I SA/Wa 551/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jerzy Siegień Sędziowie WSA Daniela Kozłowska (spr.) asesor WSA Mirosław Gdesz Protokolant Jolanta Dominiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 czerwca 2007 r. sprawy ze skargi P. S.A. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] stycznia 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji komunalizacyjnej oddala skargę. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 7 lipca 2004 r. sygn. I SA 2256/02 uchylił decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] sierpnia 2002 r. nr [...] i decyzję tego organu z dnia [...] października 2001 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji komunalizacyjnej. W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, że zgodnie z art. 16 ust. 2 i 4 ustawy z dnia 27 kwietnia 1989 r. o przedsiębiorstwie państwowym "Polskie Koleje Państwowe" (Dz. U. Nr 26, poz. 138) mienie PKP stanowią środki będące w jego dyspozycji w dniu wejścia w życie ustawy, tj. w dniu 9 maja 1989 r. i środki nabyte w toku jego dalszej działalności, a przedsiębiorstwo wykonuje wszelkie uprawnienia w stosunku do mienia będącego w jego dyspozycji. Organ prowadzący postępowanie nadzorcze bez wyjaśniania tych okoliczności uznał, że skarżąca Spółka nie ma tytułu prawnorzeczowego do nieruchomości, a zatem nie przysługuje jej legitymacja strony postępowania. Poglądu tego nie można podzielić, gdyż decyzja organu pierwszej instancji została doręczona P. SA, a więc w znaczeniu formalnym Spółka uznana została za stronę postępowania a ponadto nie wyjaśniono statusu mienia będącego we władaniu skarżącej poprzez zbadanie na jakiej podstawie mienie to pozostawało w jej władaniu aż do dnia 27 maja 1990 r. szczególnie w sytuacji, gdy organem założycielskim tego przedsiębiorstwa był naczelny organ administracji państwowej, a status jego był regulowany ustawowo. Po ponownym rozpoznaniu sprawy Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z dnia [...] stycznia 2007 r. nr [...] utrzymał w mocy własną decyzję z [...] października 2005 r. nr [...] o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody [...] z [...] maja 2000 r. nr [...] stwierdzającej nabycie przez Gminę Miasto J. z mocy prawa, nieodpłatnie, własności zabudowanej nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] o powierzchni [...] m². W uzasadnieniu decyzji Minister podał, że z akt sprawy wynika, iż Skarb Państwa uzyskał tytuł własności do nieruchomości stanowiącej przedmiot komunalizacji w dniu 31 grudnia 1982 r. na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w J. z dnia [...] marca 1999 r. sygn. [...]. W dacie komunalizacji działka nr [...] była faktyczne użytkowana przez P. Na przedmiotowej nieruchomości działało przedszkole kolejowe. P. nie legitymuje się decyzją o oddaniu tej nieruchomości w zarząd lub użytkowanie. Zasadne byłoby stanowisko co do braku podstaw do komunalizacji z mocy prawa tej nieruchomości, gdyby w dacie komunalizacji, tj. w dniu 27 maja 1990 r. pozostawała ona w prawnym zarządzie przedsiębiorstwa państwowego P. Zgodnie z art. 38 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 22, poz. 99 ze zm.) dowodem potwierdzającym istnienie prawa zarządu mogła być decyzja o oddaniu gruntu w zarząd, zawarta za zezwoleniem organu administracji umowa o przekazaniu nieruchomości między państwowymi jednostkami organizacyjnymi, bądź umowa o nabyciu nieruchomości. Oznacza to, że prawo zarządu do gruntu państwowego nie mogło powstać w sposób dorozumiany. Dla komunalizacji nieruchomości użytkowanej bez tytułu prawnego nie ma znaczenia jaki organ administracji państwowej pełnił funkcję organu założycielskiego dla przedsiębiorstwa. Decyzja o ustaleniu opłat za zarząd (mający charakter faktyczny) nie jest wystarczającym dowodem ustanowienia zarządu w sensie prawnym. W orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, że dowody, na podstawie których możliwe jest stwierdzenie istnienia prawa zarządu do celów uwłaszczenia osób prawnych nie mają zastosowania w postępowaniu komunalizacyjnym. Komunalizacja nieruchomości nie stoi na przeszkodzie do ubiegania o nabycie prawa użytkowania wieczystego gruntu i własności budynków na podstawie art. 200 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, której przepisy dotyczą zarówno nieruchomości państwowych jak i komunalnych. Brak po stronie P. tytułu prawnego do spornego gruntu powoduje, że odpowiada on przesłance określonej