I SA/Wa 534/24

WyrokWSA w Warszawie2024-09-06

Skład orzekający: Małgorzata Boniecka-Płaczkowska, Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz, Marek Maliński

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy osoba niebędąca stroną w pierwotnym postępowaniu komunalizacyjnym, która nie wykazała posiadania tytułu prawnego do nieruchomości w dniu 27 maja 1990 r., może skutecznie żądać wznowienia tego postępowania?
Ratio decidendi
Sąd uznał, że skarżący nie wykazał posiadania statusu strony w pierwotnym postępowaniu komunalizacyjnym, ponieważ nie przedstawił tytułu prawnego do nieruchomości wskazującego na jego własność w dniu 27 maja 1990 r. Organy administracji są związane wpisami w księgach wieczystych, które stanowią dowód własności Skarbu Państwa w dacie komunalizacji i nie mogą samodzielnie obalać domniemania zgodności tych wpisów z rzeczywistym stanem prawnym w postępowaniu administracyjnym. Brak wykazania interesu prawnego uniemożliwia wznowienie postępowania.
Stan faktyczny
Skarżący M. L. wniósł o wznowienie postępowania zakończonego decyzją Wojewody Lubelskiego z 2021 r. stwierdzającą nabycie przez Gminę [...] własności nieruchomości z mocy prawa w 1990 r. Wojewoda i Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa odmówiły wznowienia, uznając, że skarżący nie ma przymiotu strony, ponieważ nie wykazał własności nieruchomości w dacie komunalizacji. Skarżący twierdził, że posiada interes prawny ze względu na toczące się postępowanie o zasiedzenie dotyczące tych nieruchomości oraz kwestionował prawidłowość wpisów w księgach wieczystych. Sąd administracyjny oddalił skargę.
Rozstrzygnięcie
Oddala skargę.

Pełny tekst orzeczenia

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz asesor WSA Marek Maliński (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 6 września 2024 r. sprawy ze skargi M. L. na postanowienie Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia 14 grudnia 2023 r. nr KKU-259/23 w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania oddala skargę. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 14 grudnia 2023 r. nr KKU-259/23 Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa (dalej: "Komisja" lub "Organ"), po rozpoznaniu zażalenia M. L. (dalej również: "Wnioskodawca", "Strona" lub "Skarżący") na postanowienie Wojewody Lubelskiego (dalej również: "Wojewoda") z dnia 29 sierpnia 2023 r. nr GN-I.7532.1.166.2020.NR odmawiające wznowienia postępowania w sprawie zakończonej prawomocną decyzją Wojewody Lubelskiego z dnia 4 stycznia 2021 r. nr GN-I.7532.1.160.202.ZD, utrzymała w mocy zaskarżone postanowienie. Jak wynika z akt sprawy Wojewoda Lubelski - decyzją z dnia 4 stycznia 2021 r. nr GN-I.7532.1.160.202.ZD - stwierdził, że z dniem 27 maja 1990 r. Gmina [...] nabyła z mocy prawa, nieodpłatnie, własność nieruchomości gruntowej Skarbu Państwa, położonej w gminie [...], w obrębie ewidencyjnym [...] (ark. mapy 1), składającej się z działek oznaczonych w ewidencji gruntów i budynków nr: [...] o pow. 0,98 ha, [...] o pow. 0,06 ha, [...] o pow. 0.1213 ha, [...] o pow. 0.0387 ha (KW nr [...) oraz nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] o pow. 0,39 ha (KW nr [...]) i [...] o pow. 2,18 ha (KW nr [...]). Zdaniem Komisji decyzja ta stała się ostateczna i prawomocna, podlegała wykonaniu. Wnioskiem z dnia 23 maja 2023 r. M. L. zwrócił się do Wojewody Lubelskiego o wznowienie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1, 5 i 8, art. 148 § 1 i 2, art. 149 § 1 i art. 150 § 1 k.p.a., postępowania zakończonego decyzją