I SA/Wa 555/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Dariusz Pirogowicz, sędzia WSA Marta Kołtun-Kulik, asesor WSA Marek Maliński (spr.), , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 16 maja 2024 r. sprawy ze skargi Z. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Płocku z dnia 18 grudnia 2023 r. nr KO-837/4103/491/23 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Płocku (dalej jako: "SKO", "Kolegium" lub "organ") decyzją z dnia 18 grudnia 2023 r. nr KO-837/4103/491/23, po rozpatrzeniu odwołania Z. S. (dalej jako "skarżący", strona" lub "wnioskodawca"), utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z dnia 23 maja 2023 r. nr GOPS.5211.7.2.23 odmawiającą przyznania skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką W. S. Decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym: Decyzją z dnia 23 maja 2023 r. Wójt Gminy [...] odmówił skarżącemu przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką W. S. Zdaniem organu I instancji skarżący od 3 lat prowadzi wspólne gospodarstwo domowe ze swoją matką W. S. i pozostaje na jej utrzymaniu. Z. S. ma [...] lata, ma status osoby bezrobotnej, bowiem z końcem sierpnia 2020 r. zrezygnował z pracy jako elektryk. Jak podał organ, W. S. ma [...] lat, nie jest osobą leżącą, jest w stanie samodzielnie wykonywać czynności higieniczne, jak również czynności fizjologiczne, samodzielnie spożywa posiłki i pije napoje. Następnie organ opisał stan zdrowia matki Wnioskodawcy i wskazał zakres czynności wykonywanych przez Wnioskodawcę wobec matki: przygotowywanie posiłków, pomoc w ubraniu, towarzyszenie podczas spacerów, przygotowanie leków, pomoc w kąpieli, umawianie wizyt lekarskich, załatwianie spraw urzędowych, czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego (sprzątanie, zakupy). Dalej organ podał, że W. S., prócz skarżącego, ma jeszcze córkę J. K., zamieszkałą w Z. pod W., która, jak podał organ, z uwagi na odległość nie ma możliwości pomagać matce, mają kontakt telefoniczny. W uzasadnieniu swojej decyzji organ I instancji stwierdził, że w przedmiotowej sprawie nie zostały spełnione przesłanki zawarte w art. 17 ust. 1b pkt 1-2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 390 ze zm.; dalej: "u.ś.r."), zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Organ I instancji wskazał, iż niepełnosprawność W. S. powstała po ukończeniu 25 roku życia, co stanowi negatywną przesłankę do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W wyniku rozpoznania odwołania skarżącego Kolegium - decyzją z dnia 18 grudnia 2023 r. – utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. Jak wskazało SKO w dniu 26 kwietnia 2023 r. do GOPS w S. wpłynął wniosek Z. S., o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką W. S. Jak wynika z przedłożonej kserokopii orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z dnia 30 marca 2023 r. Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w P., W. S. jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Przedmiotowe orzeczenie wydane zostało do dnia 31 marca 2027 r. Zdaniem Kolegium legitymowanie się przedmiotowym orzeczeniem o niezdolności do samodzielnej egzystencji osoby wymagającej opieki, jak również istnienie obowiązku alimentacyjnego syna wobec matki, nie budzą w niniejszej sprawie wątpliwości. Wątpliwości Kolegium budzi natomiast spełnienie przesłanki rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki. Organ w tym zakresie wskazał, że zgodnie z wyjaśnieniami, które Z. S. złożył w charakterze strony pod rygorem odpowiedzialności karnej w Kolegium w dniu 3 sierpnia 2023r. - pouczony o treści art. 233 § 1 k.k. i o prawie odmowy udzielenia odpowiedzi na pytania (art. 86 w zw. z art. 83 § 2 k.p.a.) - w styczniu 2020 r. podjął pracę jako elektryk w firmie [...] w G., jako pracownik zatrudniany przez agencję. Jak podał Odwołujący, w trakcie tegoż zatrudnienia, stronie skończyły się uprawnienia