiadanych środków i możliwości MOPS; ponadto organ pierwszej instancji wyjaśnił stronie jakimi kwotami dysponował w danym okresie, jak również wyjaśnił, iż J. S. na miesiąc grudzień ma przyznane zasiłki celowe: [...] zł na [...], [...] zł na [...] i zasiłek celowy na [...]. Od powyższej decyzji J. S. wniosła odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S., w którym podniosła, iż powyższa decyzja jest nietrafna, gdyż nigdy o taki zasiłek celowy nie występowała. Nadto wyjaśniła, że od [...] sierpnia 2006 r. nie ma [...], zamieszkuje bez [...], nigdy nie otrzymała żadnej formy pomocy na ewentualne remonty domu, w związku z czym ulega on dalszej dewastacji; zaległość z tytułu [...] wynosi ponad [...] zł, której spłata przez MOPS zajęłaby kilkanaście lat. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. stwierdziło, że z materiału zgromadzonego w sprawie wynika, iż J. S. oprócz świadczeń stałych w postaci zasiłku [...] oraz zasiłku stałego na miesiąc grudzień 2007 r. Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w S. przyznał zasiłki celowe: [...] zł na [...], [...] zł na [...] i zasiłek celowy w wysokości [...] zł na [...]. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. wyjaśniło, iż stosownie do art. 39 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2004 r., Nr 64, poz. 593 ze zm.) zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, a w szczególności na pokrycie części lub całości zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Z treści tego przepisu wynika, że decyzja o przyznanie zasiłku celowego ma charakter uznaniowy. Wydając decyzję o przyznaniu zasiłku celowego na [...], organ I instancji miał na uwadze fakt, iż powyższa okoliczność będzie skutkowała zmniejszeniem długów. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. stwierdziło, iż zgodnie z art. 102 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, pomoc społeczna może być udzielana z urzędu. Zdaniem organu, zasadniczo, jeżeli przedmiotem postępowania jest ustalenie obowiązku administracyjnego, postępowanie wszczynane jest z urzędu, zaś gdy przedmiotem postępowania jest uprawnienie, wszczęcie następuje na wniosek zainteresowanego. Postępowanie w celu przyznania świadczeń z pomocy społecznej dotyczy interesu prawnego strony i to zwykle z jej inicjatywy rozpoczyna ono swój bieg. Przepisy prawa materialnego powinny wyraźnie przewidywać możliwość wszczęcia postępowania ex oficio, by nie dopuszczać do zbyt daleko idącej ingerencji organu w uprawnienia strony. Modyfikację tej zasady określa art. 61 § 2 kpa, który przewiduje możliwość wszczęcia postępowania z urzędu w sprawie wymagającej wniosku strony, jeżeli jest to uzasadnione szczególnie ważnym interesem strony. Organ musi jednak uzyskać zgodę strony na dalsze prowadzenie postępowania, w przeciwnym wypadku postępowanie ulega umorzeniu. Nadto Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. podniosło, że dopuszczenie przez ustawę o pomocy społecznej wszczęcia postępowania ex oficio jest niewątpliwie pozytywnym rozwiązaniem. W wielu bowiem przypadkach osoby znajdujące się w trudnych sytuacjach nie ubiegają się o przyznanie pomocy. Jest to zwykle spowodowane nieznajomością przepisów prawa, a także ich nieporadnością, wiekiem, niepełnosprawnością czy chorobą. Stąd też zasadne jest, by organy administracji powołane do zaspokajania potrzeb publicznych z urzędu podejmowały działania zmierzające do udzielenia pomocy społecznej. Dlatego też wszczęcie postępowania z urzędu powinny poprzedzać czynności przygotowawcze. Prowadzenie postępowania wbrew woli osoby zainteresowanej może być związane z nałożeniem na nią obowiązków lub przyznaniem jej uprawnień. W tym drugim przypadku konieczny jest dobór odpowiedniego rodzaju wsparcia, tak by nie zostało ono zmarnowane (tak Komentarz do art. 102 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U.04.64.593), [w:] I. Sierpowska, Ustawa o pomocy społecznej. Komentarz). Zdaniem Kolegium, decyzja uznaniowa nie stanowi decyzji swobodnej, bowiem organ wydając decyzję opartą na swobodnym uznaniu, jest zobowiązany niezwykle wnikliwe zbadać zarówno występujący w sprawie interes społeczny, jak i uzasadniony interes strony. Kolegium, powołując się na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 kwietnia 2003 r., sygn. akt II SA 2486/01 i wyrok z dnia 3 kwietnia 2001 r., sygn. akt V SA 1868/00 wskazało, że "jeśli w sprawach pozostawionych przez przepisy uznaniu administracyjnemu interes społeczny nie stoi temu na przeszkodzie i leży to w możliwości organu administracji, organ ten ma obowiązek załatwić sprawę w sposób pozytywny dla strony". W ocenie Kolegium organ pierwszej instancji, znając sytuację bytową J. S. (fakt zamieszkiwania w domu pozbawionym [...], wysokość kwoty [...] na rzecz Z. [...] w O. za [...]) oraz mając na uwadze słuszny interes strony, bowiem każda wpłata zmniejsza wysokość [...], co w konsekwencji może przyczynić się do [...], oraz dysponując stosownymi środkami nie naruszył art. 7 i 77 kpa - nie działał w sposób dowolny. Skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyła J. S., zarzucając, iż decyzja wydana została z rażącym naruszeniem prawa, gdyż skarżąca nie wnioskowała o przyznanie zasiłku celowego na [...], której dopływ ma odcięty, z bezpośrednią wpłatą do Z. [...] w O. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. wniosło o oddalenie skargi i podtrzymało stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji orzekając w sprawie nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Dokonując oceny zaskarżonej decyzji Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja oraz decyzja poprzedzająca nie naruszają prawa. Sąd podziela stanowisko organu wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. W niniejszej sprawie przedmiotem skargi jest przyznany J. S. zasiłek celowy w kwocie [...] zł z przeznaczeniem na [...] na miesiąc grudzień, płatny przelewem na konto Z. [...] z tytułu [...]. Rodzaje świadczeń z pomocy społecznej oraz zasady i tryb ich udzielania reguluje ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn.: Dz. U. z 2008 r. Nr 115, poz. 728). Zgodnie z art. 2 ust. 1 tej ustawy, celem pomocy społecznej jest umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Stosownie do art. 39 ust. 1 i 2 powyższej ustawy, zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, a w szczególności na pokrycie części lub całości zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Z treści tego przepisu wynika, że chociaż decyzja o przyznanie zasiłku celowego ma charakter uznaniowy, to nie może być rozstrzygnięciem dowolnym. Ustawa o pomocy społecznej w art. 3 ust. 3 i 4 wskazuje, że rodzaj, forma i rozmiar świadczenia z pomocy społecznej powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających jej udzielenie, przy czym potrzeby osób korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Kontrola decyzji uznaniowej dokonywana przez Sąd ogranicza się do zbadania zgodności z prawem decyzji uznaniowej, ale nie wnika w celowość wydania decyzji i rozstrzygnięcia w niej zawartego. Kontrola ta ma ustalić, czy dopuszczalne było wydanie decyzji, czy organ nie przekroczył granic uznania administracyjnego i czy właściwie uzasadnił rozstrzygnięcie. Podejmując decyzję uznaniową, organ administracji ma obowiązek kierowania się słusznym interesem obywatela, stosownie do art. 7 kpa, jeżeli nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny ani nie przekracza to możliwości organu administracji publicznej wynikających z przyznanych mu uprawnień i środków prawnych. Zdaniem Sądu, organy orzekające w sprawie poddały ocenie wszystkie okoliczności, od jakich uzależnione jest udzielenie pomocy w formie zasiłku celowego. Sąd podziela stanowisko organu, że potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy społecznej powinny być uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej, która bez wątpienia jest uwarunkowana posiadanymi przez gminę środkami pieniężnymi. Art. 102 ustawy o pomocy społecznej określa sposoby wszczęcia postępowania w sprawie świadczeń z pomocy społecznej. Zgodnie z art. 102 ust. 1 tej ustawy postępowanie w sprawie przyznania świadczenia wszczyna się na wniosek, ale ust. 2 tego artykułu przewiduje możliwość udzielenia pomocy społecznej z urzędu. W doktrynie przyjmuje się, że jeśli przedmiotem postępowania jest ustalenie obowiązku administracyjnego, postępowanie wszczynane jest z urzędu, zaś gdy przedmiotem postępowania jest uprawnienie, wszczęcie następuje na wniosek zainteresowanego. Należy podkreślić, że wszczęcie postępowania z urzędu w sprawie świadczeń z pomocy społecznej nie wymaga zgody strony i nie ma tu zastosowania art. 61 § 2 kpa. Z akt administracyjnych sprawy wynika, że organ pierwszej instancji, znając sytuację bytową i mieszkaniową skarżącej oraz mając na uwadze jej słuszny interes, a także dysponując stosownymi środkami, wydał decyzję o przyznaniu J. S. zasiłku celowego w wysokości [...] zł na spłatę [...] z tytułu [...], mając na uwadze fakt, iż powyższa wpłata będzie skutkowała zmniejszeniem wysokości [...]. W świetle powyższego nie można postawić organom orzekającym w sprawie zarzutu dowolności w podejmowaniu decyzji, tym bardziej, że skarżąca systematycznie otrzymuje świadczenia z ośrodka pomocy społecznej, zaś na miesiąc grudzień ośrodek przyznał jej zasiłki celowe: [...] zł na [...], [...] zł na [...] i [...], [...] zł na [...] [...] zł na [...], [...] zł na [...] w formie pieniężnej – łącznie przyznane zasiłki celowe fakultatywne w grudniu wyniosły [...] zł, co wynika z uzasadnienia decyzji organu pierwszej instancji. W niniejszej sprawie decyzje obu organów wydane zostały w oparciu o obowiązujące przepisy, zaś motywy podjętego rozstrzygnięcia zostały w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wyczerpująco uzasadnione, co oznacza że decyzji tej nie można postawić zarzutu naruszenia prawa. Mając powyższe na uwadze, Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji.