I SA/Wa 56/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Anna Falkiewicz-Kluj (spr.), sędzia WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska, asesor WSA Mateusz Rogala, Protokolant referent Agata Szczepanik, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 czerwca 2023 r. sprawy ze skargi B. C., T. C., S. C. i K. S. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 12 października 2022 r., nr DAP-WOSR-7280-87/2022/GD w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody Pomorskiego z 11 sierpnia 2022 r., nr NSP-7541.114.2018.DF; 2. zasądza od Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji na rzecz B. C., T. C., S. C. i K. S. solidarnie kwotę 714,00 (siedemset czternaście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Zaskarżoną decyzją Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 12 października 2022 r. nr DAP-WOSR.7280.87.2022.GD, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r., kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2018 r., poz. 2096, dalej: k.p.a.) w zw. z art. 16 ustawy z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2017 r. poz. 935) oraz art. 9 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (tekst jednolity: Dz. U. z 2017 r., poz. 2097, dalej "ustawa z dnia 8 lipca 2005 r."), utrzymano w mocy decyzję Wojewody Pomorskiego z 11 sierpnia 2022 r. znak NSP-V.7541.114.2018.DF odmawiając’ B. C., T. C., S. C., K. S., dalej "Skarżący", potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez B. S. nieruchomości w [...], powiat. [...], woj. [...]. Stan sprawy przedstawiał się w sposób następujący. Pierwotny wniosek o przyznanie prawa do rekompensaty złożył 12 grudnia 1990 r. K. S. Wniosek dotyczył majątku pozostawionego przez B. S., którego wnioskujący był jednym ze spadkobierców obok M. S., S. M., co wynikało z postanowienia Sądu Rejonowego w [...] z [...] czerwca 1991 r., [...]. Spadkobiercą M. S. na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w [...] z [...] lutego 1984 r., [...], są S. M. i T. C. Prawa do spadku po S. M., na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w [...] z [...] października 2005 r., sygn. akt [...], nabyła T. C. Prawa do spadku po K. S. nabył w całości syn K. S., na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w [...] z [...] listopada 2014 r., [...]. Kolejny wniosek o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty złożyła [...] października 2007 r. T. C. Wojewoda Pomorski decyzją z 31 grudnia 2019 r., znak NSP-V.7541.114.2018.DF umorzył postępowanie wobec T. C. i K. S., uznając że nieruchomość położona w [...] jest tożsama z nieruchomości pozostawioną w [...] przez M. S., w odniesieniu do której ostateczną decyzją z 16 października 2018 r. znak: NSP-7541.122.2015.KB Wojewoda Pomorski odmówił potwierdzenia prawa do rekompensaty wskazując, że brak jest podstaw do prowadzenia postępowania dt. tej samej nieruchomości. Decyzją z 20 maja 2020 r., znak: DAP-WOSR-7280-37/2020/GD Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji uchylił ww. decyzję wskazując na wątpliwości co do tożsamości nieruchomości. W toku postępowania zmarła T. C. a prawa do spadku po niej, na podstawie aktu poświadczenia dziedziczenia nr [...] z [...] grudnia 2020 r. nabyli T. C., S. C. i B. C. Wojewoda Pomorski decyzją z 11 sierpnia 2022 r. znak: NSP-V.7541.114.2018.DF odmówił potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez B. S. majątku w [...], wskazując, że właściciel majątku nie spełnił warunku repatriacji bowiem zmarł w [...] w 1942 r. Odwołanie wnieśli B. C., T. C., S. C. i K. S. Rozpoznając odwołanie organ wskazał jako podstawę prawną ustawę z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.Stwierdził, że 1 czerwca 2017 r. weszła w życie ustawa z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2017 r. poz. 935). Zgodnie z art. 16 tej