elektryczne (wydawane na okres 5 lat) i konieczne było ich odnowienie. Jednak, jak podał w trakcie wyjaśnień skarżący, lekarz okulista nie dopuścił wówczas skarżącego do dalszej pracy, tym samym uniemożliwiając przedłużenie niezbędnych uprawnień elektrycznych. Skarżący zeznał, że wówczas pracodawca zakończył z nim współpracę, ponieważ nie posiadał on ważnych uprawnień elektrycznych. Zdaniem SKO z analizy całokształtu materiału dowodowego zebranego w sprawie wynika, iż w niniejszej sprawie nie zachodzi bezpośredni zawiązek przyczynowy pomiędzy niepodejmowaniem przez wnioskodawcę zatrudnienia, a koniecznością sprawowania stałej opieki nad niepełnosprawną matką. Jak ustalił w trakcie postępowania organ odwoławczy, brak aktywności skarżącego na rynku pracy wynika w pierwszej kolejności ze stanu zdrowia Z. S., bowiem problemy zdrowotne związane ze wzrokiem i wynikające z tego ograniczenia (brak możliwości przedłużenia uprawnień elektrycznych) pozbawiły go, jak podał wnioskodawca, możliwości wykonywania zawodu elektryka. Zdaniem SKO przedmiotowe świadczenie przysługuje tylko w takim wypadku, gdy konieczność opieki nad osobą niepełnosprawną uniemożliwia podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia. Taka sytuacja w przedmiotowej sprawie nie zachodzi. Jak podał wnioskodawca, W. S. samodzielnie porusza się po domu, samodzielnie korzysta z toalety (nie używa pielucho majtek), sama się myje, sama się kąpie pod prysznicem, sama się ubiera. Jak podał wnioskodawca, jego mama samodzielnie spożywa posiłki i sama pije napoje, jest w stanie samodzielnie przygotować sobie kanapkę czy przekąskę. W. S. pozostaje pod opieką lekarza onkologa w P. - wizyty raz na 3 - 6 miesięcy, onkolog przepisuje leki raz na 6 miesięcy; oraz pod opieką lekarza rodzinnego - wizyty w formie teleporad w celu przedłużenia recept co 2 miesiące. Matka skarżącego przyjmuje leki dwa razy dziennie: Odwołujący je dawkuje, a mama przyjmuje je samodzielnie. Wnioskodawca przygotowuje posiłki dla siebie i mamy, wykonuje czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego (sprząta, pierze, robi zakupy, realizuje recepty, wykonuje prace ogrodnicze, umawia wizyty lekarskie). Do snu matka strony szykuje się samodzielnie, śpi na parterze, strona na piętrze. W ocenie Kolegium czynności wykonywane przez stronę wskazane w trakcie postępowania, takie jak: przygotowanie posiłków, sprzątanie, robienie zakupów, pranie, dawkowanie leków czy realizacja recept to zwykłe czynności dnia codziennego wykonywane w każdej, przeciętnej rodzinie, również przez osoby pracujące i nie stanowią one przeszkody w podjęciu pracy. Zdaniem Kolegium opieki sprawowanej przez skarżącego nie można uznać za opiekę, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie ma ona bowiem charakteru stałego i długotrwałego, wyłączającego podjęcie zatrudnienia - tym samym brak jest w tym przypadku bezpośredniego związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącego zatrudnienia, a koniecznością sprawowania stałej opieki nad niepełnosprawną matką. W ocenie SKO treść wyjaśnień skarżącego złożonych w Kolegium w pewnych aspektach różni się od informacji zawartych w treści wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 28 kwietnia 2023r. W treści przedmiotowego wywiadu podano, że wnioskodawca do sierpnia pracował jako elektryk i zrezygnował z tej pracy "ze względu na faktyczną konieczność sprawowania opieki" nad matką, co stoi w sprzeczności z wyjaśnieniami skarżącymi złożonymi przed organem II instancji, w trakcie których podał, iż z uwagi na problemy ze wzrokiem, wnioskodawca ma przeciwwskazania do podjęcia pracy jako elektryk i z tej przyczyny ówczesny pracodawca zakończył współpracę ze skarżącym. Z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie – zdaniem SKO - wynika, że W. S. prócz wnioskodawcy ma jeszcze córkę, J. K. (l. [...]), zam. w m. Z. pod W. W postępowaniu przed organem