w art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz. 191 ze zm.) i tym samym podlegał komunalizacji z mocy prawa. Nie jest uzasadniony zarzut, że kwestionowana decyzja Wojewody [...] została wydana z naruszeniem przepisów ustawy z 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe". Decyzja komunalizacyjna została wydana przed wejściem w życie tej ustawy a ponadto komunalizacji z mocy prawa dokonuje się według stanu na dzień 27 maja 1990 r., a wojewoda deklaratoryjną decyzją fakt ten jedynie potwierdza. Także przywołany wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 12 kwietnia 2005 r. nie znajduje zastosowania w tej sprawie, gdyż odnosi się do przepisów, które weszły w życie po wydaniu decyzji przez Wojewodę [...]. Ponadto Trybunał w tym wyroku jednoznacznie stwierdził, że art. 1 pkt 19 i art. 5 ustawy z dnia 28 marca 2003 r. o zmianie ustawy o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" oraz o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. Nr 80, poz. 720) - nie dotyczy komunalizacji z mocy prawa, o której mowa w art. 5 ust. 1 i 2 ustawy komunalizacyjnej, ponieważ ta z woli ustawodawcy nastąpiła z dniem 27 maja 1990 r. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie P. SA wniosły o uchylenie decyzji Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] stycznia 2007 r. Skarżąca Spółka podał, że bezsporne jest, iż działka nr [...] pozostawała we władaniu P. i działało tam przedszkole kolejowe. W dacie 27 maja 1990 r. były ponoszone przez P. opłaty z tytułu zarządu, co oznacza, iż nieruchomość należała do skarżącej w sensie prawnym. Nie można zgodzić się ze stanowiskiem, że sporna nieruchomość w dniu wejścia w życie ustawy z 10 maja 1990 r. należała do terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego. Stan prawny nieruchomości w dniu 27 maja 1990 r. był bowiem nieuregulowany. Nietrafne jest stanowisko, że dla komunalizacji nieruchomości użytkowanej przez przedsiębiorstwo państwowe bez tytułu prawnego nie ma znaczenia, jaki organ administracji państwowej pełnił funkcję organu założycielskiego. Odpowiadając na skargę Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga jako niezasadna podlegała oddaleniu. Prawidłowe jest stanowisko Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji, iż w sprawie nie zachodzą okoliczności uzasadniające stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody [...] z dnia [...] maja 2000 r. Skarżąca Spółka podniosła, że wydane decyzje naruszają art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych. Organ w obszernym uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazał, że nie doszło do naruszenia tego przepisu. Sąd to stanowisko podziela. Termin normatywny "należące do" użyty w art. 5 ust. 1 powołanej wyżej ustawy w odniesieniu do nieruchomości stanowiących mienie ogólnonarodowe (państwowe), będących w dyspozycji przedsiębiorstw państwowych oznacza w tym przepisie, że przedsiębiorstwa te wykonywały w stosunku do tych nieruchomości różnego rodzaju uprawnienia o charakterze cywilnoprawnym, co nie wyłącza, że grunty w te z punktu widzenia uprawnień administracyjnych o charakterze władczym "należały" do terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego (por. uchwałę Trybunału Konstytucyjnego z dnia 9 grudnia 1992 r. sygn. akt W. 13/91). W niniejszej sprawie organ ustalił, że skarżąca Spółka nie posiadała tytułu prawnego do przedmiotowej nieruchomości. Powoływanie się na fakt, że wnosiła opłaty za zarząd tą nieruchomością nie ma znaczenia prawnego przy ocenie decyzji komunalizacyjnej. Decyzja o opłatach jest jednym z dokumentów, które wymieniało rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 16 marca 1993 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczenia osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu i mogła stanowić podstawę do przyjęcia stanowiska, że zarząd taki w dniu 5 grudnia 1990 r. istniał, co z kolei rzutowało na uwłaszczenie nieruchomością. Taka decyzja nie ma jednak żadnego znaczenia dla komunalizacji nieruchomości. Sąd podzielił też pogląd organu, że dla komunalizacji nieruchomości użytkowanej przez przedsiębiorstwo państwowe bez tytułu prawnego nie ma znaczenia, jaki organ administracji pełnił funkcję organu założycielskiego (por. wyrok NSA z 24 kwietnia 1996 r. sygn. I SA 282/95 i z 25 listopada 2003 r. sygn. I SA 687/02). Wobec powyższego Sąd orzekł, jak w sentencji na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).