I SA/Wa 56/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Monika Nowicka (spr.) Sędziowie asesor WSA Jerzy Siegień asesor WSA Przemysław Żmich Protokolant Małgorzata Kulińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 marca 2006 r. sprawy ze skargi M. B. i J. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] listopada 2005 r. nr [...] w przedmiocie odmowy skierowania do domu pomocy społecznej 1. uchyla zaskarżoną decyzję, oraz decyzję Burmistrza Miasta [...] z dnia [...] października 2005 r. nr [...], 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu, 3. umarza postępowanie sądowe wszczęte na skutek wniesienia skargi przez M. B. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] listopada 2005 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało w mocy decyzję wydaną przez Burmistrza Miasta [...] z dnia [...] października 2005r. nr [...] odmawiającą skierowania M. i J. B. do domu pomocy społecznej. Rozpatrując sprawę w trybie instancji odwoławczej, na skutek odwołania wniesionego przez oboje zainteresowanych, Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło, że zgodnie z art.54 ust.2 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz.593 ze zm.), osobie wymagającej całodobowej opieki z powodu wieku, choroby lub niepełnosprawności, nie mogącej samodzielnie funkcjonować w codziennym życiu, której nie można zapewnić niezbędnej pomocy w formie usług opiekuńczych, przysługuje prawo do umieszczenia w domu pomocy społecznej. Osobę taką, w myśl ust.2 w/w ustawy, kieruje się do domu pomocy społecznej odpowiedniego typu, zlokalizowanego jak najbliżej miejsca zamieszkania chyba, że okoliczności sprawy wskazują inaczej, po uzyskaniu zgody tej osoby lub jej przedstawiciela ustawowego na umieszczenie w domu pomocy społecznej. W rozpoznawanej sprawie M. i J. B. w dniu 10 sierpnia 2005r. złożyli wniosek o skierowanie do Domu Pomocy Społecznej "[...] " w L. gmina [...]. Z akt sprawy wynikało zaś, iż M. B. licząca lat [...] była osobą niepełnosprawną. Zgodnie bowiem z orzeczeniem lekarza orzecznika Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2005r. pozostawała całkowicie niezdolna do pracy i samodzielnej egzystencji. Leczyła się z powodu [...], [...], [...] oraz choroby [...] i [...]. Zaświadczenia wystawione przez lekarza G. K., prowadzącego prywatną praktykę lekarską, z dnia [...] września 2005r. i [...] maja 2005 r. wskazywały, że - ze względu na stan zdrowia – wnioskodawczyni wymagała całodobowej opieki na stałe. Identyczna ocena wynikała również z zaświadczenia wystawionego przez tego samego lekarza z dnia [...] lipca 2005 r. w którym wypowiedział się odnośnie stanu zdrowia J. B., liczącego [...] lat, cierpiącego z powodu [...] oraz choroby [...]. W sprawie organ I instancji przeprowadził również wywiad środowiskowy u zainteresowanych a także wywiady alimentacyjne u dzieci M. B. Odmawiając skierowania obojga małżonków do domu pomocy społecznej organy stanowisko swoje uzasadniły twierdzeniem, że zainteresowani są w stanie samodzielnie funkcjonować w dotychczasowym środowisku. Pomimo bowiem orzeczonej niezdolności do samodzielnej egzystencji i stwierdzonych chorób, przeprowadzone postępowanie wyjaśniające wykazało, że wymagają oni jedynie częściowej pomocy w zaspokajaniu niektórych potrzeb życiowych. Powołując się na opinię dotyczącą stopnia sprawności osoby ubiegającej się o skierowanie do domu pomocy społecznej z dnia [...] sierpnia 2005r. ustalono, iż M. B. sama zaspokaja niezbędne potrzeby życiowe (utrzymanie higieny osobistej, ubieranie się, przyrządzanie i spożywanie posiłków itp.) choć niewątpliwie wymaga pomocy przy robieniu zakupów, załatwianiu spraw urzędowych, przy przemieszczaniu się na dalsze odległości, czy też korzystaniu z usług medycznych. To samo dotyczyło J. B., który – zdaniem organu - był w stanie samodzielnie funkcjonować w środowisku oraz zaspokajać niezbędne potrzeby życiowe. Podniesiono przy tym, iż w/w pomoc może zapewnić zainteresowanym najbliższa rodzina a w razie potrzeby również Ośrodek Pomocy Społecznej w formie usług opiekuńczych. M. B. posiadała pięcioro dzieci, z których troje mieszkało w [...]. Wywiady środowiskowe świadczyły wprawdzie, ze najbliższa rodzina nie ma możliwości udzielania pomocy finansowej, ale może – co deklarowała - świadczyć pomoc w innej formie. Z wywiadów tych wynikało wprost, że dzieci M. B. wyrażały sprzeciw odnośnie skierowania matki i jej męża do domu pomocy społecznej, gdyż - pomimo przedstawionych zaświadczeń lekarskich - w chwili obecnej wnioskodawcy nie wymagali całodobowej opieki osób trzecich. Ponadto częściowa pomoc mogła być również zapewniona w postaci usług opiekuńczych z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej, których jednak małżonkowie B. nie chcieli przyjąć podając, że opiekunka nie będzie w stanie zaspokoić ich potrzeby bezpieczeństwa. W tych warunkach Samorządowe Kolegium Odwoławcze uznało, że wnioskodawcy nie spełnili warunków do skierowania ich do domu pomocy społecznej, określonych w cytowanym wyżej art.54 ustawy o pomocy społecznej. Przepis ten bowiem jednoznacznie określa, iż oprócz niekwestionowanych zaleceń lekarskich co do możliwości samodzielnego