I SA/Wa 529/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Boniecka – Płaczkowska Sędziowie: Sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz Sędzia WSA Joanna Skiba (spr.) Protokolant starszy sekretarz sądowy Katarzyna Krynicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 września 2012 r. sprawy ze skargi J. J. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] stycznia 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty za nieruchomość pozostawioną poza granicami RP oddala skargę. Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] stycznia 2012 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] października 2011 r., nr [...] odmawiającą B. G. oraz J. J. potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez J. i L. J. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, położonej we wsi D., gmina [...], powiat [...] na terytorium obecnej[...]. W uzasadnieniu organ przedstawił następujący stan faktyczny i prawny sprawy: Decyzją z [...] października 2011 r., nr[...], Wojewoda [...] odmówił potwierdzenia B. G. i J. i J. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez J. i L. J. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej położonej we wsi D. Odwołanie od tej decyzji złożyli B. G. oraz J. J. Po rozpatrzeniu odwołania Minister Skarbu Państwa wskazał, że J. J. wnioskiem z 15 grudnia 1992 r. wystąpił do Urzędu Rejonowego w M. o przyznanie ekwiwalentu za mienie pozostawione przez J. i L. J. poza obecnymi granicami RP we wsi D. Następnie wnioskiem z 20 października 2005 r. B. G. , wystąpiła do Wojewody [...] o wydanie decyzji w sprawie rekompensaty za pozostawione mienie zabużańskie. Wystąpienie o rekompensatę ponowił wnioskiem z 27 lutego 2007 r. J. J. Na podstawie postanowień spadkowych ustalono, że spadek po J. J. zmarłej w dniu [...] sierpnia 1970 r., w S., na podstawie ustawy nabył mąż L. J. w 4/16 częściach oraz zstępni spadkodawczyni: J. J., M. G., L. G. - każde z nich po 3/16 części. Zaś spadek po zmarłym [...] kwietnia 1974 r. w S. L. J., na podstawie ustawy nabyli zstępni spadkodawcy: J. J., M. G., L. K., B. G. - każdy po 1/4 części. Z przesłuchania B. G. z 21 listopada 2006 r. wynika, że strona z rodzicami, mężem i dzieckiem opuściła Kresy Wschodnie w 1957 r. Warunki materialne w jakich znalazła się rodzina po zakończeniu wojny rozpoczętej w 1939 r. były katastrofalne. W materiale dowodowym znajduje się również zaświadczenie z Archiwum Obwodu G. z dnia [...] lutego 1992 r., potwierdzające, że L. J. i J.J. byli do roku 1950 właścicielami domu mieszkalnego, chlewu, [...], jedenastu hektarów ziemi znajdujących się we wsi D. W aktach znajduje się również drugie zaświadczenie z Archiwum Państwowego Obwodu [...] z [...] listopada 1992 r., zaświadczające, że ww. przekazali cały majątek do kołchozu. Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] października 2007 r. nr[...], odmówił stronom potwierdzenia prawa, z uwagi na niespełnienie przesłanek ustawowych, określonych w art. 2 ustawy. Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] sierpnia 2008 r., nr[...], uchylił zaskarżoną decyzję Wojewody [...] z dnia [...]października 2007 r., nr [...] w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania organowi I instancji. Wojewoda [...] w wyniku analizy zebranego materiału dowodowego wydał decyzję z dnia [...] października 2011 r., nr[...] , konsekwentnie odmawiającą B. G. i J. J. potwierdzenia prawa do rekompensaty uzasadniając to tym, iż wnioskodawcy nadal nie udowodnili że L. i J. J. pozostawili nieruchomości we wsi D., gmina T., powiat [...], wskutek zmuszenia do opuszczenia byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. Organ odwoławczy rozpoznając złożone odwołanie przywołał treść ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Wskazał, że stosownie do art. 2 ustawy prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami RP, jeżeli spełnia on łącznie następujące wymogi: 1. był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim, zamieszkiwał w tym dniu na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz opuścił je z przyczyn, o których mowa w art. 1; 2. posiada obywatelstwo polskie; Organ odwoławczy stwierdził, iż podziela ustalenia Wojewody [...] poczynione w niniejszej sprawie dotyczące tego, że nie została wykazana przez skarżących przesłanka opuszczenia byłego terytorium RP pod przymusem na skutek innych okoliczności, niż wskazane w art. 1 ust. 1 