Wojewody Lubelskiego z dnia 4 stycznia 2021 r. nr GN-I.7532.1.166.2020.ZD oraz uchylenie ww. decyzji i wydanie nowej odmawiającej nabycia przez Gminę [...] powyższych nieruchomości. Postanowieniem z dnia 29 sierpnia 2023 r. Wojewoda Lubelski odmówił wznowienia postępowania w przedmiotowej sprawie. W uzasadnieniu postanowienia organ I instancji stwierdził, że brak jest zaistnienia wszystkich przesłanek umożliwiających organowi wznowienie postępowania. Wojewoda Lubelski wskazał, iż w przedmiotowej sprawie termin określony w art. 148 k.p.a. został zachowany przez Wnioskodawcę, brak jednakże po stronie wnioskodawcy przymiotu strony. Jak dodał, M. L., nie wykazał bowiem, iż posiadał (posiada) interes prawny w postępowaniu komunalizacyjnym. Z dołączonych przez Wnioskodawcę pism wynika, że postanowieniem z dnia 26 kwietnia 2023 r., sygn. akt I Ns /[...] Sąd Rejonowy [..] w [...] z siedzibą w [...] oddalił wniosek Gminy [...] o stwierdzenie nabycia przez zasiedzenie nieruchomości położonych w [...], gm. [...], oznaczonych jako działki nr [...]. [...], [...], [...], [...] i [...] i wznowił postępowanie zakończone postanowieniem Sądu Rejonowego [...] w [...] z siedziba w [...] z dnia 29 maja 2019 r., sygn. akt I Ns [...] (o stwierdzeniu nabycia przez Skarb Państwa z dniem 1 stycznia 1975 r. przez zasiedzenie własności ww. przedmiotowych nieruchomości). Pismem z dnia 20 czerwca 2023 r. Wojewoda Lubelski wystąpił do Sądu o wskazanie czy postanowienie z dnia 26 kwietnia br., sygn. akt I Ns [...] jest prawomocne, a jeśli tak to przesłanie uwierzytelnionego odpisu tego postanowienia. W odpowiedzi, która wpłynęła 24 sierpnia 2023 r. Sąd poinformował, że powyższe postanowienie nie jest prawomocne, a akta z apelacją zostały przesłane do Sądu Okręgowego w [...]. Zdaniem Wojewody nie doszło do wznowienia postępowania zakończonego postanowieniem z dnia 29 maja 2019 r. sygn. akt I Ns [...], wydanym przez ww. Sąd. Zakończenie postępowania apelacyjnego rozstrzygnie czy w ogóle dojdzie do wznowienia, a dopiero wznowienie postępowania o zasiedzenie pozwoli na merytoryczne rozstrzygniecie czy Skarbowi Państwa w dniu 26 maja 1990 r. przysługiwał tytuł prawny do przedmiotowych nieruchomości czy też nie. Tym samym, w ocenie Wojewody Lubelskiego oczywiste jest, że M. L. nie może być traktowany jako strona postępowania zakończonego ww. decyzją Wojewody Lubelskiego, bowiem nie przedłożył tytułu prawnego, wskazującego że skomunalizowana nieruchomość stanowiła jego własność w dacie 27 maja 1990 r. W ocenie Wojewody, w świetle przepisów ustawy z dnia 10 maja 1990 r. -Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych regulujących problematykę komunalizacji mienia, stronami postępowania komunalizacyjnego są tylko Skarb Państwa jako dotychczasowy właściciel mienia oraz gmina, która mienie to przejmuje, ponieważ postępowanie dotyczy interesu, prawnego tych podmiotów. Inne osoby mogą brać udział w postępowaniu komunalizacyjnym gdy wykażą, że postępowanie to jest bezprzedmiotowe, ponieważ mienie stanowi ich własność i nie podlega komunalizacji. Zdaniem Wojewody o tym, czy określony podmiot posiada przymiot strony, organ ocenia przed wszczęciem postępowania, a nie w toku prowadzonego już postępowania administracyjnego. W wyniku rozpoznania zażalenia Strony Komisją – postanowieniem z dnia 14 grudnia 2023 r. - utrzymała w mocy zaskarżone postanowienie Wojewody. Zdaniem Komisji w przedmiotowej sprawie bezsprzeczna jest ostateczność kwestionowanej decyzji Wojewody z dnia 4 stycznia 2021 r. Nie budzi też wątpliwości, że Wnioskodawca w dostateczny sposób skonkretyzował treść wniosku o wznowienie postępowania, tj. wskazał podstawę wznowieniową oraz okoliczności, na których oparł swój wniosek, a mianowicie toczące się postępowanie przed Sądem Rejonowym [...] z siedzibą w [...]. W ocenie Komisji spornym w przedmiotowej sprawie jest ustalenie i ocena organu pierwszej instancji w zakresie braku legitymacji Wnioskodawcy do złożenia wniosku o wznowienie postępowania. W ocenie Komisji, na podstawie samej treści wniosku M. L. o wznowienie postępowania, przywoływanych tam okoliczności, jak również z treści zażalenia wynika bezsprzecznie, że zarówno on jak i jego poprzednicy prawni nie mogli być stroną w toczącym się przed Wojewodą Lubelskim postępowaniu, bez potrzeby dokonywania dalszych czynności wyjaśniających w tym zakresie i tym samym potrzeby przesunięcia ich na późniejszy etap - wznowionego już postępowania. Zdaniem Organu stronami postępowania komunalizacyjnego, prowadzonego w trybie ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych są Skarb Państwa i właściwa gmina. Aby uznać inny podmiot za stronę przedmiotowego postępowania niezbędne jest wskazanie jego interesu prawnego do udziału w tym postępowaniu. Inny podmiot może być uznany za stronę postępowania komunalizacyjnego tylko wówczas, gdy wykaże się tytułem prawnym do mienia będącego przedmiotem komunalizacji takim, który stałby na przeszkodzie komunalizacji z tego powodu, że przekreślałby tytuł Skarbu Państwa do mienia lub uniemożliwiałby komunalizację z przyczyn przewidzianych w art. 11 powołanej ustawy. Organ następnie zaznaczył, że Wnioskodawca na potwierdzenie przysługującego mu tytułu prawnorzeczowego do nieruchomości wskazał postanowienie z dnia 26 kwietnia 2023 r., którym Sąd Rejonowy [...] z siedzibą w [...], sygn. akt I Ns [...], oddalił wniosek Skarbu Państwa, reprezentowanego przez Starostę Lubelskiego, o stwierdzenie nabycia przez Skarb Państwa w drodze zasiedzenia przedmiotowych nieruchomości położonych w [...], które nie jest prawomocne. Tym samym, w ocenie Organu, z uwagi na to, iż istnieje możliwość zmiany tego orzeczenia w postępowaniu apelacyjnym przez stwierdzenie zasiedzenia, to nie oznacza, że Skarb Państwa nie jest właścicielem przedmiotowych nieruchomości i nie był ich właścicielem w dacie wydania decyzji komunalizacyjne Wojewody Lubelskiego z dnia 4 stycznia 2021 r. Komisja wskazała, że z art. 5 ust 1 pkt 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające wynika, iż skomunalizowanie danego składnika mienia w trybie powyższego przepisu - jeśli spełnione zostały warunki w nim określone - następuje z mocy samego prawa, z dniem wejścia tej ustawy w życie, czyli z dniem 27 maja 1990 r. Dlatego decyzje komunalizacyjne podejmowane w trybie wspomnianego przepisu mają charakter deklaratoryjny i mogą dotyczyć tylko mienia w jego stanie faktycznym i prawnym z dnia 27 maja 1990 r. W konsekwencji ustalenie własności Skarbu Państwu wg stanu na dzień 27 maja 1990 r. jest podstawą stwierdzenia komunalizacji. Następnie Organ podkreślił, iż zgodnie z ujętą w art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz. U. z 2019 r., poz. 2204 ze zm.; dalej: "u.k.w.h.") zasadą jawności domniemywa się, że prawo jawne z księgi wieczystej jest wpisane zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym Zasada jawności polega na tym, że księga wieczysta ujawnia stan prawny nieruchomości, dla której jest prowadzona. Organy administracji publicznej są związane domniemaniem prawnym z ksiąg wieczystych z art. 3 ust 1 i nie mogą z własnej inicjatywy dokonywać ich obalenia. Skoro przedmiotowe wpisy w księgach wieczystych są objęte domniemaniem zgodności z rzeczywistym stanem prawnym, nie może ono być obalone ani podważone w postępowaniu administracyjnym. W sytuacji gdy podmiot został ujawniony jako właściciel w księdze wieczystej, obalenie domniemania z art. 3 ust 1 u.k.w.h. może nastąpić tylko w procesie wytoczonym na podstawie art.10 u.k.w.h. Zdaniem Komisji postępowania komunalizacyjnego nie można wykorzystać do uzgodnienia treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, gdyż wszelkie spory o prawa do rzeczy nieruchomej, wpisane w księdze wieczystej (w tym w dacie 27 maja 1990 r.) pozostają poza przedmiotem postępowania komunalizacyjnego, w którym organ jest związany prawomocnym wpisem w księdze wieczystej, czy też prawomocnym wyrokiem wydanym w postępowaniu uzgodnieniowym z art. 10 ust. 1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece. W związku z tym - wobec stwierdzenia przez organ pierwszej instancji oczywistego braku legitymacji M. L. do złożenia wniosku o wznowienie postępowania, jak również z uwagi na fakt, iż Wnioskodawca nie przedstawił nowych istotnych okoliczności faktycznych i dowodów w sprawie, które stanowiłyby podstawę do wznowienia postępowania - za zasadne Organ uznał wydanie postanowienia o odmowie wznowienia postępowania. Skargę na postanowienie Komisji z dnia 14 grudnia 2023 r. złożył M. L. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie: • art. 5 ust.1 pkt 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych, przez błędne przyjęcie, że do czasu ostatecznego rozstrzygnięcia przez sąd powszechny, czy Skarb Państwa nabył przez zasiedzenia przed dniem wejścia w życie tej ustawy własność przedmiotowych nieruchomości, których współwłaścicielem jest Skarżący, Skarb Państwa był i jest właścicielem, a tym samym Skarżący nie ma przymiotu strony w postępowaniu wszczętym wnioskiem o wznowienie postępowania komunalizacyjnego; • art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece przez błędną jego wykładnię i nienależyte zastosowanie w sytuacji, gdy Wojewoda Lubelski z urzędu wiedział, z racji prowadzenia postępowania, w którym jego decyzja zmieniona została decyzją Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, ustalającą, że także przedmiotowe nieruchomości nie podpadały pod działanie dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, a tym samym, że własności tych nieruchomości nie utracił poprzednik prawny Skarżącego O. S., a zatem bez potrzeby szczególnych aktów dowodzenia, winien na potrzeby postępowania, przyjąć za przesłankę rozstrzygnięcia swą wiedzę o własności nieruchomości, w sytuacji, gdy w księdze wieczystej ujawniony został wpis nie odpowiadający rzeczywistemu stanowi prawnemu, a także przez błędne przyjęcie, że uczynić tego nie mógł będąc związanym domniemaniem płynącym z wpisu w księdze wieczystej; • art.28 k.p.a. wskutek błędnego przyjęcia, że Skarżący nie ma interesu prawnego we wszczęciu przedmiotowego postępowania; • art. 77 i art. 80 k.p.a. wskutek istotnych uchybień postępowania dowodowego oraz braku wszechstronnego rozpatrzenia całego materiału dowodowego i przekroczenia granic swobodnej oceny dowodów przy ocenie materiału dowodowego i wyprowadzenie z materiału dowodowego wniosków przeciwnych do tych, które z nich logicznie wypływają, a przy tym poczynienia błędnych ustaleń oraz wyprowadzenia z nich wniosków nietrafnych, w tym wynikających z błędnego przypisywania normom postępowania cywilnego w zakresie wznowienia postępowania znaczenia tożsamego z uregulowaniami k.p.a. w tym względzie; • art.7-9 k.p.a. w następstwie sprzeniewierzenia się wymaganiom postępowania płynącym z zasad ogólnych wyrażonych w tych przepisach. