I SA/Wa 565/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska - Jaroszewicz Sędziowie WSA Joanna Skiba (spr.) WSA Bożena Marciniak Protokolant referent stażysta Agnieszka Stefańska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 października 2019 r. ze skargi A. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] lutego 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Decyzją z [...] lutego 2019 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z [...] grudnia 2018 r., nr [...]. Zaskarżone orzeczenie zostało wydane w oparciu o następujący stan faktyczny i prawny sprawy. A.G. wystąpił [...] listopada 2018 r. z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką S.G. od [...] lipca 2013 r. na stałe w wysokości [...] zł miesięcznie z jednoczesnym pomniejszeniem kwoty tego świadczenia o pobrany od [...] lipca 2013 r. zasiłek dla opiekuna. Ponadto wniósł o ustalenie, że kwota świadczenia pielęgnacyjnego podlega corocznej waloryzacji od 1 stycznia, przyznanie prawa do objęcia ubezpieczeniem społecznym i zdrowotnym oraz ustalenie, iż składka będzie odprowadzana do wysokości przyznanego świadczenia. Orzeczeniem z [...] grudnia 2018 r. Wójt Gminy [...] odmówił przyznania A.G. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w związku z opieką nad matką S.G.. Organ I instancji wskazał, że matka wnioskodawcy ma ustalone prawo do zasiłku dla opiekuna, a jej niepełnosprawność powstała w wieku 87 lat, co stanowi dwie negatywne przesłanki do przyznania wnioskowanego świadczenia [art. 17 ust. 1b oraz ust. 5 pkt 1 lit b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U z 2018 r. poz. 2220)]. Od powyższej decyzji wnioskodawca złożył odwołanie. Uzasadnił, że organ naruszył art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, poprzez jego niewłaściwe zastosowanie. W związku z czym wniósł o uchylenie decyzji organu I instancji i przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Decyzją z [...] lutego 2019 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z [...] grudnia 2018 r. Organ uzasadnił, że art. 17 ust. 5 powołanej ustawy o świadczeniach rodzinnych stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje m.in., gdy osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (ust. 5 pkt 1 lit. b powołanego art.). Natomiast odwołujący, w związku ze sprawowaną opieką nad niepełnosprawną matką, ma przyznany zasiłek dla opiekuna od 1 lipca 2013 r. Organ odwoławczy przywołał wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., w którym Trybunał uznał, że art. 17 ust. 1b powołanej ustawy jest niezgodny z konstytucją w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią określonego wieku. Przepis ten w brzmieniu ustawowym nie może więc znaleźć zastosowania w sprawie. Mimo jednak tej okoliczności orzeczenie Wójta Gminy nie może zostać zmienione, gdyż do czasu, kiedy w obrocie prawnym pozostaje decyzja o przyznaniu jednego ze świadczeń, wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit b, nie jest możliwe przyznanie wnioskowanego świadczenia. Skarżący, aby móc wybrać korzystniejszą formę pomocy musi złożyć stosowne oświadczenie i wzruszyć prawomocną decyzję o przyznaniu mu zasiłku dla opiekuna. Tego nie uczynił. Skargę na powyższe rozstrzygnięcie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł A.G., zarzucając mu naruszenie art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, poprzez jego niewłaściwe zastosowanie. Wskazując na powyższe uchybienie skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz poprzedzającej ją decyzji Wójta Gminy w [...]. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 2107) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.). Skarga nie jest zasadna, a zaskarżone orzeczenie nie narusza przepisów prawa. Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięć, wydanych w niniejszej sprawie obu instancji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 2220 ze zm.). W niniejszej sprawie, rozpatrując wniosek skarżącego, organy orzekające odmówiły mu przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką od 1 lipca 2013 r. Organ II instancji uzasadnił, że skarżący ma przyznany zasiłek dla opiekuna decyzją z [...] czerwca 2014 r., nr [...]. To ostatnie orzeczenie pozostaje w obrocie prawnym, a skarżący nie podjął działań w celu jego usunięcia. Przechodząc zatem do oceny prawidłowości rozstrzygnięcia zaskarżonej decyzji, stwierdzić należy, że zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom (niż wskazane w pkt 1-3), na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W sprawie bezsporne jest, iż skarżący jest synem osoby, która wymagała opieki, należy zatem do kręgu osób określonych w ww. przepisie. Jego matka została zaliczona na stałe do osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym orzeczeniem z [...] stycznia 2011 r., nr [...]