odwoławczym,. Kolegium zleciło organowi I instancji przeprowadzenie wywiadu środowiskowego u córki Pani W. S. celem ustalenia jej sytuacji życiowej (zawodowej, rodzinnej, zdrowotnej, finansowej) oraz czy legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności - a jeśli tak, to w jakim stopniu. Ośrodek Pomocy Społecznej w Z. pozyskał oświadczenie J. K. Podała ona, że jest na emeryturze, ale nadal pracuje zawodowo w wymiarze 4/5 etatu, nie posiada orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Podkreśliła, że wspiera mamę finansowo (zakup leków, opału na zimę, kosztów podróży do lekarza oraz bieżących potrzeb). Podała również, że odwiedza mamę, aby wspierać ją bezpośrednio. Jak zaznaczył Organ również wnioskodawca w trakcie wyjaśnień w Kolegium podał, że siostra finansowo wspiera mamę w dużym stopniu oraz, że odwiedzają i wówczas jej pomaga. Zdaniem SKO wnioskodawca w opiece nad mamą może liczyć na pomoc siostry. Końcowo, SKO wskazało, że organ I instancji wydając decyzję nie powinien był badać przesłanki negatywnej do przyznania świadczenia wynikającej z art. 17 ust. 1b u.ś.r. powołując się w tym zakresie na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. wydany w sprawie o sygn. akt. K 38/13. W konsekwencji tego, SKO uznało, iż przysługiwanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla tej grupy osób (których niepełnosprawność powstała po ukończeniu 18 roku życia) należy rozpatrywać bez tej przesłanki negatywnej. Okoliczność ta – zdaniem Organu - nie ma wpływu na rozstrzygnięcie w przedmiotowej sprawie. W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skardze na powyższą decyzję, skarżący wniósł o jej uchylenie oraz poprzedzającej jej decyzji organu I instancji, a także zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych. Zaskarżonej decyzji zarzucił dokonanie błędnej wykładni przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. poprzez zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez Organ, że brak jest związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącego a sprawowaną przez niego opieką nad matką podczas gdy w przedmiotowej sprawie taki związek przyczynowo-skutkowy istnieje. Dodatkowo Skarżący zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 par. 1, art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a., poprzez nieuwzględnienie przy ocenie dowodów przyczyny niepodejmowania zatrudnienia przez Skarżącego na dzień składania wniosku o świadczenie pielęgnacyjne, co skutkowało brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Artykuł 17 ust. 1 u.ś.r. stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W niniejszej sprawie nie jest kwestionowane to, że matka Skarżącego jest osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności orzeczonym okresowo i że wymaga stałej i długotrwałej opieki osoby trzeciej. Poza sporem jest również to, że skarżący należy do grona osób, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., ponieważ jest synem W. S. na którym – zgodnie z art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego – ciąży obowiązek alimentacyjny względem matki. W zaskarżonej decyzji stwierdzono, że w przedmiotowej sprawie nie zachodzi bezpośredni zawiązek przyczynowy pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącego zatrudnienia, a koniecznością sprawowania stałej opieki nad niepełnosprawną matką. Jak prawidłowo ustalił w trakcie postępowania organ odwoławczy, brak aktywności skarżącego na rynku pracy wynika w pierwszej kolejności ze stanu zdrowia Z. S., bowiem problemy zdrowotne związane ze wzrokiem i wynikające z tego ograniczenia (brak możliwości przedłużenia uprawnień elektrycznych) pozbawiły go, jak podał wnioskodawca, możliwości wykonywania zawodu elektryka. Dodatkowo organ odwoławczy stwierdził, że organ I instancji nie powinien był badać przesłanki negatywnej do przyznania świadczenia wynikającej z art. 17 ust. 1b u.