ustawy do postępowań administracyjnych wszczętych i niezakończonych przed dniem jej wejścia w życie ostateczną decyzją lub postanowieniem stosuje się przepisy k.p.a. w brzmieniu dotychczasowym. W niniejszej sprawie postępowanie administracyjne zostało wszczęte i niezakończone ostateczną decyzją lub postanowieniem przed dniem 1 czerwca 2017 r., a zatem przy jej rozpatrywaniu zastosowano przepisy k.p.a. w brzmieniu dotychczasowym. Minister odniósł się do zarzutu niepodpisania odpisu decyzji pismem odręcznym wskazał, że decyzja została podpisana kwalifikowanym podpisem elektronicznym, co wynika z informacji zawartej na wydruku tej decyzji "dokument podpisany kwalifikowanym podpisem elektronicznym". Decyzja zawiera wskazanie imienia i nazwiska oraz stanowisko tej osoby. Na wydruku decyzji brak jest co prawda informacji, że decyzja została wydana w postaci elektronicznej oraz identyfikatora tej decyzji, nadawanego przez system teleinformatyczny, o których to elementach mowa w art. 393 § 2 pkt 1 i 2 k.p.a., to jednak identyfikator dokumentu załączony jest w dołączonym do wydruku potwierdzeniu zgodności kopii wydruku z dokumentem elektronicznym. Poza tym zawarte w załączonym wydruku z 12 sierpnia 2022 r., z systemu teleinformatycznego sformułowanie "potwierdzam zgodność kopii wydruku z dokumentem elektronicznym" potwierdza, że decyzja została wydana w postaci elektronicznej. W związku z tym stwierdzone uchybienie nie jest na tyle istotne aby mogło stanowić podstawę do wyeliminowania zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego. Decyzja spełnia wymogi określone w art. 393 § 2 k.p.a. W przypadku zastosowania tej regulacji tj. pism wydawanych w postaci elektronicznej, które opatrzone zostały kwalifikowanym podpisem elektronicznym, a za taką sytuacją mamy do czynienia w tej sprawie, przepisy prawa nie przewidują konieczności dodatkowego opatrzenia ich podpisem własnoręcznym. Art. 393 § 3 przewiduje jedynie, że wydruk pisma może zawierać mechanicznie odtworzony podpis osoby, która podpisała dokument. Nie jest to element obligatoryjny. Odnosząc się do zarzutów naruszenia art. 14 § 1a w zw. z art. 107 § 1 pkt 8 Minister uznał je za niezasadne, podobnie jak zarzuty naruszenia przepisów postępowania oraz art. 1 w zw. z art. 2 i art. 3 ust. 2 ustawy z 8 lipca 2005 r. (zarzut wadliwego ustalenia przez organ, że B. S. nie powrócił na tereny Polski w obecnych granicach). Organ wskazał, że prawo do rekompensaty na podstawie art. 1 w zw. z art. 2 w zw. z art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli spełnia on łącznie następujące wymogi: 1) był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim, zamieszkiwał w tym dniu na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz opuścił je z przyczyn, o których mowa w art. 1; 2) posiada obywatelstwo polskie. Ustawa ta określa zasady realizacji prawa do rekompensaty gdy doszło do wypędzenia osoby z byłego terytorium R.P. lub jego opuszczenia w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. dokonanego na podstawie aktów wymienionych szczegółowo w art. 1 ust. 1 ustawy (układy republikańskie, umowy międzynarodowe). Zgodnie z art. 1 ust. 1a tej ustawy prawo do rekompensaty przysługuje również osobom, które pozostawiły nieruchomości poza obecnymi granicami Polski, na skutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r, gdy były te osoby zmuszone opuścić byłe terytorium R.P. Przesłanki te muszą być spełnione łącznie. Właścicielem nieruchomości położonej w [...] był B. S. Zmarł [...] lipca 1942 r. w [...], co potwierdza postanowienie Sądu Rejonowego w [...] z [...] czerwca 1991 r. W aktach znajdują się także informacje pochodzące od jego syna, że zmarł w 1943 r. czy 1941 r. w [...] albo że został wywieziony [...] w 1941r. Z tego powodu, że B. S. nie zmarł w granicach obecnej Polski organ wyprowadził wniosek, że nie została spełniona przesłanka repatriacji. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wywiedli: S. C., B. C., T. C., K. S. Zaskarżonej decyzji zarzucili: 1. Naruszenie przepisów postępowania: - art. 393k.p.a. poprzez przyjęcie, że postępowanie było prowadzone w postaci elektronicznej przy wykorzystaniu systemu teleinformatycznego i dlatego decyzja może zostać podpisana podpisem kwalifikowanym; -art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. polegające na wyczerpującym rozpatrzeniu materiału dowodowego i nie podjęciu właściwych kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy; -art. 7, 77 § 1 i 107 § 3 k.p.a. polegające na niewyczerpującym rozpatrzeniu całego materiału dowodowego i nie podjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz sporządzenie uzasadnienia niezgodnie z art. 107 § 3 k.p.a.; -art. 8 i 107 § 3 k.p.a. poprzez nienależyte uzasadnienie decyzji poprzez zawarcie zbyt ogólnych stwierdzeń, co uniemożliwia realizację zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa oraz uniemożliwia dokonanie kontroli zaskarżonej decyzji w szczególności niewyjaśnienie dlaczego organ przyjął, że B. S. nie powrócił na tereny R.P. z przyczyn o których mowa w art. 1 ustawy z 8 lipca 2005 r.; -art. 9 i 11 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie podstaw i przesłanek utrzymania w mocy decyzji odmawiającej prawa do rekompensaty; -art. 157 § 2 k.p.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez brak wszczęcia z urzędu postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody Pomorskiego odmawiającej potwierdzenia prawa do rekompensaty w sytuacji w której z materiału dowodowego wynika, że decyzja została wydana z rażącym naruszenie art. 14 § 1a k.p.a. w zw. z art. 107 § 1 pkt 8 k.p.a.; 2. Naruszenie prawa materialnego t.j art. 2 w zw. z art. 3 ust. 2 ustawy z 8 lipca 2005 r. poprzez przyjęcie, że właściciel nieruchomości B. S. nie powrócił na tereny obecnej Polski z przyczyn nie związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r. Wnieśli o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji a w razie podstaw do takiego rozstrzygnięcia o jej uchylenie i zwrot kosztów postępowania. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Skarga jest zasadna. Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269, ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2167 ze zm.), dalej jako: "P.p.s.a.", sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem. Ponadto wskazać należy, że Sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą, ale rozstrzyga jedynie w granicach danej sprawy, jak stanowi art. 134 § 1 ustawy P.p.s.a. przy czym stosownie do art. 135 P.p.s.a. Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Zdaniem Sądu, wydając obie decyzje organy naruszyły art. 6, 7, 8, 77§ 1, 80, 107 § 3, czego konsekwencją było naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art. 1 ust. 2 i art. 2 ustawy z 8 lipca 2005 r. Wskazać należy, że artykuł 1 tej ustawy zakreśla jej zasięg przedmiotowy i podmiotowy, zaś art. 2 zawiera przesłanki jakie podmiot określony w art. 1 musi spełniać, aby otrzymać prawo do rekompensaty. W art. 1 wskazano nieruchomości za jakie służy prawo do rekompensaty oraz okoliczności z powodu których właściciele zostali pozbawieni własności. Przepis ten stanowi, że ustawa określa zasady realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w wyniku wypędzenia z b. terytorium Rzeczypospolitej lub jego opuszczenia w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. dokonanego na podstawie układów zwanych "republikańskimi", wymienionych w art. 1, a także układu wymienionego w ust. 1a w związku z zamianą terytoriów dokonaną 15 lutego 1951 r. jak również innych okoliczności związanych z nią. Z kolei zgodnie z art. 1 pkt 2 tej ustawy jej przepisy stosuje się do osób, które na