. Z kolei art. art. 17 ust. 1b ustawy wskazywał, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia albo w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 (Dz. U. z 2014 r. poz. 1443) orzekł jednak, że powyższy przepis w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie - ze względu na moment powstania niepełnosprawności - jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Przedmiotowe orzeczenie jest więc wyrokiem zakresowym, a jego istotą jest uznanie za niezgodne z konstytucyjną zasadą równości pominięcie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego innych osób, niż wskazanych w tym przepisie. Przy czym niekonstytucyjności takiego ograniczenia Trybunał upatruje w zróżnicowaniu prawa podmiotowego opiekunów osób niepełnosprawnych ze względu na wiek powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. Rezultatem tego orzeczenia jest zatem zmiana zakresu zastosowania ww. przepisu, w zakresie treści. Powyższe stanowi, że organ II instancji w sposób prawidłowy dokonał oceny rozstrzygnięcia Wójta Gminy [...], który nieprawidłowo powołał jako jedną z przyczyn odmowy przyznania opisanego świadczenia, właśnie datę powstania niepełnosprawności twierdząc, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. nie miał żadnego wpływu na treść omawianego przepisu. Ponadto należy rozważyć, czy prawidłową postawę do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, jak wskazał organ I i II instancji, stanowił fakt istnienia w obrocie pranym decyzji o przyznaniu zasiłku dla opiekuna. Art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b wskazanej ustawy stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli opiekun osoby niepełnosprawnej ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. Natomiast przepis art. 27 ust. 5 ustawy stanowi, że w przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń: 1) świadczenia rodzicielskiego lub 2) świadczenia pielęgnacyjnego, lub 3) specjalnego zasiłku opiekuńczego, lub 4) dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub 5) zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami. W niniejszej sprawie skarżący wniósł w istocie o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej - w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką od 1 lipca 2013 r. Przy czym jak już wskazano ma on uprzednio ustalone prawomocnie prawo do zasiłku dla opiekuna. Nie ulega zatem wątpliwości, że powołane regulacje stanowią podstawę do dokonania wyboru korzystniejszego świadczenia przez niego, jako uprawnionego. Wynika to z faktu, że ustalenie prawa do zasiłku opiekuńczego nie jest sytuacją nieodwracalną, gdyż zgodnie ze wskazanym art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w przypadku wyboru przez uprawnionego prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, istnieje podstawa do usunięcia z obrotu prawnego decyzji o przyznaniu mu prawa do zasiłku dla opiekuna. Jednak aby tak się stało musi zostać złożone przez uprawnionego odpowiednie i jasne oświadczenie o dokonaniu wyboru świadczenia korzystniejszego. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym, ukształtowanym na tle przepisów dotyczących zbiegu uprawnień do świadczeń rodzinnych, przyjmuje się, że aby zagwarantować stronie wybór, o którym mowa w art. 27 ust. 5 powoływanej ustawy, nie można wymagać od strony uprzedniej rezygnacji z przyznanego już świadczenia przed otrzymaniem zapewnienia organu, że drugie z tych świadczeń rzeczywiście zostanie przyznane. Wymaganie organu, aby strona w pierwszej kolejności zrezygnowała z przyznanego jej świadczenia przed zbadaniem, czy spełnia pozostałe warunki do otrzymania świadczenia wybranego i korzystniejszego dla niej, stawia ją w dość trudnej sytuacji, wprowadza stan niepewności i zrozumiałą obawę co do tego, czy uzyska wybrane ze świadczeń w miejsce już otrzymywanego. Z tego względu uprawniony powinien złożyć oświadczenie o warunkowym zrezygnowaniu z prawa do otrzymywanego specjalnego zasiłku opiekuńczego i wyborze korzystniejszego dla niego świadczenia pielęgnacyjnego. Stanowisko to potwierdzają m.in. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 27 maja 2018 r., sygn. akt I OSK 1175/18 i z 13 lipca 2018 r., sygn. akt I OSK 235/18 oraz wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z 19 marca 2019 r., sygn. akt IV SA/GI 985/18 (publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Oczywiście skarżący może też, choć nie jest to od niego wymagane, złożyć wniosek o wyeliminowanie o obiegu prawnego rozstrzygnięcia przyznającego na ten sam okres zasiłek dla opiekuna. W przypadku dokonania przez osobę uprawnioną wyboru świadczenia pielęgnacyjnego, celem działań organu powinno być przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, z tytułu rezygnacji lub innej pracy zarobkowej. W niniejszej sprawie tak się jednak nie stało. Skarżący w istocie – mimo że złożył wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego – nie oświadczył w sposób jasny i niepozostawiający wątpliwości, iż dokonuje wyboru świadczenia korzystniejszego, w związku ze zbiegiem prawa do obu tych świadczeń, wskazanych w art. 27 ust. 5. Brak dokonania jednoznacznego wskazania oraz ewentualne niezłożenie wniosku o uchylenie orzeczenia przyznającego skarżącemu zasiłek dla opiekuna powoduje, iż organ II instancji słusznie uczynił, utrzymując w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. Konstatując powyższe i znając uprzednio wskazane stanowisko sądów administracyjnych, Sąd stanął w niniejszej sprawie na stanowisku, że nie ulega wątpliwości, iż skarżącemu przysługuje świadczenie korzystniejsze, lecz opisana w przywołanych orzeczeniach sądów sytuacja nie wystąpiła, bowiem strona postepowania w sposób jasny i niewątpliwy nie dokonała wyboru korzystniejszego świadczenia i nie zrezygnowała warunkowo ze wsparcia dotychczas otrzymywanego. W tym stanie rzeczy Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] sposób prawidłowy zebrało i rozpatrzyło materiał dowodowy sprawy, co znalazło wyraz w wydanym rozstrzygnięciu, zgodnie z art. 107 § 3 kpa. Mając powyższe na uwadze Sąd – na mocy art. 151 p.p.s.a. – orzekł, jak w sentencji.