ś.r. powołując się w tym zakresie na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. wydany w sprawie o sygn. akt. K 38/13. Odnosząc się w pierwszej kolejności do kwestii zastosowania art. 17 ust. 1b u.ś.r. wskazać należy, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 2 kwietnia 1997 r. – Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. Nr 78, poz. 483 ze zm.), powoływanej dalej jako "Konstytucja". W kwestii skutków cytowanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego istnieje ugruntowana linia orzecznicza sądów administracyjnych, które w odniesieniu do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych wnoszących o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego po wyroku Trybunału Konstytucyjnego, dostrzegają jego wpływ na obecną sytuację tych podmiotów i wyrażają stanowisko o konieczności uchylenia decyzji (por. m.in. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 kwietnia 2019 r. sygn. I OSK 8/19, z 2 sierpnia 2016 r. sygn. akt I OSK 923/16, czy z 4 listopada 2016 r. sygn. akt I OSK 1578/16). Sąd podziela więc stanowisko Kolegium dotyczące możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego bez względu na czas powstania niepełnosprawności osoby niepełnosprawnej, uznając za błędny pogląd organu pierwszej instancji w tym zakresie. W ocenie Sądu za prawidłowe również uznać należy stanowisko Kolegium w kwestii braku bezpośredniego zawiązku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącego zatrudnienia, a koniecznością sprawowania stałej opieki nad niepełnosprawną matką. Jeżeli chodzi o to zagadnienie trzeba wskazać, że zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Z przepisu tego wynika, że aby otrzymać świadczenie pielęgnacyjne opieka sprawowana przez uprawnioną do tego osobę winna mieć charakter faktyczny, osobisty, wyłączny, bezpośredni, stały i długotrwały, tj. taki aby eliminowała możliwość podejmowania przez osobę sprawującą opiekę własnej pracy zarobkowej. Nie musi to być opieka o charakterze wzmożonym i specjalistycznym (np. intensywna opieka medyczna). Jednakże opieka uprawniająca do świadczenia pielęgnacyjnego nie może polegać na opiece częściowej, czy opiece sprawowanej w niewielkim zakresie czynności usługowych. Nie może to być współopieka, czy opieka naprzemienna, które z założenia sprawowane są razem z innymi osobami. Trzeba wskazać, że oś sporu pomiędzy SKO, a skarżącym koncentruje się na tym, czy skarżący zrezygnował z pracy zarobkowej/nie podejmował pracy zarobkowej i czy miało to bezpośredni związek z koniecznością sprawowania stałej i długotrwałej opieki nad matką skarżącego. Trafnie uznało Kolegium, że postępowanie dowodowe wykazało, że skarżący zrezygnował z pracy zarobkowej z uwagi na utratę uprawnień elektrycznych. Zatem rację ma organ odwoławczy argumentując, że skarżący nie zrezygnował z pracy zarobkowej celem opieki nad matką. Powody tej rezygnacji wskazano wyżej i nie pozostają one w bezpośrednim związku przyczynowo-skutkowym z koniecznością opieki nad matką skarżącego. Dodatkowo jak prawidłowo ustaliło Kolegium istotny udział w opiece nad matką skarżącego ma jego siostra J. K. wspierająca mamę nie tylko finansowo, ale także podczas wizyt u matki skarżącego. Wobec tego SKO prawidłowo uznało, że skarżący, w dacie wydania zaskarżonej decyzji, jak i w dacie wydania decyzji pierwszoinstancyjnej, nie spełniał przesłanki z art. 17 ust. 1 ustawy dotyczącej rezygnacji, czy niepodejmowania pracy zarobkowej celem sprawowania opieki nad matką W. S. Kolegium wnikliwie i wszechstronnie rozpatrzyło przy tym stan faktyczny sprawy (art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.), szczegółowo wyjaśniło motywy, jakimi kierowało się przy jej rozstrzyganiu oraz uzasadniło swoje orzeczenie (art. 107 § 1 i § 3 k.p.a.). W tej sytuacji zarzuty skargi należało uznać za całkowicie niezasadne. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.), orzekł jak w sentencji.