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej postanowienia oraz postanowienia organu I instancji, a także o zasądzenie na rzecz Skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Dodatkowo Skarżący wniósł o zobowiązanie Organu do wydania postanowienia w przedmiocie wznowienia postępowania ze wskazaniem sposobu rozstrzygnięcia sprawy. Skarżący wniósł ewentualnie o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia Komisji i zobowiązanie Organu do wydania stosownego postanowienia ze wskazaniem sposobu rozstrzygnięcia sprawy oraz zasądzenie od strony przeciwnej na rzecz Skarżącego kosztów postępowania sądowo-administracyjnego. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Przedmiotem kontroli sądowej jest postanowienie Komisji z dnia 14 grudnia 2023 r. utrzymujące w mocy postanowienie Wojewody Lubelskiego z dnia 29 sierpnia 2023 r. odmawiające wznowienia postępowania w sprawie zakończonej decyzją Wojewody Lubelskiego z dnia 4 stycznia 2021 r. nr GN-I.7532.1.160.202.ZD na mocy której Wojewoda stwierdził, że z dniem 27 maja 1990 r. Gmina [...] nabyła z mocy prawa, nieodpłatnie, własność nieruchomości gruntowej Skarbu Państwa, położonej w gminie [...], w obrębie ewidencyjnym [...], składającej się z działek oznaczonych w ewidencji gruntów i budynków nr: [...] o pow. 0,98 ha, [...] o pow. 0,06 ha, [...] o pow. 0.1213 ha, [...] o pow. 0.0387 ha oraz nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] o pow. 0,39 ha i [...] o pow. 2,18 ha. Spór w przedmiotowej sprawie koncentruje się na kwestii czy Skarżącemu zasadnie odmówiono wznowienia postępowania zakończonego wydaniem decyzji Wojewody Lubelskiego z dnia 4 stycznia 2021 r. (dalej również: "decyzja komunalizacyjna") z uwagi na podnoszony przez organy brak statusu Skarżącego jako strony w postępowaniu komunalizacyjnym. Zdaniem Sądu prawidłowe jest stanowisko organów, że Skarżący nie przedłożył tytułu prawnego, wskazującego że skomunalizowana nieruchomość stanowiła jego własność w dniu 27 maja 1990 r. Zauważyć należy, że w dacie wydania decyzji komunalizacyjnej oraz w dacie wejścia w życie ustawy z 10 maja 1990r., będące przedmiotem postępowania nieruchomości, zgodnie z wpisami do prowadzonych dla nich ksiąg wieczystych stanowiły własność Skarbu Państwa a nie Skarżącego lub jego poprzednika prawnego, czego organy administracji nie mogły kwestionować ani weryfikować. Na wstępie wskazać należy, że zgodnie z art. 28 k.p.a. stroną postępowania administracyjnego jest każdy czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Istotą wywiedzenia interesu prawnego jest istnienie konkretnej normy prawa materialnego, na podstawie której uprawniony może domagać się konkretyzacji jego uprawnień lub obowiązków, bądź żądać przeprowadzenia kontroli określonego aktu w celu ochrony jego sfery praw i obowiązków przed naruszeniami dokonanymi tym aktem i doprowadzenia tego aktu do stanu zgodnego z prawem. Kwestia ta ma istotne znaczenie, gdyż w przypadku, w którym organ oceni, że wniosek o wznowienie postępowania nie został złożony przez stronę postępowania w rozumieniu art. 28 k.p.a., jest zobligowany do wydania postanowienia o odmowie wznowienia postępowania, stosownie do art. 149 § 3 k.p.a. W niniejszej sprawie podstawę materialnoprawną objętej wnioskiem o wznowienie postępowania decyzji Wojewody Lubelskiego z dnia 4 stycznia 2021 r. stanowił art. 5 ust 1 pkt 