ustawy, jednakże związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r. Ze znajdujących się w materiale dowodowym: Kart Ewidencyjnych Repatrianta Nr [...] i Nr [...] z [...] listopada 1957 r. wynika, że L. J. i J. J. opuścili byłe terytorium RP w listopadzie 1957 r. W niniejszej sprawie nie miało miejsca opuszczenie byłego terytorium RP przez wyżej wymienionych na podstawie układów lub umów wskazanych w art. 1 ust. 1 i ust. 1a ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. W ocenie Ministra Skarbu Państwa, fakt późniejszego opuszczenia przez właścicieli mienia, byłego terytorium RP nie pozostaje w związku przyczynowym z okolicznościami wynikającymi bezpośrednio z wojny rozpoczętej w dniu 1 września 1939 r. Dyskryminacja osób narodowości polskiej zamieszkałych na terytorium ZSRR, przejawiająca się w nakłanianiu do zrzeczenia się obywatelstwa polskiego, pogorszenie warunków życiowych, praca w sowieckim kołchozie, oraz przejęcie na rzecz państwa gospodarstwa rolnego, nie jest wystarczającą podstawą do przyjęcia, że opuszczenie mienia nastąpiło z przyczyn bezpośrednio wynikających z wojny rozpoczętej 1 września 1939 r. Dyskryminacja osób narodowości polskiej zamieszkałych na terytorium ZSRR, to powszechnie znane fakty historyczne. Ustawodawca wymaga jednak wykazania przesłanki przymusu zastosowanego do konkretnej osoby, wynikającego bezpośrednio z wojny, pod wpływem którego, osoba ta opuściła byłe terytorium RP. Z akt sprawy wynika, że J. i L. J. podjęli decyzję o opuszczeniu byłych terytoriów RR już po wcieleniu ich majątku do kołchozu, a bezpośrednią przyczyną wyjazdu były szykany i bieda tam panująca. Takie powody opuszczenia przez ww. osoby byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej dopiero w listopadzie 1957 r. nie potwierdzają faktu zmuszenia do opuszczenia mienia pod przymusem i na skutek okoliczności mających związek z II Wojną Światową. Dowody przedstawione w trakcie prowadzonych postępowań wyjaśniających oraz gromadzone przez organ I instancji, nie mogą w tej kwestii zostać uznane za wiarygodne. Odnosząc się do kwestii pozostawienia nieruchomości i tym samym do tytułu prawnego przysługującego do tych nieruchomości Państwu J., organ odwoławczy stwierdził, iż w trakcie postępowań wyjaśniających zostało bezspornie ustalone, że przedmiotowa nieruchomość całkowicie została włączona do kołchozu. W przypadku nacjonalizacji majątku, dokonanej w wyniku decyzji władz ówczesnego ZSRR co do przyjęcia rozwiązań ustrojowych na terenie własnego państwa, nie można mówić o spełnieniu podstawowej przesłanki "pozostawienia mienia", o której mowa w art. 1 ust. 1 w związku z ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. Oznacza to, że Państwo J. nie spełnili wszystkich wymaganych ustawą przesłanek kwalifikujących do potwierdzenia im prawa do rekompensaty. Tym samym skarżącym, będącym następcami prawnymi po J. i L. J. w świetle obowiązujących przepisów, nie może zostać potwierdzone to prawo. W konsekwencji, z uwagi na niespełnienie przesłanki "przymusu" i opuszczenia nieruchomości w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. oraz przejęcie majątku przez kołchoz, Minister Skarbu Państwa uznał, że decyzja Wojewody [...] znajduje oparcie w obowiązującym porządku prawnym. Na powyższą decyzję J. J. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i zarzucił Ministrowi Skarbu Państwa niesłuszne uznanie, że opuszczenie byłych terenów Rzeczpospolitej Polskiej przez jego rodziców nie miało miejsca pod przymusem i na skutek okoliczności mających związek z II Wojną Światową. W odpowiedzi na skargę Minister Skarbu Państwa wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stan faktyczny w sprawie jest bezsporny, dlatego Sąd akceptując ustalenia faktyczne dokonane przez organ w zaskarżonej decyzji dokonał kontroli zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zbadał, czy organ administracji, orzekając w sprawie, nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270), Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi. Z przepisów art. 1, art. 2 i art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418 ze zm.) – zwanej dalej ustawą wynika, że prawo do rekompensaty za nieruchomość pozostawioną poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej może zrealizować będący obywatelem polskim spadkobierca właściciela tychże nieruchomości tylko wówczas, gdy właściciel pozostawionej nieruchomości