skutek innych okoliczności związanych z II wojną światową były zmuszone opuścić byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Z kolei art. 2 tej ustawy określa krąg podmiotowy wskazując, że prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi nieruchomości o ile spełnią warunki o ile spełnią warunki o jakich mowa w tym przepisie. W tym miejscu należy wskazać na cel ustawy. Celem tym było zrekompensowanie utraty nieruchomości pozostawionych poza granicami obecnej Rzeczypospolitej, z których właściciele mogli swobodnie korzystać, a czego zostali pozbawieni w związku z II wojną światową. Na gruncie wykładni art. 1 ustawy z 8 lipca 2005 r. oczywistym jest, że dotyczy ona tych właścicieli nieruchomości którzy w związku z wojną nie mogli korzystać dalej ze swej własności wobec zmiany granic państwa w związku z II wojną światową. (por wyrok NSA I OSK 303/12). Organ przyjął, że właściciel B. S. nie mógł opuścić swego majątku gdyż zmarł [...] lipca 1942 r. w [...] - co potwierdza opisane w decyzji postanowienie spadkowe, którym i organ i sąd, jako dokumentem urzędowym są związani. Z tą tezą oczywiście należy się zgodzić bo jest oczywista. Jednakże umknęło uwadze organów, że zanim skończyła się II wojna światowa i doszło do zmiany granic, nieruchomość nie stanowiła już jego własności ale jego spadkobierców M. S., S. M. i K. S. Oczywiście możliwe jest, że wcześniej nieruchomość została sprzedana ale na tę okoliczność organ nie przeprowadził żadnego postępowania dowodowego ani nawet nie zobowiązał zainteresowanych do odniesienia się do tych hipotetycznych okoliczności. Organ tych kwestii w ogóle nie rozważał, błędnie przyjmując, że przesłanka opuszczenia dotyczy B. S., co stanowi o naruszeniu art. 6, 7, 8, 77 §1, 80 i 107 § 3 kpa w zw. z wyżej wskazanymi przepisami prawa materialnego, co skutkować musi uchyleniem zaskarżonych decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 a i c ppsa. Nawiasem mówiąc, sami Skarżący również wadliwie przyjmują, że przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu odnosi się do B. S., który wg nich na skutek wojny został aresztowany a następnie przeniesiony w miejsce odosobnienia z którego ostatecznie nie powrócił. Jak wynika z dokumentów znajdujących się w sprawie m.in. orzeczenia Państwowego Urzędu Repatriacyjnego w [...] z [...] września 1946 r. z którego wynik, że K. S. jako repatriant pozostawił, odziedziczone po ojcu B. S. gospodarstwo rolne o pow. 10 ha z domem i stodołą oraz chlewem. Jest to dokument urzędowy wydany przez uprawniony w tym zakresie organ, potwierdzający fakt pozostawienia majątku na terenach byłej Polski. Ze skargi natomiast wynika, że żona B. wraz z dziećmi K. i S. w 1940 r. została wywieziona [...] skąd wraz z córką na podstawie umów republikańskich w 1946 r. i przemieścili się na obecne tereny Polski. Jeżeli te twierdzenia byłyby prawdziwe nie ulega wątpliwości, że co najmniej żona i córka na podstawie umów republikańskich repatriowały się na tereny obecnej Polski. Organ w ogóle tą kwestią się jednak nie zajmował wadliwie przyjmując że przesłanka przemieszczenia odnosiła się do B., który przecież zmarł przed datą podpisania umów republikańskich. Poza tym konieczna organ powinien ocenić czy fakt, że K. S. w 1943 r. wstąpił do armii polskiej, przeszedł szlak bojowy a następnie pozostał na terenach obecnej Polski jest równoznaczne ze spełnieniem się przesłanki "wypędzenia" lub "jego opuszczenia w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r.". Zwrócić należy uwagę, że art. 1 pkt 2 ustawy z 8 lipca 2005 r. prawo do rekompensaty przyznaje także osobom które na skutek innych okoliczności związanych z wojną były zmuszone opuścić byłe terytorium R.P. Przesłanka "opuszczenia" z przyczyn których mowa w art. 1 spełniona jest także i wtedy gdy z przyczyn o jakich mowa w art. 1 dana osoba nie mogła na