I SA/Wa 539/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA – Małgorzata Boniecka – Płaczkowska po rozpoznaniu w dniu 13 lutego 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu M. S. od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 29 grudnia 2017 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata i umarzającego postępowanie w zakresie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. S. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] lutego 2017 r., nr [...] w przedmiocie uchybienia terminu do wniesienia zażalenia postanawia : utrzymać w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego z dnia 29 grudnia 2017 r. Pismem z dnia [...] stycznia 2018 r. M. S. wniósł sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 grudnia 2017 r., którym odmówiono przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata, natomiast w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych wniosek umorzono. Z nadesłanego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i uzyskiwanych dochodach wynika, że wnioskodawca samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe. Wnioskodawca oświadczył, że oprócz mieszkania o powierzchni [...] m ² nie posiada innych nieruchomości, domu, zasobów pieniężnych czy przedmiotów wartościowych. Oznajmił, że nie osiąga żadnego dochodu, nie uzyskuje emerytury, ani renty. Dodał, że nie posiada żadnych oszczędności ani nie pobiera jakiegokolwiek zasiłku. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje : Sprzeciw jest niezasadny, a zaskarżone nim postanowienie referendarza sądowego należało utrzymać w mocy. W rozpatrywanej sprawie zastosowanie ma art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r. poz. 1369 t.j.) powoływanej dalej jako P.p.s.a, zgodnie z którym, rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 P.p.s.a., a więc także od postanowień o odmowie przyznania prawa pomocy sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy (§ 1). W sprawach tych wniesienie sprzeciwu wstrzymuje jego wykonalność, a sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Rozpoznanie sprawy następuje na posiedzeniu niejawnym (§ 3). Stosownie do treści art. 243 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku. Prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym (art. 245 § 2 P.p.s.a) lub częściowym (art. 245 § 3 P.p.s.a.), przy czym jego przyznanie uzależnione jest od spełnienia przez stronę ustawowo przewidzianych przesłanek. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 1 i 2). W niniejszej sprawie wnioskodawca wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Stosownie do treści art. 249a powołanej ustawy, jeżeli rozpoznanie wniosku stało się zbędne, postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy umarza się. W rozpoznawanej sprawie wnioskodawca jest zwolniony z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych z mocy ustawy. Zwolnienie to wynika z przepisu art. 239 § 1 pkt 1 lit. a powołanej ustawy, zgodnie z którym, strona skarżąca działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Słusznie zatem referendarz rozpoznawanie złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy w części dotyczącej zwolnienia od kosztów sądowych uznał za zbędne i postępowanie w tym zakresie umorzył, stosownie do treści art. 249a P.p.s.a. Referendarz sądowy rozpoznał wniosek skarżącego w zakresie ustanowienia adwokata z urzędu. Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści powołanego przepisu wynika zatem, że ciężar udowodnienia istnienia okoliczności, które mogłyby stanowić podstawę przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie spoczywa na stronie. Zauważyć należy, że występowanie przez skarżącego z wnioskami o przyznanie prawa pomocy w toku licznych wszczynanych przez niego postępowań sądowoadministracyjnych każdorazowo wiąże się z nieujawnianiem faktu przysługiwania mu prawa do świadczenia rentowego (zob.np. postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia: 21 grudnia 2015 r., sygn. akt I SA/Wa 307/15; 9 października 2015 r., sygn. akt I SA/Wa 1486/14, z 2 lipca 2015 r., sygn. akt I SA/Wa 3235/14). Podkreślić należy, że Sądowi z urzędu wiadomym jest, gdyż wynika to z akt administracyjnych dołączonych do sprawy o sygn. I SA/Wa 1611/15, jak i o sygn. akt I SA/Wa 252/14 oraz z wielu innych spraw, że wnioskodawca jest uprawniony do świadczenia rentowego z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, przy czym renta nie jest przez ubezpieczonego pobierana. Uprawnienie do renty z tytułu niezdolności do pracy skarżący nabył w 1988 r. na stałe, jednakże świadczenie od daty przyznania jest zawieszone z powodu odmowy przyjęcia (pismo Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2017 r. oraz z dnia [...] października 2017 r. znajdujące się w aktach sądowych sprawy o sygn akt I SA/Wa 147/17). Od marca 2017 r. wysokość świadczenia wynosi [...] zł brutto miesięcznie. Z urzędu wiadome jest, że zgromadzone (niepobrane) świadczenie przekracza kwotę [...] zł. Istotne przy tym jest, że wnioskodawca jest świadomy, iż została przyznana mu renta z tytułu niezdolności do pracy. Okoliczność, że skarżący nie pobiera należnego mu świadczenia jest zatem wyborem osoby uprawnionej, nie zmienia to jednak faktu, że uprawnienie takie posiada. Dodać należy, że wnioskodawca w dniu [...] czerwca 2012 r. osiągnął wiek emerytalny, jednak pomimo informacji o przysługującym mu prawie do emerytury nie złożył wniosku o przyznanie emerytury. O przysługującym prawie do emerytury wnioskodawca został wielokrotnie powiadomiony przez Ośrodek Pomocy Społecznej [...] W. W świetle powyższych danych, nie można uznać, że wnioskodawca jest osobą pozbawioną środków do życia, która nie jest w stanie – bez uszczerbku utrzymania koniecznego - ponieść kosztów ustanowienia adwokata. Wskazać należy, że prawo pomocy stanowi wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Udzielenie prawa pomocy powinno mieć zaś zastosowanie wobec osób, które z przyczyn od siebie niezależnych nie są w stanie zdobyć środków na sfinansowanie udziału pełnomocnika w postępowaniu sądowym. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce wyjątkowo, w sytuacjach w których zdobycie przez stronę środków jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Każdy występując na drogę postępowania sądowego powinien natomiast mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku powinien uprawdopodobnić, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia złożonego w tym przedmiocie wniosku. Podkreślić należy, że wnioskodawca z własnej woli nie odbiera z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych przysługującego mu świadczenia rentowego, jak również nie złożył stosownego wniosku o przyznanie mu emerytury, pomimo kilkukrotnego poinformowania go przez Ośrodek Pomocy Społecznej o osiągnięciu wieku emerytalnego i możliwości złożenia takiego wniosku. Nie można zatem przyjąć, że skarżący znajduje się w obecnej sytuacji materialnej z przyczyn od niego niezależnych. Nie istnieją bowiem jakiekolwiek obiektywne przeszkody uniemożliwiające odebranie należnego mu świadczenia. Nie istnieją także żadne przeszkody uniemożliwiające wnioskodawcy złożenie stosownego wniosku o przyznanie emerytury, co niewątpliwie wpłynęłoby także korzystnie na poprawę jego sytuacji finansowej. Zaznaczyć trzeba, że instytucja prawa pomocy nie może mieć zastosowania wobec osób, które – jak wnioskodawca - świadomie i celowo nie przyjmują przysługujących im świadczeń pieniężnych, bądź też nie występują ze stosowymi wnioskami, by polepszyć swoją sytuację finansową. Wskazać należy, że sytuacji skarżącego – uprawnionego do odebrania świadczenia w tak znacznej wysokości - nie można utożsamiać z sytuacją majątkową innych osób, które mimo podejmowanych starań nie są w stanie zgromadzić odpowiednich środków finansowych na poniesienie kosztów udziału w postępowaniu sądowym. W tej sytuacji stwierdzić należy, że referendarz sądowy prawidłowo uznał, że w sprawie nie zaistniały przesłanki uzasadniające uwzględnienie złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 249 a i 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.