był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim, zamieszkiwał w tym dniu na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz opuścił je w związku z jedną z poniższych przyczyn: 1) w wyniku wypędzenia z byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub jego opuszczenia w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r., dokonanego na podstawie umów z lat 1944 -1945; (art. 2 pkt 1 w związku z art. 1 ust. 1 pkt 1-4 tej ustawy); 2) wskutek pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w związku z umową pomiędzy Rzecząpospolitą Polską, a Związkiem Socjalistycznych Republik Radzieckich o zamianie odcinków terytoriów państwowych z dnia 15 lutego 1951 r. (art. 2 pkt 1 w zw. z art. 1 ust. 1a tej ustawy); 3) w wyniku przymusowego opuszczenia byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, na skutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r. (art. 2 pkt 1 w związku z art. 1 ust. 2 tej ustawy). Spadkobierca, aby spełnić powyższe wymogi obowiązany był do ich udokumentowania w oparciu o dowody, o których mowa w art. 6 ustawy. Z analizy akt sprawy wynika, że J. i L. J. (poprzednicy prawni skarżących) powrócili do Polski w listopadzie 1957 r. Zatem nie opuścili dawnego terytorium Rzeczpospolitej Polskiej na podstawie umów i układów enumeratywnie wymienionych w art. 1 ust. 1 pkt 1-4 powołanej wyżej ustawy. Odnosząc się do art. 1 ust. 2 ustawy o rekompensacie, wskazać należy, że przepis ten mówi, iż ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. stosuje się także do osób, które na skutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r., były zmuszone opuścić byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Zdaniem sądu przymus, pod którego wpływem działali obywatele polscy opuszczający terytorium byłej Rzeczypospolitej Polskiej, może mieć różny charakter (np. przymus bezpośredni, ekonomiczny, uzasadniona obawa o własne lub najbliższych zdrowie i życie). Przy czym przymus ten musi pozostawać w bezpośrednim i adekwatnym związku przyczynowo - skutkowym z wojną rozpoczętą w 1939 r. Biorąc powyższe pod uwagę należy uznać, że nie wszystkie repatriacje, w tym mające miejsce po zakończeniu II wojny światowej, zgodnie z wolą ustawodawcy mieszczą się w dyspozycji art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. Przyjęcie innej koncepcji czyniłoby obecność przepisu o takiej treści całkowicie zbędnym. Należy więc odróżnić zdarzenia, będące bezpośrednimi skutkami wojny, których dotyczy art. 1 ustawy, od tych zdarzeń, na które wojna miała wpływ jedynie pośredni albo żadnego. Z akt sprawy, w żaden sposób nie wynika aby taka przymusowa sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie. Z materiału dokumentacyjnego sprawy wynika, że powodem wyjazdu J. i L. J. z [...] była panująca tam bieda oraz szykany stosowane wobec Polaków. Poza tym ich gospodarstwo zostało wcielone do kołchozu w 1950 roku. Przymus ekonomiczny w postaci przejęcia gospodarstwa J. nie ma bezpośredniego związku z wojną rozpoczętą w 1939 r., a jest jedynie wynikiem rozwiązań prawnoustrojowych na terenie byłego Związku Radzieckiego. Wojna rozpoczęta w 1939 r. nie była bezpośrednim powodem kolektywizacji, również trudną sytuacja ekonomiczna, w jakiej znalazła się rodzina J. trudno uznać za bezpośredni skutek wojny. Zdaniem Sądu, brak realizacji przesłanek z art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., słusznie stanowił podstawę do wydania odmownego rozstrzygnięcia przez organ administracji. Ponadto, w ocenie Sądu, sam fakt włączenia mienia do kołchozu wyklucza potwierdzenie prawa do rekompensaty. Podkreślił to wyraźnie Trybunał Konstytucyjny stwierdzając, że "naturalnym warunkiem dla powstania (...) uprawnień było przysługiwanie zabużanom praw własności lub innych praw majątkowych (...) w odniesieniu do mienia pozostawianego poza powojennymi granicami Polski. Istnienie tego wymogu mieści się immanentnie w pojęciu "pozostawienia mienia". W tym kontekście trudno uznać składniki mienia objęte nacjonalizacją lub komunalizacją przed momentem repatriacji za "nieruchomości pozostawione" (...). Zachowuje tu swe znaczenie wspomniane już ratio legis unormowań kompensacyjnych, a zwłaszcza - ich "pomocowy" (...) charakter" (por. wyrok TK z dnia 15 grudnia 2004 r., sygn. akt K 2/04, OTK-A 2004/11/117). Biorąc to wszystko pod uwagę i nie znajdując podstaw do uwzględnienia skargi Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł, jak w sentencji wyroku.