te terytoria powrócić. Tym samym analiza spełnienia przez K. S. przesłanek do uzyskania prawa do rekompensaty powinna być dokonana w aspekcie faktycznego braku możliwości powrotu. Poza tym, art. 3 ustawy z 8 lipca 2005 r. w sposób nie budzący wątpliwości wskazuje, że gdy nieruchomość pozostawiona poza obecnymi granicami R.P. była przedmiotem współwłasności – a tak jest w tej sprawie – prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim współwłaścicielom spełniającym wymogi z art. 2 (obywatelstwo, miejsce zamieszkania, opuszczenie lub brak możliwości powrotu). Wskazuje się także na konieczność ustalenia osoby uprawnionej do rekompensaty (art. 3 ust. 2 ustawy z 8 lipca 2005 r.). W tej sprawie organ nie przeprowadził w tym zakresie żadnego postępowania dowodowego, co stanowi o naruszeniu art., 7, 8, 77 § 1, 80 k.p.a. Przypomnieć należy organowi, że organ II instancji jest organem merytorycznym który na nowo ustala stan faktyczny sprawy a następnie dokonuje subsumpcji pod normę prawa materialnego. Oznacza to, że nie ocenia jedynie zarzutów odwołania. W tej sprawie organ poza powołaniem się na znajdujące się w aktach dokumenty ani ich nie ocenił ani też nie ustalił stanu faktycznego sprawy w sposób pozwalający na przyjęcie spełnienia przesłanki wszechstronnej oceny dowodów i dokładnego wyjaśnienia stanu fatycznego, co stanowi o naruszeniu prze organ art. 7, 8 i 107 § 3 k.p.a. Sąd nie podziela wywodów skargi o naruszeniu prze organ art., 393 k.p.a. Postępowanie było prowadzone w formie pisemnej a nie elektronicznej. Jedynie decyzja została podpisana podpisem kwalifikowanym, co w świetle art. 393 § 1 k.p.a. jest dopuszczalne. Przepis ten stanowi, że "w przypadku pism wydanych przez organ administracji publicznej w postaci elektronicznej przy wykorzystaniu systemu teleinformatycznego, które zostały opatrzone kwalifikowanym podpisem elektronicznym, podpisem zaufanym albo podpisem osobistym, zaawansowaną pieczęcią elektroniczną albo kwalifikowaną pieczęcią elektroniczną, doręczenie może polegać na doręczeniu wydruku pisma uzyskanego z tego systemu odzwierciedlającego treść tego pisma". Przepis ten odnosi się do pisma wydanego przez organ w postaci elektronicznej a nie do sposobu prowadzenia postępowania, jak wywodzi się w skardze. Sąd przy tym podziela ocenę Ministra, że uchybienie dotyczące braku na piśmie informacji że decyzja została wydana w postaci elektronicznej i brak identyfikatora decyzji, w sytuacji gdy dane te znajdują się na potwierdzeniu zgodności kopii dokumentu z oryginałem, są wystarczające do przyjęcia, że decyzja została podpisana i weszła do obrotu prawnego. Nie doszło także do naruszenia art. 14 § 1 a k.p.a. bowiem postępowanie, jak wynika z akt było prowadzone w formie papierowej a jedynie decyzja została podpisana podpisem elektronicznym, co z powodów wskazanych wyżej nie było zabronione. Kwestia ewentualnego wszczęcia z urzędu postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody Pomorskiego nie mieści się w zakresie merytorycznym tej sprawy. Byłoby to bowiem oddzielne postępowanie administracyjne. Braki w postępowaniu wykluczają ocenę naruszenia przepisów prawa materialnego wskazanego w skardze. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ, mając na uwadze również art. 5 ust. 2 ustawy z 8 lipa 2005 r. oceni wniosek spadkobierców B. S. pod kątem spełnienia przez nich przesłanki przesiedlenia w związku z II wojną światową, obywatelstwa i pozostawionego majątku. Z tych względów i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1a i 135 ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (D.U. 2023, poz. 259 ze zm.) Sąd orzekł jak w wyroku. O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 200 i 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14.1.1c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (D.U., 2015, poz. 1804).