1 ustawy z 10 maja 1990 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz. 191 ze zm.). Zgodnie z powołanym przepisem, mienie ogólnonarodowe (państwowe) staje się w dniu wejścia w życie niniejszej ustawy, tj. w dniu 27 maja 1990 r., z mocy prawa mieniem właściwych gmin. W utrwalonym orzecznictwie sądów administracyjnych trafnie przyjmuje się, że stronami postępowania komunalizacyjnego są co do zasady wyłącznie Skarb Państwa – jako dotychczasowy właściciel nieruchomości i gmina – jako podmiot nabywający własność nieruchomości. Ich bowiem praw i obowiązków bezpośrednio dotyczą skutki decyzji komunalizacyjnej. Inne osoby, aby mogły uczestniczyć w postępowaniu komunalizacyjnym (mieć w nim przymiot strony), a więc również mogły skutecznie żądać weryfikacji ostatecznej decyzji komunalizacyjnej w trybie wznowienia postępowania, musiałyby wykazać, że w dacie komunalizacji (tj. w dniu 27 maja 1990 r.), to im, a nie Skarbowi Państwa, przysługiwał tytuł prawnorzeczowy do nieruchomości, który stałby na przeszkodzie komunalizacji. Nie jest przy tym wystarczające samo powoływanie się na taki tytuł prawnorzeczowy, lecz konieczne jest jego udokumentowanie na dzień 27 maja 1990 r. Brak przedłożenia dokumentu potwierdzającego istnienie praw rzeczowych według stanu na dzień 27 maja 1990 r. uniemożliwia dowodzenie, że określony podmiot miał i ma interes prawny we wszczęciu postępowania nadzwyczajnego w celu wzruszenia decyzji komunalizacyjnej. Po analizie zebranej w sprawie dokumentacji stwierdzić należy, że na dzień 27 maja 1990 r. Skarżący nie legitymował się i nadal nie legitymuje tytułem prawnorzeczowym do spornych działek, który stałby na przeszkodzie jej komunalizacji. Zebrany materiał dowodowy potwierdza, że zarówno w dacie 27 maja 1990 r., jak i w dacie wydania decyzji komunalizacyjnej sporne działki ujawnione były w księgach wieczystych jako własność Skarbu Państwa. Okoliczność ta ma kluczowe znaczenie dla ustalenia stanu faktyczno-prawnego danej nieruchomości. Wpis w księdze wieczystej jest bowiem, stosownie do art. 6268 § 6 ustawy z 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2020 r., poz. 1575 ze zm.; dalej: "k.p.c."), orzeczeniem sądu cywilnego. W konsekwencji treść tego wpisu, z mocy art. 365 § 1 k.p.c., wiąże wszystkie inne sądy oraz organy. Ponadto, na co trafnie zwrócił uwagę Organ, zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz. U. z 2019 r., poz. 2204) prawo ujawnione tego rodzaju wpisem objęte jest domniemaniem zgodności z rzeczywistym stanem prawnym. To natomiast, że powyższe domniemanie ma charakter wzruszalny i zgodnie z orzecznictwem Sądu Najwyższego może być obalone w oparciu o dostępne środki dowodowe nie tylko w postępowaniu o uzgodnienie treści księgi wieczystej, ale w każdym innym postępowaniu, w którym kwestia ta stanowi przesłankę rozstrzygnięcia, nie uprawnia do wyprowadzenia wniosku że może to nastąpić także w postępowaniu administracyjnym. Kwestia przeprowadzenia dowodu przeciwko domniemaniu wynikającemu z treści wpisu ujawnionego w księdze wieczystej jest bowiem wyłącznie zagadnieniem prawa cywilnego. Organ administracji nie ma zatem możliwości, aby w toku postępowania, jakie przed nim się toczy, dokonywać odmiennych ustaleń prawnych od tych jakie wynikają z wpisów dokonanych w księdze wieczystej. Przyjęcie poglądu odmiennego, polegającego na tym, że domniemanie, wynikające z art. 3 ust. 1 powołanej ustawy, mogłoby być obalone także w postępowaniu administracyjnym, prowadziłoby do sytuacji, w której organ administracji publicznej zastępowałby sąd