funkcjonowania w życiu z powodu wieku lub niepełnosprawności, konieczne jest wykazanie braku możliwości zapewnienia niezbędnej pomocy w formie usług opiekuńczych. Organ odwoławczy - nie kwestionując opinii wyrażonych w wyżej wskazanych zaświadczeniach lekarskich - uznał, iż ponieważ zarówno rodzina jak i Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w [...], są w stanie i chcą zapewnić wnioskodawcom niezbędną pomoc w miejscu zamieszkania, choć (co już wspomniano) odwołujący się pomoc tę odrzucają, decyzja Burmistrza była prawidłowa, jako wydana w oparciu o prawidłowo zgromadzony materiał dowodowy. Powyższe rozstrzygnięcie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...]stało się przedmiotem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, którą wnieśli oboje małżonkowie B. Skarżący podnieśli, że – wbrew ustaleniom organu - nie mogą liczyć na pomoc dzieci skarżącej ani pomoc społeczną. Nadmienili, iż jedna z córek i jeden z synów nie utrzymują przy tym w ogóle z matką kontaktu. Zdaniem skarżących stanowisko dzieci M. B. nie powinno też mieć charakteru decydującego w tej sprawie. Wskazano, że ogromnym wysiłkiem dla skarżących jest codzienne wykonywanie podstawowych czynności dnia codziennego (sporządzanie posiłków, czynności higieniczne). Zarzucono wreszcie, że przed wydaniem decyzji skarżącym nie przedstawiono do wglądu dokumentacji zgromadzonej w sprawie. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko i podniosło, iż nigdy skarżący nie zwracali się o umożliwienie im wglądu do akt sprawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Przede wszystkim należy stwierdzić, że przedmiotem postępowania administracyjnego był wniosek o umieszczenie w domu pomocy społecznej a zatem przedmiot ten odnosił się wyłącznie do praw i obowiązków ściśle związanych z osobami wnioskodawców. Z tego względu, z uwagi na zgon w dniu [...] marca 2006 r. wnioskodawczyni M. B. – będącej jednocześnie jedną ze współskarżących - postępowanie sądowe wszczęte na skutek jej skargi podlegało umorzeniu - na zasadzie przepisu art. 161 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Odnośnie natomiast skargi J. B. Sąd uznał ją za uzasadnioną. Zaskarżona decyzja jak również decyzja organu I instancji odnoszą się w motywach uzasadniających odmowę uwzględnienia wniosku głównie do osoby M. B. i jej sytuacji rodzinnej. Również i materiał dowodowy (w tym przede wszystkim wywiady alimentacyjne u dzieci wnioskodawczyni) zebrany został i oceniony pod kątem możliwości zapewnienia doraźnej pomocy przede wszystkim zainteresowanej. W związku z tym, że M. B. zmarła w toku postępowania sądowego i postępowanie wywołane na skutek wniesienia przez nią skargi zostało umorzone, Sąd zmuszony był do odrębnego traktowania skarg obojga małżonków B. W tym kontekście należy stwierdzić, iż ustalenia dowodowe organów dotyczące J. B. były bardzo ogólnikowe i dowolne. Skarżący legitymował się dwoma zaświadczeniami lekarskimi wystawionymi przez lekarza medycyny G. K., który stwierdził, iż pacjent wymaga opieki osób trzecich w zaspakajaniu podstawowych czynności życiowych oraz, że wymaga całodobowej opieki i winien być umieszczony w Domu Pomocy Społecznej (typ podstawowy) – vide: zaświadczenia z [...] lipca 2004 r. i [...] września 2005 r. Zaświadczeniom tym zostało przeciwstawione stanowisko pracownika socjalnego, który w opinii Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej dotyczącej stopnia sprawności osoby ubiegającej się o skierowanie do Domu Pomocy Społecznej, wyraził pogląd przeciwny a sprowadzający się do twierdzenia, iż nie stwierdzono, aby występowały powody, które uniemożliwiają pozostawanie skarżącego w dotychczasowym środowisku, gdyż jest samodzielny w zakresie zaspokajania niezbędnych potrzeb życiowych. Wydaje się zatem, że dokonana w postępowaniu administracyjnym ocena dowodów nie została przeprowadzona prawidłowo, bowiem nie może stanowisko pracownika socjalnego dezawuować opinii lekarza. Ponadto zaakcentować wypada, że rodzina, o której wielokrotnie była mowa w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, stanowiła rodzinę, ale jedynie skarżącej (jej dzieci). Osoby te nie miały zatem i nie mają obecnie obowiązku świadczenia pomocy mężowi matki, zwłaszcza, że – co wynikało z pisma jednej z córek M. B. – z chwilą śmierci jej ojca nastąpił rozdźwięk w rodzinie, Odnosząc się zaś do zarzutu niemożności zapoznania się z aktami sprawy przez skarżącego, trzeba stwierdzić, iż – zgodnie z przepisem art. 10 k.p.a. statuującym zasadę wysłuchania stron - organ administracji publicznej przed wydaniem decyzji jest obowiązany umożliwić stronie wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Obowiązek ten przy tym winien być realizowany przez organ z urzędu a nie tylko w sytuacji, gdy strona takie żądanie zgłosi. Z tego powodu wyjaśnienia zawarte w odpowiedzi na skargę odnośnie tegoż zarzutu nie były trafne. W tych warunkach Sąd, uwzględniając skargę J. B., uznał, że zaskarżona decyzja oraz decyzja poprzedzająca ją naruszają przepisy art. 7, 8, 10, 77 § 1 i 107 § 3 k. p. a. i z tego powodu – z mocy przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – orzekł jak w sentencji.