powszechny, gdyż wydawałby rozstrzygnięcie w kwestii zastrzeżonej dla postępowań cywilnych. Taka zaś sytuacja jest z oczywistych przyczyn prawnie niedopuszczalna (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 czerwca 2016 r. sygn. akt I OSK 2100/14). Jak słusznie wskazano w zaskarżonym postanowieniu nie jest wystarczająca do potwierdzenia tytułu prawnorzeczowego Skarżącego do spornych nieruchomości podnoszona przez Skarżącego okoliczność wydania postanowienia Sądu Rejonowego [...] z siedzibą w [...] z dnia 26 kwietnia 2023 r. sygn. akt I Ns [...] (k-104 akt administracyjnych), na mocy którego oddalono wniosek o stwierdzenie nabycia przez Skarb Państwa w drodze zasiedzenia spornych nieruchomości. Wskazane postanowienie nie jest bowiem prawomocne z uwagi na trwające postępowanie apelacyjne (k-128 akt administracyjnych). Podkreślić należ, że na podstawie ww. orzeczenia z 2023 r. wznowiono postępowanie zakończone postanowieniem Sądu Rejonowego [...] w [...] z siedziba w [...]z dnia 29 maja 2019 r., sygn. akt I Ns [...] (k-42-51 akt administracyjnych) o stwierdzeniu nabycia przez Skarb Państwa z dniem 1 stycznia 1975 r. przez zasiedzenie własności przedmiotowych nieruchomości. Skoro zatem w dacie komunalizacji sporne działki stanowiła własność Skarbu Państwa, to prawidłowo uznały organy, że Skarżący nie wykazał się posiadaniem tytułu prawnego do przedmiotowej nieruchomości. Jak już zaś wyżej podkreślono, domniemanie zgodności z rzeczywistym stanem prawnym nie może być obalone przez organy administracji w postępowaniu komunalizacyjnym ani w postępowaniu w sprawie wznowienia postępowania zakończonego wydaniem decyzji komunalizacyjnej. Przedstawionej oceny nie mogła także podważyć zawarta w skardze argumentacja dotycząca pominięcia przez organy skutków prawnych wywołanych przez pozostającą w obrocie decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 17 maja 2010 r. (k-66-78 akt administracyjnych) w zakresie stwierdzającym niepodpadanie spornej nieruchomości pod działanie dekretu o reformie rolnej. Powołana decyzja jest o tyle wiążące prawnie, że ustala, że nie doszło do ustawowej nacjonalizacji nieruchomości w dacie wejścia w życie dekretu PKWN z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (tj. w dacie 13 września 1944 r.). Nie oznacza ona jednak automatycznie posiadania prawa własności nieruchomości w dacie komunalizacji. To zaś właśnie ten moment, jak już wyjaśniono wyżej, jest kluczowy w punktu widzenia możliwości wzruszenia decyzji komunalizacyjnej. Sąd w składzie orzekającym w przedmiotowej sprawie podziela dotychczasowe stanowisko formułowane w analogicznych sprawach dotyczących trybu stwierdzenia nieważności (zob. wyroki WSA w Warszawie z dnia: 13 kwietnia 2023 r. sygn. akt I SA/Wa 2747/22, 23 stycznia 2023 r. sygn. akt I SA/Wa 2579/22). Jak prawidłowo wyjaśniła Komisja, związanie organu administracji wpisem w księdze wieczystej skutkuje brakiem jego uprawnienia do badania prawidłowości wynikających z tej księgi wpisów. Możliwe jest bowiem wzruszenie aktu, na podstawie którego dokonano wpisu do księgi wieczystej, a następnie samego wpisu, lecz nie może to nastąpić w wyniku działań organu prowadzącego postępowanie wznowieniowe. Mając na uwadze wszystkie wyżej wskazane okoliczności Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935; dalej: "p.p.s.a."), orzekł jak w sentencji wyroku. Sprawa została rozpoznana w trybie uproszonym na posiedzeniu niejawnym, na podstawie art. 119 pkt 3 p.p.s.a.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 24.07.2026. · Źródło